Правишта

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Правишта
Ελευθερούπολη
Правишта се наоѓа во Грција
Правишта
Координати: 40°55′ СГШ 24°15′ ИГД / 
Земја Грција
Област Источна Македонија и Тракија
Население (2001)[1]
 • Вкупно 11.401
Заедница
Часовен појас EET (UTC+2)
 • Лете (DST) EEST (UTC+3)
Рег. таб. ΚΒ

Правишта или Правиште (грчки: Ελευθερούπολη, Елевтеруполи, до 1929 г. Πнеράβι, Прави[2]) — град во Правишко, Егејска Македонија, денес во општина Кушница, денес во Источна Македонија и Тракија со 5 932 жители.

Географија[уреди | уреди извор]

Правишта се наоѓа 17 км западно од градот Кавала в во југоисточното подножје на плнината Кушница (Пангео), на реката Лаџа (Мармара).

Историја[уреди | уреди извор]

Етимологија[уреди | уреди извор]

Според Јордан Н. Иванов Правишта е патронимно лично име од личното име *Прав(о). Жителското име е правишќанин, правишќанка, правишќани.[3] Според академик Иван Дуриданов етимологијата на името е од првичниот патроним на -ишти *Правишти од личното име Прав(о).[4]

Во Османлиското Царство[уреди | уреди извор]

Во Калимановата грамота од XVI век се среќава „Правица“, и смета дека се работи за Правишта. Името се среќава кај Хаџи Калфа в средината на XVII век во турцизираниот облик Пираушта.[4]

Во Правишта имало голем турски арсенал. От XVII век тук се изработват ѓулиња за турската атрилерија, а веројтно се одлеваат и други железни предмети за армијата.[5] Кон крајот на XIX век, Правиштаа бил центар на мала каза в Османлиското Царство. Во 1889 г. Стефан Веркович („Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“) пишува за Правишта:

Градот Правишта или Прави на грчки е расположен во рамнина по двата брега на неголема река... Правиште е седиште на мудурот, кадијата и меџлисот на казата. Во градот има 6 турски Џамии, од кои една им припаѓа на Циганите-муслимани. Христијаните имаат епископски дом со црква и две грчки народни училишта. Тука постојано живее епископ, наречен Елефтеруполски и потчинет на Драмскииот митрополит. За своја издршак овој епископ зема од секоја христијанска двојка в Правишката каза по 32 пијастри годишно, додека во другите кази овој износ не надминува 6 пијастри. Образложението на високиот данок е многубројноста на христијаните под водство на Елефтеруполскиот епископ.[6]


В 1891 година Георги Стрезов пишува за Правишта:

Правишта, паланка на југ од Драма 5 часа пат. Изградена е меѓу падини, кои се спуштаат меѓу двата напоредни венци на Прнар (Кушница) до истоимената река. Седиште на грчкиот митрополит „Елевтериополски“. Има пазар, а на Митровден има панаѓур, кој трае 1 седмица. Панаѓурот има 3000 посетители. Жителите се 3000 Грци, со црква и училиште. Правишката нахија ја сочинуваат 16 грчки села едно македонско, Натен, со 40 куќи. Веројатно има и други македонски села; но не можев да добијам веродостојни податоци.[7]


Към 1900 г. според статистиката на Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во Правишта живет 1 250 Турци, 1 100 жители Грци христијани и 1 200 Роми.[8] а Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 г. в Правишта има 1 100 Грци и 1 200 Роми.[9]

Градот е заземен од четата на кумановскиот војвода Панајот Бајчев на 31 октомври 1912 г. за време на Прва балканска војна. Истовремено во Правишта влегува и четата на грчкиот андарти капетан Дукас Дукас, по што во градот остануваат бугарски воени единици.[10] Петар Бајчев станува воен комендант на Правишта.

Во Грција[уреди | уреди извор]

Картичка от Правишта.

Во 1913 г. гратчето влегува во грчката држава по Втората балканска војна. Во 20-те години на XX век е иселено турското население со спогодбата за размена на население меѓу Грција и Турција по Лозанскиот договор и на негово место се доселени грчки дојденци. Во 1928 г. грчкото бегалско население од Турција броело 160 семејства со 745 жители.[11] В 1929 година паланката е прекръстена на Елевтеруполис.

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. (PDF 39 Мб) Фактична состојба на населението и домовите во Грција според пописот од 18 март 2001 г.. Државен завод за статистика на Грција. 2003. http://dlib.statistics.gr/Book/GRESYE_02_0101_00095.pdf. 
  2. Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Πράβι -- Ελευθερούπολις
  3. Иванов, Йордан. „Местните имена между Долна Струма и Долна Места“. София, БАН, 1982, стр. 207.
  4. 4,0 4,1 Дуриданов, Иван. Значението на топонимията за етническата принадлежност на македонските говори. в: Лингвистични студии за Македония,ќ София, МНИ, 1996, стр. 188.
  5. Георгиев, Георги К. "Железодобивната индустрия в Мървашко (планината Алиботуш и съседните и планини)". София, 1953, стр.92.
  6. Верковичъ, С.И. „Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“. СПб, 1889, стр. 48 - 49.
  7. Стрезов, Георги. Два санджака от Източна Македония. Периодично списание на Българското книжовно дружество в Средец, кн. XXXVII и XXXVIII, 1891, стр. 33.
  8. Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр. 200.
  9. Brancoff, D.M. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 232-233.
  10. Генов, Георги. Беломорска Македония 1908 - 1916, Торонто, 2006, стр. 114.
  11. Κατάλογος των προσφυγικών συνοικισμών της Μακεδονίας σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ) έτος 1928

Надворешни врски[уреди | уреди извор]