Бугар милет

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај

Бугар милет, или бугарски милет е милет, односно Бугарска[1] религиозна,[2] јазична[3] и етничка [4] заедница во рамките на Отоманската Империја во периодот од средината на 19 до почетокот на 20. век.[5] По средината на 19. век класичниот отомански милетски систем почнал да се распаѓа со постојана идентификација на вероисповеста со етничкиот идентитет, и терминот "миллет" започнал да се користи како синоним за нација.[6][7][8] Првично како милет биле признати бугарските унијати,[9] а потоа и милетот на бугарските источно-православните христијани ( Eksarhhâne-i Millet i Bulgar). Милетите имале законско право да градат свои автономни институции како цркви, училишта, болници и друго, во посебни места низ населените места, кои имале етно-религиски карактер. Бугарската борба за признавање на посебна црква основана на национален принцип, претставувалa директна закана за севкупниот уред на Османлиската држава базиран на системот за идентификација на религијата со националноста.[10] Во 1849 година султанот за прв пат признал постоењето на посебен бугарскиот етнос,[11] а со признавањето на Булгар милетот во 1870 година било признаено постоењето на посебна бугарска нација.[12] Постепено, миллетскиот систем се распаднал целосно, а овој процес се совпаднал со создавањето во 1878 г. и зајакнувањето на Третата бугарска држава, во која се влел големиот дел од булгар миллетот. Тој практично и станал јадрото на новата бугарска нација.

Милетски систем[уреди]

Во Отоманската Империја не постоел редовен ситем за попис на населението со утврдени методи и принципи како во западноевропските држави. Осмaнските власти го евидентирале само машкото население и тоа не по национална основа, туку по вероисповед. Мажите муслимани биле запишувани поради воената обврска, а христијаните поради даноците. Меѓутоа постоеле еден вид на матични книги т.н нуфуз дефтери во кој биле запишувани датумот на раѓање, името, името на родителите и презимето, меѓутоа од нуфузите не може да се утврди националниот состав на населението во Македонија. Под графата Муслимани биле запишувани: Турците, Ромите, исламизираните Македонци, Арнаутите, Черкезите, Арапите и други, односно припадниците на муслиманската вероисповед. Во графата Рум-милет (Грци) биле запишувани сите православни христијани во Отоманската Империја кои биле под духовна јуриздикција на Цариградската патријаршија, тука спаѓаат Македонците-патријаршисти кои биле нарекувани и како Грци. Христијанското населние кое било под духовна власт на Бугарската егзархија било запишувано како Бугар-милет, тука спаѓаат Македонците-егзархисти кој биле нерекувани и како Бугари. Од национален аспект само за Евреите постоела посебна графa како Јауди, но и тука имало исклучок. Евреите муслимани биле впишувани како Турци [13]

Историја[уреди]

Позадина[уреди]

По падот на Бугарија под отоманска власт населението ги загубило своите национални црква и држава. Тоа било подложено на асимилација. Таа била извршувана преку исламизацијата која била како насилна, така и доброволна. Освен тоа, Бугарите биле жртви на верска, политичка, економска и правна дискриминација. Како резултат на тоа, народот почнал постепено да го губи својот етнички идентитет и кон средината на 18-от век, бугарскиот дух останал зачуван главно во изолираните манастири. Бугарите биле иселети во оддалечените села, лоцирани во планинските предели, а во градовите доминирало исламско (вклучувајќи исламизирано), грчко (вклучувајќи погрчено) и еврејско население. Според некои автори како Петар Мутафчиев, Бугарите ја изгубиле речиси целосно својата народност кон крајот на 18. век,[14] а според други како Христо Гандев тие несомнено имале свест дека припаѓаат и кон посебна етничка заедница, но таа не создавала толку силни чувства на приврзаност и лојалност како кон верската припадност.[15] Тогаш Бугарите биле дел од т.н. рум миллет и се идентификувале повеќе како христијани, а татковината им се протегала до границите на земјата на родната населба. Според трети научници, поимот „Бугарин“ тогаш не бил само етничка категорија, а имал и социо-битно значење. Со него се карактеризирале православните селани, кои зборувале бугарски и формирале пониско образована група, која била ангажирана главно со земјоделство или сточарство.[16] Во таа смисла Бугарите го загубиле својот „статус“ како одделна и самостојна етничка заедница. Тие биле третирани од освојувачите едноставно како друговерски царски поданици под надзорот на Цариградската патријаршија. Самите Османци, дел од т.н. исламски милет ги нарекувале Бугарите: „раја“, т.е. обични селани,[17] и „зимми“, т.е. „луѓе на Писмото“ или „урум“ (православни). Муслиманите исто така ги нарекувале во тоа време христијаните „ѓаури“, што значи „луѓе кои не ја исповедуваат вистинската вера“, „неверници“. Како зачетник на бугарската преродба се смета калуѓерот Паисиj Хилендарски, коj во 1762 година го напишал првиот бугарски преродбенички текст „Историjа словенобугарска“.

