Филозоф

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Атинската школа (1509–11) од Рафаел, на која се прикажани разни антички филозофи како разменуваат мисли.

Филозоф — во поширока смисла, лице што се занимава со изучување на филозофијата. Поимот доаѓа од старогрчки: φιλόσοφος (филозофос), што значи „вљубеник во мудроста“. Се смета дека поимите „филозоф“ и „филозофија“ прв ги вовел античкиот мислител Питагора.[1]

Во потесна смисла, филозоф е било кој интелектуалец со свои придонеси на некое поле на филозофијата, како што е естетиката, етиката, епистемологијата, логиката, метафизиката, општествената теорија и политичката филозофија. Филозоф, во некогашна смисла, може да биде и некој што работи во областа на општествените и други науки кои низ вековите се одвоиле од самата филозофија; такви се уметностите, историјата, економијата, социологијата, психологијата, лингвистиката, антропологијата, теологијата и политиката.

Во класична смисла, филозоф е човек кој го живее живот на извесен начин, кој се занимава егзистенцијалните прашања за човечката состојба, а не некој кој расправа за теориите или мислењата на други автори.[2] Најдобар пример на таквата посветеност на живеење на животот според своите убедувања се старогрчките мислители.

Во обете дефиниции, филозофите се посветуваат на ваквите прашања со критички, систематички и промислен приод.

Историја[уреди | уреди извор]

Стара Грција и Рим[уреди | уреди извор]

Иако Питагора е човекот што го вовел поимот, Платон е првиот што се осврнал на љубовта кон мудроста. Во делото Гозба, тој заклучува дека љубовта е израз на отсуство на нешто посакувано. Така, филозофот е тој што ја бара мудроста, а кога ќе ја најде, истиот станува мудрец. Филозофот во стариот свет е човек во постојана потрега по мудроста, кој настојува да живее во склад со таа мудрост. Разни мислители имале своја претстава за тоа што значи да се живее мудро, и оттука настанале разните филозофски школи или традиции. Секој антички филозоф подучувал во рамките на својата традиција.

Средновековие[уреди | уреди извор]

Свети Кирил, познат како „Константин Филозоф“

Во средниот век, поимот филозоф се однесувал на секој што се занимава со академска дејност и кој предава на големите школи или универзитети. Значаен пример за тоа е македонскиот светител Кирил, кој го добил името „Константин Филозоф“ поради неговата истакната работа како професор по филозофија на Цариградскиот универзитет[3].

Во XIV век, зборот „филозоф“ можел да има и значење на некој што води монашки живот, вон досегот на материјалниот свет.

Во подоцнежниот дел на средновековието, филозофи биле нарекувани и оние што се занимаваат со алхемија, па затоа го имаме познатиот Камен на мудроста, кој е алхемиска супстанција.[4]

Ран нов век[уреди | уреди извор]

Многу од филозофите на раниот нов век сè уште иле плод на класичната традиција, и на својата филозофија гледале како на начин на живот. Меѓу најзнаменитите мислители од ова време се вбројуваат Рене Декарт, Барух Спиноза, Никола Малбранш и Готфрид Вилхелм Лајбниц. Со појавувањето на универзитетите во современа смисла се изменило и поимувањето за тоа што значи да се биде филозоф и го добило денешниот облик. Почнувајќи од филозофи на XVIII век се школувале на универзитети и работеле на нив, разработувајќи ја својата мисла и предавајќи на студенти. Меѓу првите примери за вакви филозофи се Имануел Кант, Јохан Готлиб Фихте, Фридрих Вилхелм Јозеф Шелинг и Георг Вилхелм Фридрих Хегел. Ова продолжило од тој период, па сè до денес, со извесни исклучоци како Артур Шопенхауер и Фридрих Ниче. Последниот значаен филозоф кој немал академска спрема бил Лудвиг Витгенштајн.[5]

Современа дејност[уреди | уреди извор]

Во денешницата, оние со постипломски степен на образование во филозофијата често остануваат во образовните установи. Според истражувањето спроведено во 1993 г. во во САД, 77,1% од 7.900-те доктори по филозофија биле вработени во академските установи. Вон тоа, филозофите може да работат и во други области, каде се потребни нивните мислечки и творечки способности: во медицината, биоетиката, деловното работење, издаваштвото, како хонорарни публицисти, во медиумите и во правото.[6]

Философите како тема во уметноста и во популарната култура[уреди | уреди извор]

Философите се јавуваат како тема во бројни дела од уметноста и популарната култура, како:

  • „Филозофот и еќимот“ - македонска народна приказна.[7]
  • „Тројцата филозофи“ - басна на американскиот писател Емброуз Бирс.[8]

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. φιλόσοφος. Henry George Liddell, Robert Scott. A Greek-English Lexicon - Perseus Project
  2. Пјер Адо, Внатрешната крепост. стр. 4
  3. Денеска е Св. Кирил и Методиј“, „Република“, 24 мај 2015 (конс. 14 ноември 2015 г).
  4. „Online Etymology Dictionary“. etymonline.com. http://www.etymonline.com/index.php?term=philosopher&allowed_in_frame=0. 
  5. A. C. Grayling. Wittgenstein: A Very Short Introduction. Oxford University Press, 2001. стр. 15
  6. APA Committee on Non-Academic Careers (јуни 1999). „A non-academic career?“. American Philosophical Association. http://www.apaonline.org/?page=nonacademic. конс. 24 мај 2014 г. 
  7. Марко Цепенков, Три вреќи лаги. Скопје: Мисла, 1967, стр. 89-90.
  8. Емброуз Бирс, Басни. Скопје: Темплум, 2016, стр. 40.