Ирски календар

Од Википедија, слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај

Ирскиот календар не се придржува до астрономските сезони (почнувајќи во северната хемисфера, на рамнодениците и краткодениците) или метеоролошките сезони (почнувајќи на 1ви Март, 1ви Јуни, 1ви септември и 1ви Декемврит). Поточно речено, ги центрира сезоните околу краткодениците и рамнодениците (така што, на пример, средината на летото паѓа на летната краткоденица), почнувајќи ја сезоната на отприлика средишната точка помеѓу краткоденицата и рамноденицата.



Пролет – Февруари, Март, Април
Лето – Мај, Јуни, Јули.
Есен – Август, Септември, Октомври.
Зима – Ноември, Декември, Јануари.


Ова е продолжение на келтскиот и галскиот систем, кој по потекло е пагански. Ова е особено видливо во ирските (галски) имиња за мај (Bealtaine), август (Lúnasa) и ноември (Samhain), кои всушност се имиња на галски пагански празници. Покрај тоа, имињата за септември (Meán Fómhair) и октомври (Deireadh Fómhair) се преведуваат директно како „средина на есента“ и „крај на есента“. Христијанството, исто така, оставило свој белег врз ирските месеци: името за декември (Nollaig) значи Божиќни празници.


Календарски имиња на ирски[уреди]

Денови во неделата - Laethanta na Seachtaine[уреди]

Според историските текстови, за време на галската ера во Ирска, денот започнувал и завршувал на зајдисонце. Преку контакт со Римјаните, седумдневната недела била присвоена од континенталните Келти, а потоа се раширил низ Келтите во Британија и Ирска. Во Ирска, четири денови во неделата (Понеделник, Вторник, Сабота, Недела) имаат имиња добиени од латински. Другите три се однесуваат на постовите држани од страна на католичкото свештенство.




• Недела: An Domhnach или Dé Domhnaigh — латински Dominica, „на Господа“
• Понеделник: An Luain или Dé Luain — латински Lunae, „на Месечината“
• Вторник: An Mháirt или Dé Máirt — латински Martis, „на Марс“
• Среда: An Chéadaoin или Dé Céadaoin — староирски, „прв пост“
• Четврток: An Déardaoin или Déardaoin — староирски, „ден помеѓу постови“
• Петок: An Aoine или Dé hAoine — староирски, „пост“
• Сабота: An Satharn или Dé Sathairn — латински Saturni, „на Сатурн“


Месеци – Míonna[уреди]


• Јануари – Eanáir
• Февруари – Feabhra
• Март – Márta
• Април – Aibreán
• Мај – Bealtaine
• Јуни – Meitheamh
• Јули – Iúil
• Август – Lúnasa
• Септември – Meán Fómhair
• Октомври – Deireadh Fómhair
• Ноември – Samhain или Mí na Samhna
• Декември – Nollaig или Mí na Nollag


Годишни времиња - Ráithí na Bliana/Na Séasúir[уреди]


• Пролет: An tEarrach – пролетна рамноденица: Lá Leathach an Earraigh
• Лето: An Samhradh – летна краткоденица: Grianstad an tSamhraidh
• Есен: An Fómhar – есенска рамноденица: Lá Leathach an Fhómhair
• Зима:An Geimhreadh – зимска краткоденица: Grianstad an Gheimhridh


Верки сезони - Séasúir Creidimh[уреди]


• Велигденски пост: An Carghas - латински Quadragesima, „четиридесета“
• Велигден: Cáisc - латински Pascha (од грчки, од арамејски, „Пасха“)
• Адвент: An Aidbhint - латински Adventus, „пристигнување“
• Божиќни празници: Nollaig - латински Natalicia, „роденденска прослава“
• Постни денови: Laethanta na gCeithre Thráth, „деновите на четири времиња“


Празници и свети денови - Féilte na Bliana[уреди]


