Хебрејско писмо

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Хебрејска азбука
Тип Абџад
Јазици хебрејски, Јидиш, Ладино, и Јудејско-арапски јазици (види Еврејски јазици)
Период 3 в. п.н.е. до денес
Матични системи
Сродни системи набатаеанска
сириска
палмиренска
мандајско
брахмиско
пахлависко
согдиско
ISO 15924 Hebr, 125
Насока од десно налево
Уникоден назив Hebrew
Уникоден опсег U+0590 to U+05FF,
U+FB1D to U+FB40
Напомена: Страницава може да содржи фонетски симболи од МФА.


Хебрејската азбука (алеф-бет, на хебрејски: אָלֶף-בֵּית עִבְרִי‎ /алефбет 'иври) се состои од 22 букви и се користи за пишување на хебрејскиот јазик. Пет од овие букви имаат различна форма кога се појавуваат на крај од зборот. Хебрејските букви се користат за пишување и на неколку хебрејски јазици во дијаспората како на пример јидиш, ладино и јудејско-арапски јазик. Писмото се пишува од десно кон лево.

Хебрејскиот збор за „азбука“ е אלפבית (alephbet), именуван според називот на првите две букви од азбуката. Оваа азбука е абџад азбука, што значи користи симболи само за согласки, но подоцна се создале средства за означување на самогласките со додавање на посебен самогласен знак наречен никуд.

Бројот на букви, редоследот на буквите и фонетичката вредност на буквите од хебрејскиот јазик се горе долу исто со арамејскиот јазик, бидејќи двата јазика го превзеле феникиското писмо за пишување.

Според современите лингвисти, модерното писмо (наречено и како квадратесто писмо или блоковно писмо) еволуирало во 3 милениум п.н.е. од арамејското писмо кои се користело од евреите за пишување на нивниот јазик од 6 век п.н.е. Пред тоа, евреите користеле писмо настанато од феникиското писмо и тоа писмо се користи и денес самариќаните го користат тоа писмо за религиски потреби[1].

Букви[уреди]

Хебрејската азбука се состои од следните букви, од кои пет имаат посебна форма кога се на крајна позиција.

Алеф Бет Гимел Далет Хе Вав Зајин Хет Тет Јод Каф
א ב ג ד ה ו ז ח ט י כ
ך
Ламед Мем Нун Самех Ајин Пе Цаде Коф Реш Шин/ син Тав
ל מ נ ס ע פ צ ק ר ש ת
ם ן ף ץ

Забелешка: Табелата се чита од десно кон лево..

Изговор[уреди]

Согласки[уреди]

Гласовите кои ги претставуваат буквите се:

букви א בּ ב ג גּ ג׳ ד דּ ד׳ ה ו וּ וֹ וו , ו׳
(нестандарднo)
ז ז׳ ח ט י
МФА [ʔ], [b] [v] [ɡ] [d͡ʒ] [d] [ð] [h~ʔ], [v] [u] [o̞] [w] [z] [ʒ] [χ]~[ħ] [t] [j]
букви ‏ִי כּ ךּ
ך כ ל ם מ ן נ ס ע פּ ף פ ץ צ ץ׳ צ׳ ק ר שׁ שׂ תּ ת ת׳
МФА [i] [k] [χ] [l] [m] [n] [s] [ʔ]~[ʕ], [p] [f] [t͡s] [] [k] [ʁ]~[r] [ʃ] [s] [t] [θ]
Шин и син

Буквите шин и син, или ш и с, се пишуваат со иста буква (ש). Кога треба да се означи кој глас во текстот буквата претставува, тогаш се користат точки над самата буква, односно:

буква име транслитерација МФА македонски
שׂ (лева точка) sin s /s/ с
שׁ (десна точка) shin sh /ʃ/ ш
Дагеш

Дагеш е точка која се користи за да се означи дека една буква има две различни вредности. Со други зборови, ако една буква нема точка се чита на еден начин, а ако точка на друг. Дагешот се користи за следните гласови:

