Прејди на содржината

Поет

Уреди врски
Од Википедија — слободната енциклопедија
Поетот Орфеј ја вади Евридика од адот.
Трубадури во Берлин (приказ од 14 век).
Споменик на Кочо Рацин во Велес

Поет[1][1] (од старогрчки: ποιητής, латински: poeta) — личност која пишува поезија односно песни.

Поетите општо се сметаат за најстари писатели, имајќи предвид дека најстарите култури и цивилизации ги запишале своите идеи - религиозни, филозофски, правни, морални и политички - во облик на песни, кои често се пренесувале усно од колено на колено. Примери за ова се светите книги на Индијците - Ведите и Упанишадите, како и хебрејското Свето писмо, кои содржат многу делови во стихови. Првите поети често биле свештеници, а малку подоцна, во античкиот период, дури и најсложените филозофски идеи, па дури и научни дела биле претставувани во облик на песни.

Во денешно време, поет често се сфаќа како писател кој е надарен да претстави одредени апстрактни идеи или идеали на симболичен, но лесно разбирлив и естетски вреден начин за својата околина.

Некои држави имале, а некои сè уште ја имаат институцијата „официјален државен поет“.

Наспроти поетот, оној што изведува песни со пеење се нарекува пејач.

Историја

[уреди | уреди извор]

Поимот на поет претрпел низа промени во текот на историјата. Веќе во Стара Грција се разликувале две концепции: поет како пророк (poeta vates) и поет како творец (poeta doctus). Според првата, идеите, сликите, зборовите и стиховите му доаѓаат на поетот од некое надворешно, возвишено место. За грчките поети, тоа е заслуга на музите, а за христијанските поети, тоа е дар од Бога.[2]

Во зората на романтизмот, таквата теорија била заменета со учење за имагинација. Тоа значи дека наместо надворешен извор, сега станува збор за внатрешен извор на вдахновение , па поетот веќе не е алатка во туѓи раце. Изворот на тој начин е преместен кон самото јас на поетот. Поетот може да види облици и начини на живот недостапни за обичниот вид, а тоа гледање е резултат на состојби како што се сон, мечтаење, возбуда (природна или побудена). Така, исчезнало старото сфаќање, според кое таквите состојби се резултат на дејството на некоја повисока сила.[2]

Друга старогрчка концепција за поетот како творец била обележана со барања за признавање на поетската активност како вештина. Првите метафори ја прикажувале поезијата како фино ткаење. Грците ја препознале и истакнале важноста на поетската вештина (на пр. Пиндар ). Така, Хомеровото повикување на музите во „Илијадата“ и „Одисејата“ се однесувало првенствено на содржината, а не на обликот , т.е. што сакал да каже, а не како ќе го каже. Таквата дефиниција за поет-занаетчија ја прифатил и староримскиот поет Хорациј, а посланието во кое тој ја нагласува важноста на обликувањето на поезијата станало клучен поетски текст на средниот век под наслов Ars poetica.[2]

Освен значењето на поимот поет, низ вековите се менувал и неговиот општествен статус. Во племенското општество, поетот припаѓал на владејачката свита како носител на племенската мудрост, па понекогаш било тешко да се разликува неговиот опсег од оној на врачевите или свештениците. Со појавата на првите државни целини, положбата на поетот се институционализирала. Така дворскиот поет го зазел местото на бардот. Имаше обичај да се наградува квалитетот на поетот, така, на пример, Франческо Петрарка бил крунисан со лаворов венец (poeta laureatus). Поетот долго време бил поврзан со владетелот, мецената, сè до 18 век, кога полека се обликувал книжевниот пазар.[2]

Во 19 век, во екот на индустријализацијата, се појавил ликот на отуѓениот поет, проклетник (poète maudit), кој бил претерано чувствителен кон целно насоченото граѓанско општество од тоа време. Успехот и победата на масовните медиуми и потрошувачкото општество во 20 век уште повеќе ја истакнала отуѓеноста на поетот. Современата книжевна теорија ги признала, ги препознала и ги истакнала бројните невидливи и софистицирани механизми на маргинализација на поетите засновани на различни, но меѓусебно поврзани оски на дискриминација.[2]