• Празник: Lá Saoire
• Државен празник: Saoire Phoiblí
• Црковен свет ден: Lá Saoire Eaglaise
• Фестивал посветен на Архангел: Téarma na Féile Mhicíl
• Фестивал посветен на Хилари: Téarma na Féile Bríde
• Фестивал посветен на св.Троица: Téarma na Tríonóide
• Новогодишна вечер: Oíche Chinn Bhliana
• Новогодиен ден: Lá Caille
• Именувањето и обрежувањето на Исус: Ainmniú agus Timpeallghearradh Chríost
• Ноќ спроти Водици: Oíche Chinn an Dá Lá Dhéag
• Водици: Nollaig Bheag или Nollaig na mBan или An Eipeafáine
• Водици или појавувањето на Исус на народите: An Taispeáint nó Nochtadh Chríost do na Gintlithe
• Крштевањето на нашиот Господ: Baiste ár dTiarna
• Преобразувањето на св. Павле: Tiontú Naomh Pól
• Ден на св.Бриџит: Lá Fhéile Bríde или Lá Feabhra
• Воведението на Христос во храмот: Toirbhirt Chríost sa Teampall
• Прочистување на Света Богородица: Glanadh na Maighdine Beannaithe Muire
• Сретение Господово: Lá (Fhéile Muire) na gCoinneal
• Ден на св. Патрик: Lá Fhéile Pádraig
• Св. Јосиф од Назарет: Naomh Iosaef na Nasaire
• 1ви Април: Lá na nAmadán
• Вечер на св. Јован/вечер со огнови на отворено: Oíche Fhéile San Seáin
• Благовештение на Света Богородица: Lá Fhéile Muire san Earrach или Lá Theachtaireacht an Aingil или Sanas na Maighdine Beannaithe Muire или Lá Fhéile Muire na Sanaise
• Мај: Lá Bealtaine
• Посетата на Света Богродица: Cuairt na Maighdine Beannaithe
• Успение на Света Богородица: Lá Fhéile Muire Mór (san Fhómhar)
• Преображение Господово: Athrú Cló ár dTiarna
• Раѓање на Света Богородица: Breith na Maighdine Beannaithe Muire
• Св. Михаил и сите ангели: Naomh Michíl agus na hAingil uile
• Ноќ на вештерките: Oíche Shamhna
• 1ви Ноември: Lá Samhna
• Духов ден: Lá na Marbh
• Безгрешно зачнување: Giniúint Mhuire gan Smál
• Бадник: Oíche na Nollag
• Стефановден: Fhéile Stiofáin или Lá an Dreoilín
• Ден на масакрот врз невините: Lá na Leanaí Neamhchiontacha
• Св. Марко Богослов: Lá Fhéile Naomh Marcas Soiscéalaí
• Св. Филип и Јаков, апостоли: Lá Fhéile Naomh Pilib agus Naomh Séamas, Aspail
• Св. Матијас: Lá Fhéile Naomh Maitias
• Св. Петар: Lá Fhéile Naomh Peadar
• Св. Тома: Lá Fhéile Naomh Tomás
• Св. Јован, апостолот: Lá Fhéile Naomh Séamas Aspal
Св. Вартоломеј: Lá Fhéile Naomh Parthalán
• Св. Лука, богослов: Lá Fhéile Naomh Lúcás Soiscéalaí
• Св. Матеј, богослов: Lá Fhéile Naomh Matha Soiscéalaí
• Св. Јован Богослов: Lá Fhéile Naomh Eoin Soiscéalaí
• Св. Андреј: Lá Fhéile Naomh Aindreas
• Св. Симон и Јуда: Lá Fhéile Naomh Siomón agus Naomh Iúd
• Ден на Свифин: Lá San Svaítín


Подвижни празници - Na Féilte Reatha[уреди]


Адвент: An Aidbhint • Суви денови: Laethanta na Cátaoireach, (исто така нарекувани постни денови: Laethanta na gCeithre Thráth)
• Денови на барање: Laethanta na hAichiní
• Денови на пост и апстиненција: Laethanta Troscaidh agus Tréanais
• Велики Вторник: Máirt na hInide
• Пепелница: Céadaoin an Luaithrigh
• Велигденски пост: An Carghas
• Света Недела: Seachtain na Páise
• Цветници: Domhnach na Pailme или Domhnach na hImrime
• Велика Среда: Céadaoin an Bhraith
• Велики Четврток: Déardaoin Mandála [na hAithne]
• Велики Петок: Aoine an Chéasta
• Велика Сабота: Oíche Cásca
• Велигденска Недела: Domhnach Cásca
• Велигденски Понеделник: Luan Cásca
• Вознесение Христово (Четврток): Déardaoin Deascabhála
• Тело Исусово (Четврток): Déardaoin Chorp Chríost
• Педесетница (Недела): Domhnach Cincíse
• Духови (Понеделник): Luan Cincíse
• Света Троица (Недела): Domhnach na Trionóide