Седерманланд

Од Википедија, слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Седерманланд
Södermanland

Грб
Земја Шведска
Крај Свеаланд
Окрузи Седерманланд
Стокхолм
Вестманланд
Естерјетланд
Површина
 • Вкупна 8.169 км2
Население (2009)[1]
 • Вкупно 1.193.583 жит.
Народ
 • Наречја свеаландско
„цимолско“
стокхолмско
Култура
 • Цвет бел воден лилјан
 • Животно орел рибар
 • Птица
 • Риба деверика
Час. појас CET (UTC+1)
 • Лете (DST) CEST (UTC+2)
Пошт. бр.
Пејзаж во Седерманланд
Густав Васа влегува во Стокхолм (1523)

Седерманланд (швед. Södermanland ) е историска покраина (landskap) на југоисточното крајбрежје на Шведска. Се граничи со покраините Естерјетланд, Нерке, Вестманланд и Упланд, како и со езерото Меларен и Балтичкото Море.

Управа[уреди]

Традиционалните покраини во Шведска немаат административна улога, туку претставуваат само културно-историски целини. Самиот округ Седерманланд опфаќа само дел од покраината, а најголемиот дел од жителите на покраината живеат во округот Стокхолм

Географија[уреди]

Седерманланд е сместен помеѓу езерото Меларен на север и Балтичкото Море на југ и исток. На југот, границата со покраината Естерјетланд е покриена со шумата Колморден.

Земјиштето е рамно и претежно се состои од долови исполнети со вода, а повисоките места се пошумени. Највисока точка е Скугсбиос (124 м).

Во покраината има три крупни водни области. Западниот е езерото Јелмарен истекува во езерото Меларен. Втората област се протега на полуостровот Седертерн. Мала е по површина и нема поголеми езера: Борншен (6,5 км²), Урлонген (2,5 км²), Магелунген (2,9 км²). Третата водна област се наоѓа на југ кон шумата Колморден.

Население[уреди]

Седерманланд брои 1 193 583 жители. Населението е распределено во три окрузи:[1]

Округ Население
дел од Стокхолм 917 944
дел од Седерманланд 268 987
дел од Вестманланд 6 652

Со 146 жит/км², Седерманланд е најгусто населена покраина во земјата. Голем дел од населението живее во и околу градот Стокхолм.

Историја[уреди]

Седерманланд е мошне стар дел од Шведска. Населен е во раниот дел на каменото време, за што сведочат археолошките локалитети. Во покраината постојат вкупно 96 000 наоди како гробишта, монети, ножеви и тн. Новото камено време е застапено со значајни наоди, но има и доста предмети и рушевини од скандинавското брозено време. Наодите од пред нашата ера се поретки. V и VI век се застапени со голем број на златни предмети.

Наодите од викиншката ера останати се 300 рунски камења. Најстариот е каменот кај Скоенг, кој датира од доцниот VI век.

Првите записи за подрачјето се претежно легендарни преданија. Пред VII век се смета дека покраината била поделена на кнежевства. Ситуацијата се сменила во во ~640 г. кога Ингјалд Подмолниот ги заробил и запалил велможите.

Најстариот град (првиот таков статус) во Седерманланд е Седертелје (1000). Во 1187 таква повелба добил Нишепинг. Столхолм станал град во XIII век, а во XIV век правото го добиле и Стренгнес, Торшхела и Труса.

Околу 1100, Стренгнес станал седиште на епископијата со своја катедрала. Долги години градот бил едиствената епархија во покраината. Во 1942 е основана Стокхолмската епархија, на која ѝ припаднал дел од територијата на Стренгнеската епрахија.

Првиот запис што сведочи за Седерманланд како покраина датира од XIII век. Во 1266 покраината му припаднала на Магнус III, кој се преселил на поседот кај Нишепинг. Со тоа Нишепинг станал еден од најважните градови во Шведска.

Во 1523 во Стренгнес во е крунисан кралот Густав Васа, подоцна наречен „таткото на нацијата“. Денот 6 јуни подоцна станал државен празник - „Национален ден“ на Шведска. Синот Карл IX бил благонаклонет кон покраината, каде утврдувал замоци и ги развивал стопанските гранки.

Култура[уреди]

Подрачјето на Седерманланд е населено уште од каменото време. Во руралните места изобилуваат средновековни цркви, рунски камења и стари гробишта.

Веројатно највелелепно здание во покраината е замокот Грипсхолм. Недалеку се наоѓаат Ингваровите камења со натписи што сведочат за подвизите на Ингвар Патешественикот и неговите походи против Персија (1036–1042).

Гробиштата Скугсширкогорден во јужниот дел на Стокхолм се прогласени за светско наследство на УНЕСКО.

Градови[уреди]

Наводи[уреди]