Скроб

Од Википедија — слободната енциклопедија
Скроб
Скроб од пченка во вода
Назнаки
9005-25-8 Yes check.svgОк
RTECS број GM5090000
Својства
Хемиска формула
Моларна маса 0 g mol−1
Изглед бел прашок
Густина 1,5 g/cm3
Точка на топење
нерастворлив
Штетност
MSDS ICSC 1553
EU индекс not listed
Температура на самозапалување 410 °C
 Yes check.svgОк(што е ова?)  (завери)
Освен каде што е поинаку назначено, податоците се однесуваат за материјалите во нивната стандардна состојба (при 25 ° C, 100 kPa)
Наводи

Скроб или нишесте — (C6H10O5)n — растителен полисахарид. Претставува основен резервен шеќер кај растенијата, односно депо на глукоза и нејзин полимер. Постојат два основни видови на скроб, кои во скробните зрна се заедно:

Скробни зрна видени со поларизационен филтер, зголемени 800 пати. Тие се оптички активни.
  • Амилоза, која се состои од линеарни и неразгранети ланци од неколку илјади глукозни единици. Овие единици се поврзани со гликозидна врска помеѓу нивните први и четврти јаглеродни атоми.
  • Амилопектин, кој се разликува од амилозата по тоа што има многу разгранета структура. На приближно секоја тринаесетта глукозна единица во ланецот е прикачен краток страничен ланец преку гликозидна врска на 6 С-атом (јаглеродот над прстенот). Вкупниот број на глукозни единици во една молекула на амилопектин изнесува неколку илјади.

Скробот е нерастворлив во вода. Растенијата го претвораат вишокот од глукоза во скроб. Пред скробот да влезе (или да ги напушти) клетките, тој мора да биде дигериран. Хидролизата на скробот се одвива со помош на ензимите амилази. Во присуство на амилаза (како што е панкреасната амилаза), водните молекули навлегуваат во 1 -> 4 врските, цепејќи го ланецот и произведувајќи мешавина од глукоза и малтоза (претходно се добиваат меѓупроизводи декстрини). Друг тип на амилаза е потребна за да се раскинат 1 -> 6 врските на амилопектинот.

Историја[уреди | уреди извор]

Скробно лепило

Скробни зрна од ризомите од растението папур (Typha) во вид на брашно се идентификувани на мелничките камења од Европа кои датираат од пред 30,000 години.[1]

Чиста пченична скробна паста била користена во Стар Египет најверојатно за лепење на папирус.[2] Екстракцијата на скробот најпрво е опишана во книгата Naturalis Historia од Плиниј Постариот, околу 77-79 година.[3] Римјаните го користеле скробот во козметички кремови. Персијците и Индијците го користеле за изработка на храна, слична на пченичната алва. Скробот од ориз бил користен за површинско премачкување на хартијата во производството на хартија во Кина, од 700 година па наваму.[4]

Својства[уреди | уреди извор]

Хидролиза[уреди | уреди извор]

Ензимите кои го разградуваат или хидролизираат скробот во составните шеќери се познати како амилази.

Алфа-амилазите се наоѓаат кај растенијата и кај животните. Човечката плунка е богата со амилаза, а панкреасот исто така го лачи ензимот. Поединци од населенија со исхрана со висока содржина на скроб имаат тенденција да имаат повеќе гени на амилаза од оние со исхрана со ниска содржина на скроб;[5]

Бета-амилазата го сече скробот во единици на малтоза. Оваа постапка е важна во варењето на скробот и исто така се користи во подготовката на пивото, каде што амилазата од лушпата на зрната од семето е одговорна за претворање на скробот во малтоза.[6][7]

Со оглед на топлината на согорување на глукоза од 2.805 килоџули по мол (670 kcal/mol), додека онаа на скробот е 2.835 kJ (678 kcal)[8] по мол на мономер на глукоза, хидролизата ослободува околу 30 kJ (7,2 kcal) по мол, или 166 J (40 cal) по грам производ на глукоза.

Декстринизација[уреди | уреди извор]

Ако скробот е подложен на сува топлина, тој се распаѓа за да образува декстрини, исто така наречени „пиродекстрини“ во овој контекст. Оваа постапка на распаѓање е позната како декстринизација. (Пиро)декстрините се главно жолти до кафеави по боја и декстринизацијата е делумно одговорна за потпечениот леб.[9]

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Revedin A, Aranguren B, Becattini R, Longo L, Marconi E, Lippi MM, Skakun N, Sinitsyn A, Spiridonova E, Svoboda J. (2010). „Thirty thousand-year-old evidence of plant food processing“. Proc Natl Acad Sci U S A. 107: 18815–18819. Bibcode:2010PNAS..10718815R. doi:10.1073/pnas.1006993107. PMC 2973873. PMID 20956317.CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link)
  2. Плиниј Постариот, Naturalis Historia, Книга XIII, Поглавје 26, The paste used in preparation of paper
  3. Плиниј Постариот, Naturalis Historia, Книга XIII, Поглавје 17, [1]
  4. Dard Hunter (1947). Papermaking. DoverPublications. ISBN 9780486236193, page 194.
  5. Perry, George H; Dominy, Nathaniel J; Claw, Katrina G; Lee, Arthur S; Fiegler, Heike; Redon, Richard; Werner, John; Villanea, Fernando A; и др. (2007). „Diet and the evolution of human amylase gene copy number variation“. Nature Genetics. 39 (10): 1256–60. doi:10.1038/ng2123. PMC 2377015. PMID 17828263.
  6. „Scope and Mechanism of Carbohydrase Action“. The Journal of Biological Chemistry. 254.
  7. Marc, A.; Engasser, J. M.; Moll, M.; Flayeux, R. (1983-02-01). „A kinetic model of starch hydrolysis by α- and β-amylase during mashing“. Biotechnology and Bioengineering (англиски). 25 (2): 481–496. doi:10.1002/bit.260250214. ISSN 1097-0290. PMID 18548665. S2CID 43629884.
  8. CRC Handbook of Chemistry and Physics, 49. издание, 1968-1969, стр. D-188.
  9. Ph.D, Judit E. Puskas (18 ноември 2013). Introduction to Polymer Chemistry: A Biobased Approach (англиски). DEStech Publications, Inc. стр. 138. ISBN 9781605950303. Архивирано од изворникот 2022-05-14. Посетено на 26 декември 2022.

Надворешни врски[уреди | уреди извор]