Старословенска азбука

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај

Старословенската азбука, црковнословенско писмо или поретко климентовица (стсл. Климєнтовица) било писмо измислено за време на 9 век за пишување на старословенскиот јазик. Азбуката била базирана на грчкото писмо и со тоа се заменила првата словенска азбука - глаголицата.

Старословенски азбука била создадена во крајот на 9 век. Една од теориите е дека таа била создадена во Преславската книжевна школа, тогаш во Првото бугарско царство,[1][2][3] најверојатно во 893-тата година на Црковно-народен собор, на кој биле присутни и дел од учениците на браќата Кирил и Методиј.[4][5][6] Оваа азбука подоцна во историјата започнала да се нарекува како „кирилица“, во чест на Св. Кирил, мисионер кој заедно со својот брат, Методиј ја измислиле глаголицата - првата словенска азбука. Кирилицата во добар дел е базирана на грчкото писмо, но можат да се забележат и некои латински или хебрејски влијанија. Како официјално писмо, новата азбука прво ја прифатило Бугарското Царство, кога речиси истовремено монахот Црноризец Храбар го напишал трактатот За буквите, во кој детално се разработува оправданоста за постоење на посебно словенско писмо и во кој се брани словенската писменост. Ова се случило за време на владеењето на Симеон Велики, кој бил под силно византиско културно влијание. Самиот тој бил завршил Магнаурската школа во Цариград и бил дури нарекуван полу-Грк.

Македонската наука смета дека донесените одлуки на Преславскиот собор во 893 година и замената на глаголицата со писмо поблиску до грчкото, биле причината несогласните Климент и Наум да се повлечат од Преслав во тогашната провинција Кутмичевица, во денешна Република Македонија. Тука тие почнале да градат нов духовен и книжевен центар преку Охридската книжевна школа, а Климент ја обновил Брегалничката епископија. Како епископ тука тој го поставил својот кирилометодиев соученик Константин Преславски – повлекувајќи го исто од Преслав.[7] Во Бугарија се смета дека овие настани се случили со согласието на релевантните црковни и државни органи.

За време на следните векови, кирилицата се адаптирала на промените во говорниот јазик, развила регионални варијации за задоволување на локалните потреби и била предмет на академски реформи и политички декрети. Варијации на кирилицата се употребуваат како писма кај јазиците ширум источна Европа и Азија.


Оваа статија содржи фонетски симболи по МФА. Без правилна поддршка, може да гледате прашалници, квадрати или други симболи наместо уникодни знаци.


Македонска фонетика и фонологија
Македонската буква и глас „ѕ“.
Гласови
Писмо
Поврзано
Македонска граматика
Македонски јазик

Азбуката[уреди]

Буква Уникод Изворно
име
Име
(транслитерирано)
Име
(МФА)
Транслитерација
во македонски
МФА
Аа
А а азъ azǔ [aʒʌ] а [a]
Бб
Б б боукы buky [buki] б [b]
Вв
В в вѣдѣ vědě [vɛdi] в [v]
Гг
Г г глаголи glagoli [glagoli] г [g]
Дд
Д д добро dobro [dobro] д [d]
Ее
Є є єсть estǐ [iɛstɪ] е [ɛ]
Жж
Ж ж живѣтє živěte [ʒivɛtɛ], [ʒivjɛtɛ] ж [ʒ]
Ѕѕ
Ѕ ѕ ѕѣло dzělo [ʣɛlo], [ʣjɛlo] ѕ [dz], [z]
Ꙁꙁ, Зз
З з земля zeml’ja [zemlja] з [z]
Ии
И и ижє iže [iʒɛ] и [i]
Іі, Її
І і / Ї ї и/ижеи i [i] и [i]
Кк
К к како kako [kako] к [k]
Лл
Л л людиѥ ljudije [ljudijɛ] л [l]
Мм
М м мыслитє mūslite [muslitɛ] м [m]
Нн
Н н нашь našǐ [naʃɪ] н [n]
Оо
О о онъ onǔ [onʌ] о [o]
Пп
П п покои pokoi [pokoj] п [p]
Рр
Р р рьци rǐci [rɪʦi] р [r]
Сс
С с слово slovo [slovo] с [s]
Тт
Т т тврьдо tvrǐdo [tvrɪdo], [tfrɪdo] т [t]
Оуоу, Ꙋꙋ
Ѹ ѹ оукъ ukǔ [ukʌ] у [u]
Фф
Ф ф фрьтъ frǐtǔ [frɪtʌ] ф [f]
Хх
Х х хѣръ xěrǔ [xɛrʌ]? [xjɛrʌ]? х [x]
Ѡѡ
Ѡ ѡ отъ otǔ [otʌ] о [oː]
Цц, Чч
Ц ц ци ci [ʦi] ц [ʦ]
Чч, Чч
Ч ч чрьвь červ [ʧrɪvɪ] ч [ʧ]
Шш
Ш ш ша ša [ʃa] ш [ʃ]
Щщ
Щ щ шта šta [ʃta] шт, шч [ʃt], [ʃʧ]
Ъъ
Ъ ъ ѥръ jerǔ [jɛrʌ] ' [ʌ]
Ыы
Ы ы ѥры jerū [jɛry] ' + и [y]
Ьь
Ь ь ѥрь jerǐ [jɛrɪ] ии [ɪ]
Ѣѣ
Ѣ ѣ ять jatǐ [jatɪ] је [jɛ]
Юю
Ю ю ю ju [ju] ју [iu]
Ꙗꙗ
Я я я ja [ja] [ja]
Ѧѧ
Ѧ ѧ ѧсъ ęsǔ [ɛ̃s] е назално [ɛ̃]
Ѩѩ
Ѩ ѩ ѩсъ jęsǔ [jɛ̃s] ј + е назално [jɛ̃]
Ѫѫ
Ѫ ѫ ѫсъ ǫsǔ [ɔ̃s] о назално [ɔ̃]
Ѭѭ
Ѭ ѭ ѭсъ jǫsǔ [jɔ̃s] ј + о назално [jɔ̃]
Ѯѯ
Ѯ ѯ кси ksi [k͡si] кс [k͡s]
Ѱѱ
Ѱ ѱ пси psi [p͡si] пс [p͡s]
Ѳѳ
Ѳ ѳ фита fita [fita] меѓу т и ф (англ. „th“) [t], [θ], [f]
Ѵѵ, Ѷѷ
Ѵ ѵ ѵжица ižica [iʒiʦa] и или в [ɪ], [y]
Ѥѥ
Ѥ ѥ ѥ jeː [jɛ] ие [iɛ]
Ћћ
Ћ ћ дєрвь đerv, djerv [ʤɛrv], [djɛrv] ѓ, џ [ʤ], [dj]
Ѿѿ
Ѿ ѿ oтъ otǔ [otʌ] от [ot]
Ҁҁ
Ҁ ҁ коппа kopa [kopa] копа
Early Cyrillic letter O.png

Броеви, дијакритика и интерпункција[уреди]

Секоја буква имала и нумеричка вредност. Врз низа зборови се ставало т.н. титло кое укажувало на фактот дека тие букви треба да се сметаат за броеви.Видете кирилични броеви, Титло.

Неколку дијакритики, преземени од политонската грчка ортографија, исто така се употребувале (овие може да не се прикажуваат правилно кај секој интернет пребарувач; тие треба да бидат директно над буквцата, а не горе надесно)

Интерпункциски знаци:

Наводи[уреди]

Видете исто така[уреди]

Извори[уреди]