Поетот како тема во уметноста и во популарната култура

[уреди | уреди извор]

Поетот како тема во книжевноста

[уреди | уреди извор]
  • „Поет“ — песна на хрватскиот поет Звонимир Балог.[3]
  • „Руските поети“ - песна на рускиот поет Андреј Вознесенски од 1957 година.[4]
  • „Поетот и ѓаволот“ - песна на рускиот поет Николај Глазков од 1943 година.[5]
  • „Поетот Мистрал“ - расказ на францускиот писател Алфонс Доде од 1869 година.[6]
  • „На слепиот поет“ - песна на францускиот поет Виктор Иго.[7]
  • „Поет“ - песна на Виктор Иго.[8]
  • „На поетот кој ми испрати орелско перо“ - песна на Виктор Иго.[9]
  • „Тибул“ (српски: Tibulo) - песна на српскиот поет Војислав Илиќ.[10]
  • „Момчето ги носи своите први песни на преглед“ (хрватски: Mladić nosi svoje prve pjesme na ogled) - песна на Мирослав Крлежа.[11]
  • „Поетот во Њујорк“ (шпански: Poeta en Nueva York) - поетска збирка на шпанскиот поет Федерико Гарсија Лорка.[12]
  • „Приказна за поетот“ (српски: Priča o pesniku) - песна на Десанка Максимовиќ.[13]
  • „Поетот и пролетта“ (српски: Pesnik i proleće) - песна на Десанка Максимовиќ.[14]
  • „Поетовата биста во паркот“ (српски: Pesnikov kip u parku) - песна на Десанка Максимовиќ.[15]
  • „Поетот и родниот крај (Pesnik i zavičaj)“ - песна на Десанка Максимовиќ.[16]
  • „Поет на 21-от век“ - краток расказ на македонскиот писател Стефан Марковски од 2015 година.[17]
  • „Народниот поет“ - песна на македонскиот писател Стефан Марковски од 2016 година.[18]
  • „Слем поет“ - краток расказ на македонскиот писател Стефан Марковски од 2017 година.[19]
  • „Кутриот поет“ - песна на полскиот поет Чеслав Милош.[20]
  • „Слеп поет“ - песна на српскиот поет Бранко Миљковиќ.[21]
  • „Судбината на поетот“ - песна на Бранко Миљковиќ.[22]
  • „Поет“ - кус расказ на италијанскиот писател Еуџенио Монтале.[23]
  • „На поетот“ — песна на македонскиот поет Коле Неделковски.[24]
  • „Епитаф на словенскиот прапоет“ (српски: Epitaf slovenskom prapesniku) - песна на српскиот поет Миодраг Павловиќ.[25]
  • „Опело - На поетот загинат од бомбардирањето“ (српски: Opelo - Pesniku poginulom od bombardovanja)- песна на српскиот поет Миодраг Павловиќ.[26]
  • „Смртта на поетот“ - поетски циклус на рускиот писател Борис Пастернак од 1930-1931 година.[27]
  • „Поетите на XIX век“ - песна на унгарскиот поет Шандор Петефи.[28]
  • „Воскреснувањето на споменикот на поетот“ (српски: Васкрс песниковог споменика) - песна на српскиот поет Васко Попа.[29]
  • „Памети тој“ — песна на македонскиот поет Анте Поповски.[30]
  • „Разговор на издавачот со поетот“ — песна на рускиот поет Александар Пушкин.[31]
  • „Поетот и толпата“ — песна на Александар Пушкин од 1828 година.[32]
  • „Прозаикот и поетот“ — песна на Александар Пушкин.[33]
  • „На другарот стихотворец“ — песна на Александар Пушкин.[34]
  • „Поет“ — песна на Александар Пушкин.[35]
  • „На поетот“ — песна на Александар Пушкин од 1830 година.[36]
  • „На поетот“ (српски: Песнику) — песна на српскиот поет Милан Ракиќ.[37]
  • „Седумгодишни поети“ - песна на францускиот поет Артур Рембо од 1871 година.[38]
  • „Поет“ - песна на германскиот поет Рајнер Марија Рилке.[39]
  • „Кутриот поет Стахура“ - песна на полскиот поет Тадеуш Ружевич од 2003 година.[40]
  • „Кој е поет“ - песна на Тадеуш Ружевич.[41][42]
  • „Да се биде поет“ - збирка поезија на чешкиот поет Јарослав Сајферт од 1984 година.[43]
  • „Жените на поетите“ - песна на полскиот поет Јежи Харасимович.[44]
  • „Господинот Когито и поетот во одредени години“ - песна на полскиот поет Збигњев Херберт.[45]
  • „Поет“ — песна на рускиот поет Велимир Хлебников.[46]
  • „Збогувањето на поетот“ (германски: Sängers Abschied) - песна на германскиот поет Фридрих Шилер.[47]
  • „Поетовиот грозен сон“ - песна на Вислава Шимборска.[48]
  • „Клошарска песна на поетот“ - песна на Ацо Шопов.[49]
  • „Калифот Ал-Мансур и поетот“ - суфиска приказна.[50]

