Гвинеја-Бисау

Најдете повеќе за Гвинеја-Бисау на сестринските проекти на Википедија:
	Вики речник
	Вики книги
	Вики цитати
	Вики извор
	Заедничка ризница
	Вики вести
	Вики универзитет

Република Гвинеја-Бисао
República da Guiné-Bissau
Република Гвинеја-Бисао República da Guiné-Bissau
	Гесло: португалски: "Unidade, Luta, Progresso"; "Единство, Борба, Прогрес"
	Химна: португалски: "Esta é a Nossa Pátria Bem Amada"; "Ова е нашата добро сакана татковина";
Главен град	Бисау; 11°52′N 15°36′W / 11.867°N 15.6°W
Најголем град	главниот град
Службен јазик	португалски
Признаени регионални јазици	креолски
Демоним	Бисауец
Уредување	полупретседателска република
Независност	од Португалија
Површина
Население
БДП (ПКМ)	проценка за 2008
БДП (номинално)	проценка за 2008
Џини (1993)	47 (висок)
ИЧР (2007)	▲ 0.396 (низок) (173-та)
Валута	Франк (XOF)
Часовен појас	GMT (UTC+0)
Се вози на	десно
НИД	.gw
Повик. бр.	245

Ова е статија за државата во Западна Африка. За останати значења на поимот видете ја страницата за појаснување.

Гвинеја-Бисао или Гвинеја-Бисау (португалски: Guiné-Bissau) или официјално Република Гвинеја-Бисао или Република Гвинеја-Бисао (República da Guiné-Bissau) е држава во Западна Африка. Државата се граничи со Сенегал на север и со Гвиенја на југ и исток. На запад, Гвинеја-Бисау излегува на Атланскиот Океан. Главен и најголем град во државата е Бисау и официјален јазик е португалскиот јазик.

Вкупната површина на Гвинеја-Бисау е 36.125 километри квадратни со вкупно население од 1.611.000 жители. Порано државата била португалска колонија и била позната под името Португалска Гвинеја. Со независноста државата го прифатила името Гвинеја, но за да се разликува од соседната Гвинеја на своето име го додала името на главниот град. БНП по глава на жител на Гвинеја-Бисау е едно од најниските во светот.

[уреди] Етимологија

Името на државата потекнува од името на регионот Гвинеја и од поранешното колониско име Португалска Гвинеја, додека соседната Република Гвинеја била позната како Француска Гвинеја. Со независноста на двете држави, Француска Гвинеја го променила името само во Гвинеја, додека помалата Португалска Гвинеја се преименувала во Гвинеја-Бисау за да се разликува од останатата. Често и Република Гвинеја се нарекува како Гвинеја-Конакри.

[уреди] Историја

Главна статија: „Историја на Гвинеја-Бисау“.

За раната историја на Гвинеја-Бисау се знае многу малку, слично како и за историјата на Гвинеја. Она што е познато е дека кон 900 година, Гвинеја била вклулчена во составот на Ганската империја. Од 13 век до 16 век, Гвинеја била со составот на Царство Мали. Португалските трговци и истражувачи на нејзините брегови престигнале во периодот помеѓу 1460 и 1470 година. Нејзиното население главно било користено за трговија со робови, а земјата како подрачје за експлоатација на нејзините ресурси. Кон крајот на 19 век, Гвинеја била колонизирана од страна на Португалија, која тогаш била позната како Португалска Гвинеја, која административно припаѓала на Зелено’ртската република. Во текот на 1956 година, Амилкар Кабрал застанал на чело на народноослободителната војна. Во 1963 година војната продолжила под раководство на Африканската партија за независност на Гвинеја. Таа партија била силно поткрепена од страна на СССР, Кина и Куба. Земјата својата независност ја објавила на 24 септември 1973 година. Веќе следната година, Португалија ја признала независноста и ги повлекла својата војска. Во 1980 година бил извршен воен удар, и на чело на земјата застанал Жоао Бернардо Виера. Во 1984 година бил избран нов устав на земјата, а во 1991 година бил воведен повеќепартиски систем. Во 1999 година бил извршен повторно воен удар, и Виера бил отстранет од власта. Во следните неколку години се случиле повеќе вакви воени и државни удари, во кои Виера се враќал на васт, за последен пат во 2005 година. Во 2009 година тој бил убиен.

[уреди] Географија и клима

Главна статија: „Географија на Гвинеја-Бисау“.

Пејзаж од Гвинеја-Бисау.

