Преднонепчена странична приближна согласка

Преднонепчена странична приближна согласка
ʎ
Слика
МФА-бр.	157
Шифрирање
Единица (дек.)	ʎ
Уникод (хекс.)	U+028E
X-SAMPA	L
Киршенбаум	l^
	преглед; разговор; уреди;

Преднонепчената странична приближна согласка е вид на согласка присутна во некои јазици. Нејзиниот симбол во Меѓународната фонетска азбука е ⟨ʎ ⟩, превртено мало „у“^[1], а X-SAMPA ја претставува со L.

Во македонскиот јазик, овој глас е присутен во љ и лј.^[2]

Особености

Преднонепчената странична приближна согласка ги има следниве особености:

Начинот на творба е приближен, што значи дека се добива со приближување (стеснување) на гласниот апарат во местото на творба, но не доволно за да се создаде бурен воздушен тек.
Местото на творба е преднонепчено, што значи дека се создава со средниот или задниот дел на јазикот кога е повишен до предното (тврдо) непце.
Фонацијата е звучна, што значи дека гласните жици треперат при творбата.
Ова е устена согласка, што значи дека воздухот излегува само низ устата.
Согласката е странична, што значи дека се добива со насочување на воздушниот тек по страните на јазикот, наместо по средината.
Воздушниот механизам е белодробно издишен, што значи дека се создава со истиснување на воздух единствено низ белите дробови и дијафрагмата, што важи за највеќето гласови.

Јазици

Многу јазици за кои се смета дека ја имаат оваа согласка, всушност имаат венечно-преднонепчена странична согласка. Тука спаѓаат и македонскиот, португалскиот и други јазици. Ова важи за неколку од долунаведените јазици:

Јазик		Збор	МФА	Значење	Белешки
ајмарски		llaki	[ʎaki]	тажен
астуриски	северно наречје	llana	[ʎänä]	'wool'	Онаму кајшто отсуствува /ʎ/ поради неговото претворање во глас поблизок на „ј“, се заменува со други гласови (зависно од дијалектот) и се пишува со ⟨ḷḷ⟩
баскиски		bonbilla	[bombiʎa]	главица
галисиски		ollo	[ˈoʎo]	око	Многу галисиски говорници денес го изговараат поблиску до „ј“ поради влијанието на шпанските наречја.
грчки^[3]^[4]		λιακάδα lyakádha	[ʎaˈkaða]	сончева светлина
италијански^[5]		figlio	[ˈfiʎːo]	син	Вистински преднонепчен глас.
кечуански^[6]		qallu	[qaʎu]	јазик
леонски		llibru	[ˈʎiβɾu]	книга
македонски		љубов	[ʎubɔv]	љубов	Погл. Македонска фонологија
норвешки	северно и централно наречје^[7]	alle	[ɑʎːe]	сите
окситански		miralhar	[miraˈʎa]	одразува
окситански	гасконски	hilh	[hiʎ]	син
сисански		piyl	[piʎ]	риба
словачки		ľúbiť	[ˈʎuːbɪc]	сака
унгарски	северно наречје^[8]	lyuk	[ˈʎuk]	дупка	Современиот литературен унгарски јазик ја има претрпено гласовната промена од „ly“ во „j“.
фарски		fylgja	[fɪʎd͡ʒa]	следи
франкопровансалски		balyi	[baʎi]	дава
шпански^[9]	кастиљски	millón	[miˈʎo̞n]	милион	Вистински преднонепчен глас. Кај највеќето други наречја, овој глас се претворил во /ʝ/ (појава наречена „јеизмо“).

Поврзано

Венечно-преднонепчена странична согласка

Наводи

↑ различно од малата ламбда ⟨λ⟩
↑ Со извесна разлика - погл. Македонска фонологија
↑ http://eresearch.qmu.ac.uk/153/
↑ http://www.foundalis.com/lan/grphdetl.htm#p_palatalization
↑ Rogers & d'Arcangeli (2004:117)
↑ Ladefoged (2005:149)
↑ Skjekkeland (1997:105–107)
↑ BENKŐ Loránd; IMRE Samu (ed.): The Hungarian Language. Janua Linguarum, Series Practica, No. 134. The Hague: Mouton de Gruyter (1972).
↑ Martínez-Celdrán, Fernández-Planas & Carrera-Sabaté (2003:255)

