Шпајер

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Шпајер

Speyer

Улицата „Максимилијанштрасе“ и катедралата во позадина
Улицата „Максимилијанштрасе“ и катедралата во позадина
Грб на Шпајер
Шпајер is located in Германија
Шпајер
Управа
Земја Германија
Покраина Рајнска област-Пфалц
Округ Урбан округ
Градски единици 4
Надградоначалник Штефани Зајлер (СДП)
Основни податоци
Површина 42,58 км2
Надм. височина 92 м
Население 50.378 (31 декември 2018)[1]
 - Густина 1.183 жит/км2
Други информации
Часовен појас CET/CEST (UTC+1/+2)
Рег. табл. SP
Пошт. бр. 67346
Повик. бр. 06232
Портал speyer.de
Координати 49°19′10″N 8°25′52″E / 49.31944° N; 8.43111° E / 49.31944; 8.43111Координати: 49°19′10″N 8°25′52″E / 49.31944° N; 8.43111° E / 49.31944; 8.43111

Шпајер (германски: Speyer, до 1825 г. и Speier) — град во Рајнската област-Пфалц, Германија со околу 50.000 жители. Лежи на левиот брег на реката Рајна, 25 км јужно од Лудвигсхафен и Манхајм, а 21 км југозападно од Хајделберг. Основан е од Римјаните, и се вбројува меѓу најстарите градови во државата.

Забележителни знаменитости на градот се Шпајерската катедрала, уште неколку цркви и Старата порта. Под главниот олтар на катедралата се погребани осум свети римски цареви и германски кралеви.

Шпајер е познат по т.н. „Шпајерска протестација“ на Царскиот собор од 1529 г. со која разни кнезови се заложиле за повлекување на забраната врз делата на реформаторот Мартин Лутер, и со тоа удирајќи ги темелите на протестантството.

Главната улица со Шпајерската катедрала во позадината.

Најпрвин градот се нарекувал Новиомагус и Кивитас Неметум по тевтонското племе Немети кое се доселило на ова подрачје. Во VI век е засведочено името Спира, изведено од франкиската населба Вила Спира близу гратчето.

Времеследен преглед[уреди | уреди извор]

  • 10 п.н.е. — поставен првиот римски воен логор (меѓу градскиот дом и епископскиот дворец).
  • 150 — гратчето обележано како Новиомагус на светската карта на старогрчкиот географ Птоломеј.
  • 346 — за првпат споменат епископ на гратчето.
  • IV век — градот Кивитас Неметум обележан на картата „Појтингерова табла“.
  • V век — Уништен Кивитас Неметум.
  • VII век — гратчето е одново подигнато под името Спира, наречен по блиска франкиска населба.
  • 1030 — светиот римски цар Конрад II ја започнува преградбата на Шпајерската катедрала, денес светско наследство на УНЕСКО. Во истиот век е изграден првиот градски дом.
  • 1076 — светиот римски цар Хајнрих IV тргнува од Шпајер на патот за Каноса за да се сретне со папата.
  • 1084 — основана првата еврејска заедница во Шпајер.
  • 1096 — крстоносната војска на грофот Емих ги пустоши еврејските заедници во Рајнската област; Шпајерскиот епископ Јован ги засолнил Евреите во својот дворец, а потоа ги однел во тврдина вон градот. Решено е дека повредувањето на Евреи ќе се казнува со отсекување на раката.[2]
  • 1294 — епископот ги губи највеќето дотогашни права, и Шпајер станува слободен царски град на Светото Римско Царство.
  • 1349 — збришана еврејската заедница во Шпајер.
  • 1527 - 1689 — Шпајер е седиште на Царскиот камерен суд.[3]
  • 1526 — Шпајерскиот царски собор (рајхстаг) носи одлука за привремена толеранција кон лутеранските учења и богослужба.
  • 1529 — На Шпајерскиот царски собор лутеранските кнежевства на царството изразуваат силно незадоволство во врска со противреформациските, воведувајќи го поимот протестантство.
  • 1635 — маршалот на Франција, Ирбен де Маје-Брезе, заедно со војводата Жак Номпар де Комон ги освојвуаат Хајделберг и Шпајер.
  • 1689 — француската војска прави големи штети врз градот.
  • 1792 - 1814 — Шпајер паѓа под француска власт по Битката кај Шпајер.
  • 1816 — Шпајер станува управно седиште на областа Пфалц и Рајнскиот округ на Баварија (подоцна наречен Баварски Пфалц), и останува таков сè до крајот на Втората светска војкна.
  • 1883 - 1904 — изградена спомен-црква овековечувајќи ја Протестацијата од 1529 г.
  • 1947 — отворена Државната академија за управна наука (подоцна преименувана во „Германски универзитет за управни науки“ - Шпајер[4]).
  • 1990 — градот одбележува две илјади години постоење.

Знаменитости[уреди | уреди извор]

Поглед на Шпајер од катедралата.
  • Шпајерска катедрала
  • Стара градска порта
  • Спомен-црква на Протестацијата
  • Црква „Св. Троица“
  • Еврејски двор – остатоци од средновековната синагога и микве (обредна бања)
  • Технички музеј — музеј на превозот
  • Историски музеј на Пфалц

Збратимени градови[уреди | уреди извор]

Шпајер е збратимен со следниве градови:[5]

Познати личности[уреди | уреди извор]

Јохан Јоахим Бехер
Автопортрет на Анселм Фојербах, 1873 г.

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. „Општини во Германија по население на 31 декември 2018 г.“. Сојузна статистичка служба на Германија. 2018. (германски)
  2. Simon Schama, The History of the Jews, Vintage Books 2014 p.298
  3.  Spires“. Енциклопедија Британика (XI) 25. (1911). Cambridge University Press. (англиски)
  4. German University of Administrative Sciences Speyer
  5. „Städtepartnerschaften“. speyer.de (германски). Speyer. Посетено на 2019-11-28.

Надворешни врски[уреди | уреди извор]