Ориз

Ориз
Научна класификација
Царство:	Plantae
Оддел:	Magnoliophyta
Класа:	Liliopsida
Ред:	Poales
Фамилија:	Poaceae
Род:	Oryza
Вид:	O. sativa
Биномен назив
Oryza sativa L.

Оризот (латински: Oryza) е едногодишно растение од родот житарици што потекнува од тропските и суптропските предели на Азија и Африка.

Опис

Ботанички, оризот припаѓа во широколисните треви. Едногодишната билка може да нарасне до 1,8 м височина. Нејзиниот вегетационен период се движи од 134 до 143 дена.

Овој род содржи два вида: Oryza sativa и Oryza glaberrima, со повеќе вариетети и сорти.

Природно подрачје на распространетост на оризот се тропските и суптропските подрачја на Азија и Африка, како и во делови од Европа (Италија, Македонија) и Америка.

Оризот најдобро успева на плодни почви и за него се потребни многу вода, топлина и човекова мануелна работа. Неговото култивирање започнало пред повеќе од 6500 години во неколку земји на Далечниот Исток.

Финалниот продукт во трговската мрежа може да се сретне со бела и кафеава боја, што зависи од тоа како е излупена арпата, односно суровото зрно ориз.

Нутриционистите најчесто за исхрана го препорачуваат кафеавиот ориз затоа што не му се вади обвивката од јадрото на зрното, што прави зрното да има уникатен вкус, но и потешко за џвакање. Се вари два пати подолго од белиот ориз. Белиот ориз, од друга страна, е поделикатен и мек, но ги нема нутритивните својства како кафеавиот.

Според степенот на обработка на оризовото зрно, постојат следните типови на ориз:

• нелупен ориз или арпа;
• полулупен ориз или карго;
• излупен или бел ориз и
• термички обработен или парбоилед.

Енергетска вредност

Енергетската вредност на 100 грама ориз изнесува:

• Калории - 360
• Белковини (г) - 6,61
• Јаглени хидрати (г) - 79,34
• Фосфор (мг) - 116
• Калиум (мг) - 98
• Диетални влакна (г) - 1,4
• Холестерол (мг) - 0,0

Значење

Оризот е втора по значење житна култура (после пченицата) и со него се исхранува голем број од населението во светот. Освен за исхрана, тој се користи за правење алкохолен пијалок - саке, а со преработка на оризовата слама се добива хартија.

Оризови стебла во фаза на зреење

Во човековата исхрана оризот има големо значење бидејќи неа учествува со околу 1/3. Повеќе од 50% од светската популација го употребува како главна храна. Поради тоа што е лесно сварлив, богат со најпотребните состојки за организмот, па дури и во најраното детство, го заслужува почесното место во многу кујни. Во ориенталните, пред сe кинеската и јапонската, тој е основа врз која се градат вистински кулинарски специјалитети.

За разлика од другите жита оризот се користи само за готвење, бидејќи со мелење не се добива брашно кое би ги исполнило технолошките барања за производство на леб. Додека во Европа и САД се користи главно за подготвување јадења, обично со месо и други протеински додатоци, во Азија варениот ориз го заменува лебот и претставува незаменлива храна, особено во Индија, Кина, Индонезија и Јапонија.

Во Македонија се трошат просечно по околу 3 кг бел ориз по жител годишно, што претставува храна за еден човек за 4-5 дена во Јужна Кина.

Долготрајната исхрана исклучиво или претежно со бел ориз доведува до авитаминоза, односно до појава на болеста бери-бери, што може да има смртни последици.

Производители

Главни извозници на ориз се Тајланд, Виетнам и САД. Најголеми приноси на ориз се остваруваат во Јапонија и Јужна Кореја - 6.000 kg на хектар.

Во Македонија најголем оризопроизводен регион е кочанскиот, каде оризот е застапен на околу 3.000 хектари (максималната застапеност достигнувала и до 6.000 хектари). Просечниот принос изнесува околу 5.500 кг. од хектар. Најпознати сорти ориз кои се одгледуваат во Кочанска Котлина се:монтичели, Р76/6, сан андреа, прима риска и монтеса.

Во 2000 година на Меѓународниот саем за технолошки иновации “Еурека“ во Брисел, Белгија оризот произведен во Кочанско го доби признанието “Grand prix“ - Најдоброто од Македонија.

Види исто така

• Сутлијаш
• Пилав
• Лапа

Галерија

• 

  Традиционална жетва на ориз

• 

  Бел ориз - сорта андреа

• 

  Оризова арпа - нелупен ориз

• 

  Постер од саемот “Еурека 2000“ - Брисел