име со дагеш без дагеш
буква транслитерација МФА македонски буква транслитерација МФА македонски
бет בּ b /b/ б ב v /v/ в
каф כּ ךּ k /k/ к כ ך kh/ch/x /χ/ х
пеј פּ p /p/ п פ ף f/ph /f/ ф
Согласки со иста вредност

Следниве согласки, иако имаат различна форма, се читаат исто:

букви транслитерација МФА
א
алеф*
ע
ајин*
- (самогласка)
ב
бет (без дагеш)
ו
вав
v /v/
ח
хет
כ
каф (без дагеш)
kh/ch/h /χ/
ט
тет
ת
тав
t /t/
כּ
каф (со дагеш)
ק
коф
k /k/
ס
самех
שׂ
син (со лева точка)
s /s/
צ
цади*
תס
тав-самех*
и תשׂ
тав-син*
ts/tz /ts/

* варира

Самогласки[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Матер лекционис.

Хебрејските букви алеф, хе, вав и јод може понекогаш да означат и самогласка, покрај тоа што се согласки. Тие може да ги означат следните гласови: /ʔ/, /h/, /v/ и /j/. Кога овие букви означуваат самогласка, тие се дел од знакот за самогласката во комбинација со никудот (надредни знаци за самогласки). Буквите א и ה се тивки, немаат вредност.

буква име согласна вредност самогласна вредност име на самогласна вредност означена самогласка
א алеф /ʔ/ ê, ệ, ậ, â, ô
ה хе /h/ ê, ệ, ậ, â, ô
ו вав /v/ וֹ ḥolám malé ô
וּ shurúq û
י јод /j/ ‏ִי ḥiríq malé î
‏ֵי tseré malé ê, ệ
Белешка: Самогласките (никудот) и согласките кои означуваат самогласки воопшто не се користат од луѓе чиј мајчин јазик е хебрејскиот. Тие знаат кои самогласки каде се наоѓаат. Никудот и согласките кои функционираат како самогласки се користат за странци, за мали деца кои не знаат добро да читаат хебрејски и сл.
Самогласни надредни знаци - никуд
Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Никуд.

Никудот е систем на точки кои се користат да се означи дека пред или по некоја согласка следува самогласка. Овој систем не се користи од луѓе чиј мајчин јазик е хебрејскиот. Во израелскиот хебрејски има пет самогласки (а, е, и, о, у) но повеќе начини за запишување на истите:

име буква хебрејски
МФА транслитерација македонски
хирик Hebrew Hiriq.svg [i] i корпорации
зејре Hebrew Zeire.svg [], ([e̞j] with
со следователен јод)
e, (ei со
следователен јод)
ќе, Мејн
сегол Hebrew Segol.svg [] e ќе
патах Hebrew Patah.svg [ä] a слично на мајка
камац סָ [ä], (или []) a, (или o) слично на мајка
холам хасер Hebrew Holam.svg [] o слично на море
холам мале וֹ [] o слично на море
шурук Hebrew Equal Shuruk.svg [u] u долга у
кубуц Hebrew Backslash Qubuz.svg [u] u долга у
Белешка: Круговите и вертикалните линии се замена за согласката која треба да се искористи во зборот.

Форми[уреди]

