Добрејка

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Добрејка
Млада добрејка
Научна класификација
Царство: Растенија
Ред: Зелковидни
Семејство: Зелки
Род: Добрејка
Вид: Обична добрејка
Биномен назив
Lepidiumus sativum
L.
Садници на добрејка

Добрејка (обична добрејка, полска салата, грпка, грбач или крес; науч. Lepidium sativum) — брзорастечка билка од семејството на зелките (Brassicaceae). Сродна е на поточарката и горчицата (сенф), и како нив, има остар вкус и арома.

Ова едногодишно растение достигнува 60 см во висина, со многу гранки во горниот дел. Цветчињата се бели до розикави, сместени во гроздови на гранчиња и имаат пречник од само 2 мм.[1][2]

Во земјоделството[уреди]

Добрејката пазарно се одгледува во Англија, Франција, Холандија и Скандинавија.[3]

Растението е собено погодно за хидропонско одгледување и добро успева ако се навадува со вода која е по малку базна. Во домашно одгледување, добрејката се набавува како расад.[3]

Фиданките се берат една до две недели по садењето, кога се високи 5–13 см.[4]

Во кулинарството[уреди]

Добрејка, сирова
Хранлива вредност по 100 г.
Енергетска вредност 134 кЏ (32 ккал)
Јаглехидрати 5,5 г
- Шеќери 4,4 г
- Влакна 1,1 г
Белковини 2,6 г
Витамин А (еквив.) 346 μг (43%)
- бета-каротен 4150 μг (38%)
- лутеин и зеаксантин 12500 μг
Тиамин (Вит. Б1) 0,08 мг (0%)
Рибофлавин (Вит. Б2) 0,26 мг (0%)
Ниацин (Вит. Б3) 1 мг (7%)
Пантотенат (Вит. Б5) 0,247 мг (0%)
Витамин Б6 0,247 мг (0%)
Фолат (Вит. Б9) 80 μг (20%)
Витамин Ц 69 мг (83%)
Витамин Е 0,7 мг (0%)
Витамин К 541,9 μг (5%)
Калциум 81 мг (8%)
Железо 1,3 мг (0%)
Магнезиум 38 мг (11%)
Манган 0,553 мг (0%)
Фосфор 76 мг (11%)
Калиум 606 мг (13%)
Добрејка на базата на USDA
Постотоците се според препораките за возрасни во САД
 Извор: База за хранливостUSDA

Добрејката се додава во чорби, сендвичи и салати поради остриот вкус кој го дава.[4] Се јаде и во облик на из’ртени никулци, а семките можат да се користат како зачин наместо бибер, свежи или сушени.[3] Во Англија често се става во сендвичи заедно со варено јајце, мајонез и сол.

Други примени[уреди]

Семето на добрејката се користи како народен лек во Индија уште од древноста.[5] Семето се горчливо и се користи за загревање и прочистување, како тоник, афродизијак, за подобрување на видот, против скорбут, алергии и за подобрување на мокрењето. Помага во лечењето на астма, кашлици со искплукување, како топли облоги за шинати места, против лепра, кожни болести, дизентерија, пролив, спленомегалија, диспепсија, лумбаго, леукореја, скорбут и слабост во семето. Делува на симптомите на астмата и за подобрување на работењето на белите дробови.[6] Се смета дека семето има и хипогликемско својство,[7] а лепливата материја што се добива од нив може да биде замена за гумарабика и трагакант.

Наводи[уреди]

  1. Vegetables of Canada. NRC Research Press. ISBN 0-660-19503-8, ISBN 978-0-660-19503-2
  2. Boswell, John T. and Sowerby, James. English Botany: Or, Coloured Figures of British Plants. Robert Hardwicke, 1863. стр. 215.
  3. 3,0 3,1 3,2 Vegetables of Canada. NRC Research Press. ISBN 0-660-19503-8, ISBN 978-0-660-19503-2
  4. 4,0 4,1 Hirsch, David P.. The Moosewood Restaurant kitchen garden: creative gardening for the adventurous cook. Ten Speed Press, 2005. ISBN 1-58008-666-7, ISBN 978-1-58008-666-0
  5. „The Wealth of Indian Raw Materials ,“. New Delhi: Publication and information Directorate. 1979. стр. CSIR Vol 9, Page 71–72. 
  6. NP, Archana; Anita, AM (2006). A study on clinical efficacy of Lepidium sativum seeds in treatment of bronchial asthma. „Iran J Pharmacol Ther“ 5: 55–59. 
  7. M, Eddouks; Maghrani M; Zeggwagh NA; Michel JB (2005). Study of the hypoglycaemic activity of Lepidium sativum L. aqueous extract in normal and diabetic rats. „J Ethnopharmacol“ 97 (2): 391–395. doi:10.1016/j.jep.2004.11.030. PMID 15707780. 

Надворешни врски[уреди]