Фиџиски јазик

Фиџиски јазик ; Na vosa vaka-Viti
Зборуван во:	Фиџи
Регион:	Како мајчин јазик се зборува во Вануа Леву, источниот дел од Вити Леву, и островите Кадаву, Најау, Лакеба, Онеата, Моке, Комо, Намука, Кабара, Вулага, Огеа и Ватоа; како вторт јазик се зборува во остатокот од земјата.
Вкупно говорници:	—
Јазично семејство:	австронезиски; малајско-полинезиски; централни источни малајско-полинезиски; Источни; океаниски; Централни источни океаниски; оддалечени океаниски; централнотихоокеански; источни-полинезиски јазици; источни фиџиски; Фиџиски јазик
Статус
Службен во:	Фиџи
Регулиран од:	не е регулиран
Јазични кодови
ISO 639-1:	fj
ISO 639-2:	fij
ISO 639-3:	id=fij fij

Фиџиски јазик — дел од групата на австронезиски јазици кој се зборува во Фиџи. Јазикот како мајчин јазик го зборуваат околу 350.000 луѓе, што е половина од вкупното население на Фиџи, додека остатокот од населението го зборува јазикот како втор јазик. Со уставот од 1997, фиџискиот е службен јазик на Фиџи, заедно со англискиот јазик и со хиндустанскиот јазик. Постои иницијатива фиџискиот да се прогласи и за национален јазик. Реченичкиот ред на јазикот е глагол-прирок-подмет.

Стандардниот фиџиски јазик е заснован на јазикот од Бау, кој е и источен фиџиски јазик.

Фиџиски јазик

Фонологија

Согласките на фиџискиот јазик се:

		Билабијални	Лабио-забни	Забно-алвеоларни	Непчани	Веларни
Носни		m		n		ŋ
Плозивни	безвучни	(p)		t		k
Плозивни	пренасализирани	mb		nd		ŋg
Фрикативни		β	(f)	s ð		(x)
Вевни	чисти			r
Вевни	пренасализирана			nr
Апроксимантни				l	j	w

Звуците [p] и [f] се среќаваат само во позајмени зборови од странски јазици. Звуците [x] и [h] се среќаваат само во одредени региони во државата.

Самогласките на фиџискиот се:

Монофтонзи
	Предни		Централни		Задни
	кратки	долги	кратки	долги	кратки	долги
Затворени	i	iː			u	uː
Средни	e	eː			o	oː
Отворени			a	aː

Дифтонзи
	Затворање до /i/	Затворање до /u/
Првиот дел е /i/		iu
Пвиот дел е /e/	ei	eu
Првиот дел е /o/	oi	ou
Првиот дел е /a/	ai	au

Слоговите можат да се состојат од согласки следени од самогласка (плус согласка) или само од чиста самогласка^[1]. Акцентот е заснован на морите, кратка самогласка се смета за една мора а додека дифтонзите и долгите самогласки се сметаат за две мори.

Правопис

Фиџиската азбука се заснова на латиницата и ги содржи следните букви:

A B C D E F G I J K L M N O P Q R S T U V W Y

a b c d e f g i j k l m n o p q r s t u v w y

Што се однесува за согласките, има еден на еден сразмер помеѓу гласот и знакот:

b = [mb]
c = [ð]
d = [nd]
f = [f]
g = [ŋ]
j = [x]
k = [k]
l = [l]
m = [m]

n = [n]
p = [p]
q = [ŋɡ]
r = [r]
s = [s]
t = [t]
v = [β]
w = [w]
y = [j]

Како додатно на ова, диграфот dr го претставува гласот [n̠d̠], а понекогаш [n̠d̠r̠]. Истото важи и за самогласките и не се бележи нивната должина освен во речници или книгуи наменести за учење со користење на макрон.

Синтакса

Нормалниот фиџиски реченички распоред на зборовите е глагол-прирок-подмет.

E rai-c-a (1) na no-na (2) vale (3) na gone (4).
3-ед.-под. гледа-транс.-3-ед.-прир. (1) 3-ед.-присв. (2) куќа(3) детето (4).
(Детето ја гледа својата куќа.)

Национален јазик

Во мај и јуни 2005 година влијателни фиџици се изјасниле за подобрување на статусот на јазикот. Пред да се донесе уставот од 2007, јазикот не бил официјален, па така денес е службен јазик заедно со англиски јазик и со хиндустански јазик. Сѐ уште не дел од школските предмети, како и да е, сегашниот министер за образование на Фиџи да се прогласи за национален јазик на Фиџи. Слични изјави доаѓаат од поголем број влијателни институции во Фиџи и од опозициската партија.

Наводи

↑ Dixon 1988:15.

Литература

Dixon, R. M. W. (1988). A Grammar of Boumaa Fijian. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0-226-15428-9.
Schütz, Albert J. (1985). The Fijian Language. Honolulu: University of Hawaii Press. ISBN 0-8248-1005-8.

Поврзано

Надворешни врски

[1] Dixon 1988:15.

[1]