Формирање и признавање[уреди]

По Големата француска револуција (1789 - 1799 година) започнал порастот на национализмот во Европа, вклучително и во Отоманската Империја. Бугарската идеја се изразувала во овој период во спорадични акти на црковен протест против денационализаторската политика на Цариградската патријаршија. Меѓу новите идеи кои внеле просветителството меѓу рум-милетот, била и идејата за граѓанска нација. На бугарското земјиште започнал процес на национална бугарска преродба, и како резултат на тоа почнала борбата за бугарска црковна независност, наречена во тоа време Бугарско национално движење. Ерата на јавни реформи, наречена Танзимат, започнала со воведување на пакет закони во 1839 година и завршила со усвојување на првиот отомански устав од1876 година, но и тоа дало дополнителни надежи на Бугарите. Според Георги Раковски од 1848 година, отоманска влада започнала во некои официјални документи да ги одделува Бугарите од рум-милетот и да им дава народносно име: Булгар-милет.[18] Во 1849 година бил издаден официјален султански ферман, со кој се овозможило Бугарите во Цариград да имаат свој храм. Во 1860 година бугарските свештеници таму еднострано прогласили независност на Бугарската Црква од Цариградската патријаршија, но тоа довело до репресија и зајакнување на католичката пропаганда. Така на 14 април 1861 година Јосиф Соколски бил признат од султанот со специјален берат за „милет баши на Бугарите унијати со Рим“, што значело формално признавање на бугарскиот народ.[19][20] Истовремено во Русија добил замав панславизмот, кој влијаел силно на руската надворешна политика, која имала зацртано да ги заштитува националните движења на балканските Словени и да им помага при создавањето на нивните држави. Така, не без помошта на руските дипломати во Цариград, на 28 февруари 1870 година султанот Абдул Азиз издал ферман со кој била призната самостојна Бугарска егзархија. Вака де јуре било признато постоењето на посебен бугарски народ. Во пракса, поголем дел од унијатите станале екзархисти по формирањето на Егзархијата.

Наводи[уреди]

  1. From Rum Millet to Greek and Bulgarian Nations: Religious and National Debates in the Borderlands of the Ottoman Empire, 1870–1913, Theodora Dragostinova, Ohio State University, Columbus, OH.
  2. The act instituted the “Bulgarian millet,” a new entity that combined the modern notion of “nation” with the Ottoman principle of millet. Eastern Orthodox Encounters of Identity and Otherness: Values, Self-Reflection, Dialogue, Andrii Krawchuk, Thomas Bremer, Palgrave Macmillan, 2014,ISBN 1137377380, p= 55
  3. Entangled Histories of the Balkans: Volume One: National Ideologies and Language Policies, Roumen Daskalov, Tchavdar Marinov, BRILL, 2013, ISBN 900425076X p. 189.
  4. Evolutionary theory and ethnic conflict, Patrick James, David Goetze, Greenwood Publishing Group, 2001, ISBN 0275971430, p. 159.
  5. Компендиум "Бугарската нација во ренесансата." Том втор. Издаваштво на БАН, Софија, 1989 година стр 112-113.
  6. The Balkan Wars in the Eyes of the Warring Parties: Perceptions and Interpretations, Igor Despot, iUniverse, 2012, ISBN 1475947054, p. 12.
  7. Nationalist Exclusion and Ethnic Conflict: Shadows of Modernity, Andreas Wimmer, Cambridge University Press, 2002, ISBN 052101185X, pp. 171-172.
  8. Islam, Secularism and Nationalism in Modern Turkey: Who is a Turk?, Soner Cagaptay, Routledge, 2006, ISBN 1134174489 P. 5.
  9. Късно средновековие и Възраждане, Том 2 от История на българите, Емил Александров, TRUD Publishers, 2004, ISBN 9545284676, стр. 593-594.
  10. Collective Memory, National Identity, and Ethnic Conflict: Greece, Bulgaria and the Macedonian Question, Victor Roudometof, Greenwood Publishing Group, 2002, ISBN 0275976483, р. 85.
  11. History of the Balkans, Barbara Jelavich, Cambridge University Press, 1983, ISBN 0521274583, р. 343.
  12. A Concise History of Bulgaria, R. J. Crampton, Cambridge University Press, 2005, ISBN 0521616379, р. 74-75.
  13. Ванчо Ѓорѓиев, Слобода или Смрт, Македонското националноослободително движење во Солунскиот вилает 1893 - 1903 година, Табернакул, Институт за историја - Филозовски факултет, Скопје, 2003
  14. Мутафчиев П Книга за Бугарите, 1987 година II-ро ед. стр 149-150.
  15. Проблеми на Бугарската преродба. Со, 1976, 271-294. Гандев, Хр.
  16. When Ethnicity Did Not Matter in the Balkans. J. V. A. Fine, University of Michigan Press, 2006, ISBN 047211414X, pp. 3-5.
  17. [Историја на Бугарите: Во 8 тома. Доцна среден век и преродба. Том 2 од Историја на Бугарите, ISBN 954621213X, Автор Георги Бакалов, Уредник Георги Марков, Етикета TRUD Publishers, 2004, стр 52-53.]
  18. Нѣколко риечи о Асѣню Първому: великому царе българскому и сину му Асѣню Второму, Георги Стојков Раковски во Кн. Србија. Книги-печятницѫ, 1860, стр 2.
  19. Историја на Бугарите. Том 2 од Georgi Bakalov, ISBN 954621213X, TRUD Publishers, 2004, стр.
  20. Communities and identities in Bulgaria, Anna Krŭsteva, Longo, 1998, ISBN 8880632108, p. 308

Извори[уреди]

Поврзано[уреди]