Поезијата како тема во музиката

[уреди | уреди извор]
  • „Поет“ (англиски: The Poet) — музички албум на американскиот соул-музичар Боби Вомак (Bobby Womack) од 1981 година.[51]
  • „Рубајат“ (Rubaiyat) — песна на британската музичка група Колдкат (Coldcut) од 1997 година.[52]
  • „Поет“ (англиски: The Poet) — песна на американската соул-фанк група Sly & The Family Stone од 1971 година.[53]

Поезијата како тема во филмот

[уреди | уреди извор]
  1. 1 2 „поет“ — Дигитален речник на македонскиот јазик
  2. 1 2 3 4 5 Pjesnik, enciklopedija.hr - mrežno izdanje Hrvatske enciklopedije, pristupljeno 19. lipnja 2016.
  3. ↑ Поетска читанка: Избор од македонската и светската поезија за деца, Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2005, стр. 94.
  4. ↑ Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига III: Средина XX века – поч. XXI века (неомодернизам, неоавангарда, постмодернизам и нова трагања). Београд: Paidea, 2007, стр. 42.
  5. ↑ Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига III: Средина XX века – поч. XXI века (неомодернизам, неоавангарда, постмодернизам и нова трагања). Београд: Paidea, 2007, стр. 16-17.
  6. ↑ Alphonse Daudet, Pisma iz mog mlina. Zagreb: Znanje, 1986, стр. 129-136.
  7. ↑ Viktor Igo, Pesme. Beograd: Rad, 1969, стр. 52.
  8. ↑ Viktor Igo, Pesme. Beograd: Rad, 1969, стр. 12-13.
  9. ↑ Viktor Igo, Pesme. Beograd: Rad, 1969, стр. 53.
  10. ↑ Zoran Mišić, Antologija srpske poezije. Nolit, Beograd, 1963, стр. 95.
  11. ↑ Miroslav Krleža, Lirika. Sarajevo: Svjetlost, 1966, стр. 88-92.
  12. ↑ Федерико Гарсија Лорка, Неверна жена. Скопје: Македонска книга, Култура, Мисла, Наша книга, 1982.
  13. ↑ D. Maksimović, Pesme. Beograd: Rad, 1964, str. 4.
  14. ↑ D. Maksimović, Pesme. Beograd: Rad, 1964, str. 5.
  15. ↑ D. Maksimović, Pesme. Beograd: Rad, 1964, str. 7-8.
  16. ↑ Desanka Maksimović, Izabrane pesme (peto dopunjeno izdanje). Beograd: BIGZ, 1985, стр. 195.
  17. ↑ Марковски, Стефан (2015). Продавачот на ветар и магла и други приказни. Библиотека „Гоце Делчев“ Гевгелија.
  18. ↑ Марковски, Стефан (2016). Сиво сјаат вселените. Скопје: Дом на култура „Кочо Рацин“.
  19. ↑ Марковски, Стефан (2017). Смртта долетува насмевната. Струга: Бран.
  20. ↑ Savremena poljska poezija. Beograd: Nolit, 1964, стр. 150-151.
  21. ↑ Бранко Миљковиќ, Избор. Скопје: Мисла, култура, Македонска книга, 1988, стр. 24.
  22. ↑ Бранко Миљковиќ, Избор. Скопје: Мисла, Култура и Македонска книга, 1988, стр. 85.
  23. ↑ Euđenio Montale, Leptir iz Dinara i ostali prozni spisi. Beograd: Rad, 1979, стр. 155-157.
