Имануел Кант

Од Википедија, слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Имануел Кант
Западна философија
Просветителство

Имануел Кант
Цело име Имануел Кант
Роден 22 април 1724
Flag of Prussia (1701).gif
Кенигсберг, Прусија
Починал 12 февруари 1804(1804-02-12) (на 79 год.)
Flag of Prussia (1701).gif
Кенигсберг, Прусија
Школа Кантијанство, просветителска философија
Главни интереси Епистемологија, метафизика, етика, логика
Значајни идеи категоричен императив, Трансцедентален идеализам, синтетичко априори, нуменон, Sapere aude, небуларна хипотеза
Потпис Autograph-ImmanuelKant.png

Имануел Кант (герм. Immanuel Kant, (22 април 1724 - 12 февруари 1804) бил германски философ од Прусија и претставува еден од највлијателните европски мислители и последниот голем философ на просветителството. Тој е еден од најзначајните претставници на западната философија. Неговата „Критика на чистиот ум“ (Kritik der Reinen Vernunft), ја означува пресвртницата во историјата на философијата и почетокот на модерната философија. Не само во теоријата на познанието, но исто така и во етиката и естетиката со основните дела Критика на практичниот ум и Критика на моќта на судењето, како со одредени списи поврзани со религија, право и филозофија на историја создава нова, сеопфатна перспектива во филозофијата.

Живот[уреди]

Имануел (во крштенскиот заводник: Емануел, беше роден на Прускиот календарски ден Св Емануел) како четврто дете на седлоско-јавачќи занаетчија, Јохан Георг Кант (1683-1746) и неговата сопруга Ана Регина (1697-1737, мом. им. Ројтер) кои стапиле во брак во ноември 1715. Неговиот татко се преселил како млад човек во Кенигсберг, а мајката потекнувала од семејство на кожа мајстор фамилија кои се преселиле од Нирнберг во Кенигсберг.

Филозофија[уреди]

Во преткритичкиот период Кант не е оригинален философ, туку верно се придржува кон Лајбницовото учење. Од ова време е неговиот познато труд „Општа историја и теорија на небото“, во која ја изнел својата бележита теорија за потеклото на Сончевиот систем. Ниеден научник пред него не го поставил ова прашање. Њутн мислел дека небесните тела, а со тоа и Сончевиот систем, вечно постојат создадени од вечен творец (бог). Кант од оваа област ја прогнал теологијата, објаснувајќи го со природни закони настанувањето на Сончевиот систем. „Дајте ми материја и јас ќе го создадам светот“, вели Кант. Лаплас, француски математичар и астроном, со математички апарат ја образложил оваа теорија, која е позната и како Кант-Лапласова. Кога Наполеон го запрашал Лаплас за местото на бога во оваа теорија, овој му одговорил дека нема потреба од една таква хипотеза.

Критичкиот период од дејноста на Кант нашол израз во три славни дела: „Критика на чистиот ум“, „Критика на практичниот ум“ и „Критика на моќта на судењето“. Во нив Кант ја разработил својата филозофија позната по овие книги како критицизам или трансцендентален идеализам, наречена така поради методот што го применил и резултатите што ги добил.

Она што Кант настојувал да го постигне со своите критицистички дела е да ја надмине спротивноста меѓу рационализмот и емпиризмот. Него од „догматскиот дремеж“ (од Лајбницовата философија и рационализмот, воопшто) го разбудил Дејвид Хјум. Но, и емпиризмот, кој овој англиски философ го одвел во скептицизам, не го задоволил кенигзбершкиот философ, бидејќи не давал можност за засновување на науките, кои во тоа време покажале убедливост и сигурност во своите тврдења. Во тоа пердничеле Евклидовата геометрија и Њутновата физика. Всушност, Кантовата философија претставува обид да се дадат философски основи на овие две науки. Од друга страна, Кант сакал да испита дали и философијата може да биде наука во чиј предмет и поставки никој не може да се сомнева.

За оваа цел, Кант се зафатил не да открие што е во основата на битието и светот, туку да провери какве е силата на човечкото познание, какви се неговите извори, можности и граници. Значи, првото прашање што Кант сиго поставува е: Што можам да знам? Потоа ќе одговори на прашањата. Што можам да правам? и На што треба да се надевам? Триве прашања, тој ги обединнува во едно: Што е човекот? Според тоа, Кант сака, пред да почнеме да ги употребуваме нашите познавачки способности во изучувањето на светот и откривањето на вистината за него, да ја испита самата познавачка способност, да види каков е овој инструмент, познанието, и дали е дораснат да ја изврши својата задача. Кант во оваа смисла прави историски пресврт, од онтолошката проблематика кон антрополошка, кон теоретско познајната и практичната дејност на човекот - пресврт сличен на оној што софистите го направија во антиката.

Во теоријата на познанието, Кант поаѓа од анализата на судовите кои ги сметаа за елементи на човечкото знаење. Во сообразност со традицијата, тој судовите ги дели на две групи: аналитички и синтетички судови. Аналитички судови се оние кои во предикатот само ја раскрива содржината на субјектот, само ја анализира.

За убавото[уреди]

„Вкус е моќ на просудување за она што е убаво. Пријатно е она што им се допаѓа на чувствата. Допаѓањето што го предизвикува доброто е во врска со интересот. Пријатно, убаво и добро не се исти поими (пријатно - задоволува, убаво - се допаѓа, добро - се цени и одобрува). Убаво е она што без поим предизвикува општо допаѓање. Судот на чистиот вкус е независен од дразбите и чувствата“, напишал Кант.

За Кант, постојат два вида убаво: слободно убаво и природно убаво.

Поврзано[уреди]