Bibliography

Carbonell, Joan F.; Llisterri, Joaquim (1992), „Catalan“, Journal of the International Phonetic Association, 22 (1–2): 53–56, doi:10.1017/S0025100300004618
Cruz-Ferreira, Madalena (1995), „European Portuguese“, Journal of the International Phonetic Association, 25 (2): 90–94, doi:10.1017/S0025100300005223
Ladefoged, Peter (2005), Vowels and Consonants (Second. изд.), Blackwell
Martínez-Celdrán, Eugenio; Fernández-Planas, Ana Ma.; Carrera-Sabaté, Josefina (2003), „Castilian Spanish“, Journal of the International Phonetic Association, 33 (2): 255–259, doi:10.1017/S0025100303001373
Rogers, Derek; d'Arcangeli, Luciana (2004), „Italian“, Journal of the International Phonetic Association, 34 (1): 117–121, doi:10.1017/S0025100304001628
Skjekkeland, Martin (1997), Dei norske dialektane: Tradisjonelle særdrag i jamføring med skriftmåla, Høyskoleforlaget (Norwegian Academic Press)


п р у Табела на белодробни согласки по МФА аудио
По место →	Уснени				Преднојазични								Среднојазични						Заднојазични				Гласилни
↓ По начин	Двоуснени		Уснено-забни		Забни		Венечни		Задно-венеч.		Свиени		Предно-непчени		Заднонепчени		Ресични		Голтнички		Надгласилни		Гласилни
Носни	m̥	m		ɱ		n̪	n̥	n		n̠		ɳ	ɲ̥	ɲ	ŋ̊	ŋ		ɴ
Избувни	p	b	p̪	b̪	t̪	d̪	t	d			ʈ	ɖ	c	ɟ	k	ɡ	q	ɢ			ʡ		ʔ
Струјни	ɸ	β	f	v	θ	ð	s	z	ʃ	ʒ	ʂ	ʐ	ç	ʝ	x	ɣ	χ	ʁ	ħ	ʕ	ʜ	ʢ	h	ɦ
Приближни				ʋ				ɹ				ɻ		j		ɰ
Трепетни		ʙ						r				ɽ͡r						ʀ				я *
Едноударни		ⱱ̟		ⱱ				ɾ				ɽ						ɢ̆				ʡ̯
Стран. струј.							ɬ	ɮ			ɭ˔̊		ʎ̥˔	ʎ˔	ʟ̝̊	ʟ̝
Стран. прибл.								l				ɭ		ʎ		ʟ
Стран. едноуд.								ɺ				ɺ̠		ʎ̯

**Небелодробни согласки**
Чкрапави	ʘ	ǀ	ǃ		ǂ		ǁ
Чкрапави	ʘ̃	ʘ̃ˀ	ʘ͡q		ʘ͡qʼ
Уфрлени	ɓ	ɗ	ʄ	ᶑ	ɠ		ʛ
Исфрлени	pʼ	tʼ	cʼ	ʈʼ	kʼ		qʼ
	fʼ	θʼ	sʼ	ɬʼ	xʼ		χʼ
	tsʼ	tɬʼ	cʎ̝̥ʼ	tʃʼ	ʈʂʼ	kxʼ	kʟ̝̊ʼ

**Слеани согласки**
p̪f	b̪v	ts	dz	tʃ	dʒ	tɕ	dʑ	ʈʂ	ɖʐ
		tɬ	dɮ	cç	ɟʝ	cʎ̥˔	ɟʎ˔	kʟ̝̊	ɡʟ̝

**Сложени согласки**
Незаградни	ʍ	w	ɥ	ɧ
Заградни	k͡p	ɡ͡b	ŋ͡m

Табелава содржи фонетски симболи што може да не се прикажат правилно кај некои прелистувачи. [Помош]

Онаму кајшто симболите се дадени во парови, „лев—десен“ претставува „безвучна—звучна“ согласка.

Исенчените полиња претставуваат неизводливи гласовни творби.

* Симболот го нема во МФА.

[1] различно од малата ламбда ⟨λ⟩

[2] Со извесна разлика - погл. Македонска фонологија

[3] ttp://eresearch.qmu.ac.uk/153/

[4] ttp://www.foundalis.com/lan/grphdetl.htm#p_palatalization

[5] Rogers & d'Arcangeli (2004:117)

[6] Ladefoged (2005:149)

[7] Skjekkeland (1997:105–107)

[8] BENKŐ Loránd; IMRE Samu (ed.): The Hungarian Language. Janua Linguarum, Series Practica, No. 134. The Hague: Mouton de Gruyter (1972).

[9] Martínez-Celdrán, Fernández-Planas & Carrera-Sabaté (2003:255)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]