  24. ↑ Коле Неделковски, Стихови. Кочо Рацин, Скопје, 1958, стр. 70.
  25. ↑ Miodrag Pavlović, Izabrane pesme. Beograd: Rad, 1979, стр. 58-59.
  26. ↑ Miodrag Pavlović, Izabrane pesme. Beograd: Rad, 1979, стр. 27-29.
  27. ↑ Борис Леонидович Пастернак, Изабране песме. Нови Сад: Orpheus, 2011, стр. 204-224.
  28. ↑ Šandor Petefi, Sloboda i ljubav. Beograd: Rad, 1969, стр. 60-61.
  29. ↑ Vasko Popa, Pesme. Beograd: Bigz, 1978, стр. 190.
  30. ↑ Анте Поповски, Поезија. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 143.
  31. ↑ A. S. Puškin, Lirika. Rad, Beograd, 1979, стр. 87-93.
  32. ↑ A. S. Puškin, Lirika. Rad, Beograd, 1979, стр. 176-177.
  33. ↑ A. S. Puškin, Lirika. Rad, Beograd, 1979, стр. 133.
  34. ↑ A. S. Puškin, Lirika. Rad, Beograd, 1979, стр. 94-96.
  35. ↑ A. S. Puškin, Lirika. Rad, Beograd, 1979, стр. 154.
  36. ↑ A. S. Puškin, Lirika. Rad, Beograd, 1979, стр. 209.
  37. ↑ Милан Ракић, Песме. Рад, Београд, 1963, стр. 111.
  38. ↑ Артур Рембо, Боравак у паклу. Београд: Култура, 1968, стр. 23-26.
  39. ↑ Рајнер Марија Рилке, Искуство тишине. Београд: Paideia, 2014, стр. 84.
  40. ↑ Tadeuš Ruževič, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg / Čigoja štampa, 2013, стр. 261-262.
  41. ↑ Savremena poljska poezija. Beograd: Nolit, 1964, стр. 181-182.
  42. ↑ Tadeuš Ruževič, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg / Čigoja štampa, 2013, стр. 31.
  43. ↑ „Izabrana bibliografija Jaroslava Sajferta“ во: Jaroslav Sajfert, Stub kuge. Beograd: Mali vrt, 2014, стр. 93-94.
  44. ↑ Savremena poljska poezija. Beograd: Nolit, 1964, стр. 237.
  45. ↑ Zbignjev Herbert, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg – Čigoja štampa, стр. 118-121.
  46. ↑ Велимир Хлебњиков, Краљ времена Велимир I. Просвета: Београд, 1964, стр. 129.
  47. ↑ Fridrih Šiler, Knjiga poezije. Beograd: Rad, 1964, стр. 60.
  48. ↑ Vislava Šimborska, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 359-360.
  49. ↑ Ацо Шопов, Песни. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 137-138.
  50. ↑ Суфиски приказни. Скопје: Темплум, 2017, стр. 62.
  51. ↑ Bobby Womack – The Poet (пристапено на 17.2.2023)
  52. ↑ Coldcut – Let Us Play! (пристапено на 25.5.2022)
  53. ↑ Sly & The Family Stone – There's A Riot Goin' On (пристапено на 22.2.2024)
  54. ↑ Кинотека на Македонија, „Филмска програма - февруари 2017“ (пристапено на 7.3.2017)
Преземено од „https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=Поет&oldid=5469169“