Гвинеја-Бисау е држава која се наоѓа во Западна Африка со главен град Бисау. Вкупната површина на државата е 36.125 километри квадратни. Највисока точка во државата изнесува 300 метри. Внатрешноста на земјата е савана додека крајбрежјето има блата. Поради блискоста до екваторот, климата во Гвинеја-Бисау е тропска со топли ветрови од Сахара. Гвинеја-Бисау на север се граничи со Сенегал, а на југ и исток со Гвинеја. На запад државата излегува на Атлантскиот Океан.

Покрај главниот град во Гвинеја-Бисау поголеми градови се и:

Градови во Гвинеја-Бисау
Ранг	Град	Население
Ранг	Град	1979	2005
1	Бисау	109.214	388.028
2	Бафата	13.429	22.521
3	Gabú	7.803	14.430
4	Бисора	н/п	12.688
5	Болама	9.100	10.769
6	Качеу	7.600	10.490
7	Бубаке	8.400	9.941
8	Катио	5.170	9.898
9	Мансоа	5.390	7.821
10	Буба	н/п	7.779
11	Кебо	н/п	7.072
12	Канчунго	4.965	6.853
13	Фарим	4.468	6.792
14	Кињамел	н/п	3.128
15	Фулакунда	н/п	1.327

[уреди] Политички систем

Министерство за правда.

Главна статија: „Политики на Гвинеја-Бисау“.

Гвинеја-Бисау е република. До 1991 година владата била централизирана, но со реформите се вовел полиберален повеќепартиски систем. Претседателот е шеф на државата, додека премиерот е шеф на владата на Гвинеја-Бисау. Законодавно тело е еднодомен парламент наречен Национално народно собрание на Гвинеја-Бисау кое е составено од 100 пратенички места. Пратениците се избираат на избори за четиригодишен мандат. Уставно, судската власт е независна. Моментален претседател на Гвинеја-Бисау е Малам Бакај Сања.

[уреди] Административна поделба

Главна статија: „Административна поделба на Гвинеја-Бисау“.

Карта на Гвинеја-Бисау

Гвинеја-Бисау е поделена на 8 региони и еден автономен сектор. Овие се поделени на 37 сектори. Регионите се:

* автономен сектор

[уреди] Економија

Бисау, центар на земјата.

Главна статија: „Економија на Гвинеја-Бисау“.

БНП по глава на жител на Гвинеја-Бисау е едно од најниските во светот, како и индексот за човеков развој. Повеќе од две третини живеат во сиромаштија. Економијата зависи од земјоделството, рибиоловот. Најизвезувани продукти се два видови на ореви. Поради долгиот нестабиле политички живот, економијата на Бисау е во незавидна положба.

[уреди] Население, јазик и религија

Главна статија: „Демографија на Гвинеја-Бисау“.

Религија во Гвинеја-Бисау^[3],^[4]
Религија			Процент
Ислам			50%
Локални религии			40%
Христијанство			10%

Населението на Гвинеја-Бисау е доста разновидно, со повеќе етнички групи и јазици, обичаи и традиции. Истото може да биде поделено на три големи етнички групи: фула и мандинка кои сочинуваат поголем дел од населението и живеат во северниот дел од земјата, потоа следат Баланта и Папел кои живеат во приморскиот регион и Манџако и Манкања кои живеат во северниот крајбрежен регион. Остатокот од населението се мешани луѓе на Португалци и локални жители.

Официјален јазик во Гвинеја-Бисау е портуагалскиот јазик кој како мајчин јазик го зборуваат само 14% од населението. 44% од населението зборува Гвинејско-Бисауски креолски јазик. Исто така во училиштата се учи и француски јазик поради околните франкофонски држави.

Низ скоро целиот 20 век најголема религија била локална религија, но скоро 40 до 50% од населението се Муслимани. 10% се Христијани и остатокот се припадници на локални религии. Сепак и Исламот и Хрситијанството не се чисти, туку имаат големи примеси на локалните религии.^[3]^[4]

[уреди] Култура

Кабаса.

Главна статија: „Култура во Гвинеја-Бисау“.

Музиката на Гвинеја-Бисау е поврзана со полиритничкиот гумбе стил на музика, најзастапен вид музика во земјата. Сепак поради нестабилноста на земјата, музиката не е толку често застапена во општествениот живот. Најзастапен музички инструмент е кабаса. Текстовите на песните се на португалски и креолски јазик. Еден од најпознатите уметници на Гвинеја-Бисау е Флора Гомес, филмски режисер.