име Варијанти
стандардни хебрејски букви потомци
Serif Sans-
serif
Mono-
spaced
ракописно рашиски феникиски палеохебрејска арамејска
алеф א א א Hebrew letter Alef handwriting.svg Hebrew letter Alef Rashi.png Alef Alef Aleph.svg
бет ב ב ב Hebrew letter Bet handwriting.svg Hebrew letter Bet Rashi.png Beth Bet Beth.svg
гимел ג ג ג Hebrew letter Gimel handwriting.svg Hebrew letter Gimel Rashi.png Gimel Gimel Igimel.png
далет ד ד ד Hebrew letter Daled handwriting.svg Hebrew letter Daled Rashi.png Daleth Daled Daleth.svg
хе ה ה ה Hebrew letter He handwriting.svg Hebrew letter He Rashi.png He Heh He0.svg
вав ו ו ו Hebrew letter Vav handwriting.svg Hebrew letter Vav Rashi.png Waw Vav Waw.svg
зајин ז ז ז Hebrew letter Zayin handwriting.svg Hebrew letter Zayin Rashi.png Zayin Zayin Zayin.svg
хет ח ח ח Hebrew letter Het handwriting.svg Hebrew letter Het Rashi.png Heth Khet Heth.svg
тет ט ט ט Hebrew letter Tet handwriting.svg Hebrew letter Tet Rashi.png Teth Tet Teth.svg
јод י י י Hebrew letter Yud handwriting.svg Hebrew letter Yud Rashi.png Yodh Yud Yod.svg
каф כ כ כ Hebrew letter Kaf handwriting.svg Hebrew letter Kaf-nonfinal Rashi.png Kaf Khof Kaph.svg
крајна каф ך ך ך Hebrew letter Kaf-final handwriting.svg Hebrew letter Kaf-final Rashi.png
ламед ל ל ל Hebrew letter Lamed handwriting.svg Hebrew letter Lamed Rashi.png Lamedh Lamed Lamed.svg
мем מ מ מ Hebrew letter Mem handwriting.svg Hebrew letter Mem-nonfinal Rashi.png Mem Mem Mem.svg
крајна мем ם ם ם Hebrew letter Mem-final handwriting.svg Hebrew letter Mem-final Rashi.png
нун נ נ נ Hebrew letter Nun handwriting.svg Hebrew letter Nun-nonfinal Rashi.png Nun Nun Nun.svg
крајна нун ן ן ן Hebrew letter Nun-final handwriting.svg Hebrew letter Nun-final Rashi.png
самех ס ס ס Hebrew letter Samekh handwriting.svg Hebrew letter Samekh Rashi.png Samekh Samekh Samekh.svg
ајин ע ע ע Hebrew letter Ayin handwriting.svg Hebrew letter Ayin Rashi.png Ayin Ayin Ayin.svg
пеј פ פ פ Hebrew letter Pe handwriting.svg Hebrew letter Pe-nonfinal Rashi.png Pe Pey Pe0.svg
крајна пеј ף ף ף Hebrew letter Pe-final handwriting.svg Hebrew letter Pe-final Rashi.png
цади צ צ צ Hebrew letter Tsadik handwriting.svg Hebrew letter Tsadik-nonfinal Rashi.png Sade Tzadi Sade 1.svg, Sade 2.svg
крајна цади ץ ץ ץ Hebrew letter Tsadik-final handwriting.svg Hebrew letter Tsadik-final Rashi.png
коф ק ק ק Hebrew letter Kuf handwriting.svg Hebrew letter Kuf Rashi.png Qof Quf Qoph.svg
реш ר ר ר Hebrew letter Resh handwriting.svg Hebrew letter Resh Rashi.png Res Resh Resh.svg
шин ש ש ש Hebrew letter Shin handwriting.svg Hebrew letter Shin Rashi.png Sin Shin Shin.svg
тав ת ת ת Hebrew letter Taf handwriting.svg Hebrew letter Taf Rashi.png Taw Tof Taw.svg

Букви за јидиш[уреди]

букви опис
װ ױ ײ ײַ Овие букви се наменети за јазикот јидиш. Тие не се употребуваат во стандардниот хебрејски јазик.
בֿ Надредниот знак рафе не се користи често во хебрејскиот јазик. Понекогаш се користи во јудуш за полесно читање.

Нумеричка вредност[уреди]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Хебрејски броеви.

Хебрејските букви како броеви се користат во ограничен контекст, најчесто во религиски календари, оценки во училиштата, и сл. Нумеричките вредности на буквите се:

буква вредност буква вредност буква вредност
א 1 י 10 ק 100
ב 2 כ 20 ר 200
ג 3 ל 30 ש 300
ד 4 מ 40 ת 400
ה 5 נ 50 ך 500
ו 6 ס 60 ם 600
ז 7 ע 70 ן 700
ח 8 פ 80 ף 800
ט 9 צ 90 ץ 900

Наводи[уреди]

  1. „A History of the Hebrew Language“. Cambridge, England: Cambridge University Press. 1993. ISBN 0-521-55634-1. 

Библиографија[уреди]

Корените на хебрејската азбука:

Надворешни врски[уреди]

Тастатури