Ѓумбир

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Ѓумбир
Koeh-146-no text.jpg
Ботаничка илустрација на ѓумбирот
Научна класификација
Царство: Растенија
Семејство: Ѓумбири
Род: Ѓумбир
Вид: Ѓумбир
Биномен назив
Zingiber officinale
Roscoe[1]
Ситен и крупен ѓумбир на пазар во Кина.
Ѓумбирово стебло со цвет.
Скиселен ѓумбир („гари“).

Ѓумбир (науч. Zingiber officinale) — цветно растение од Азија чиј ризом се користи како зачин и како народен лек.[2]

Ова е лиснато повеќегодишно растение кое се состои од едногодишни лажни стебла (свиткани лисни дршки) со тенки листови и високо е околу еден метар. Соцветијата имаат бледожолти цветови со виолетови примеси кои никнуваат право од кореништето на посебни фиданки.[3] Растението му припаѓа на семејството на ѓумбирите (Zingiberaceae), во кое спаѓаат и куркумата (Curcuma longa) и кардамомот (Elettaria cardamomum). Ѓумбирот води потекло од тропските дождовни шуми во јужна Азија каде растенијата се одликуваат со значајна генетска разноликост.[4] Се вбројува меѓу првите источни растенија доведени во Европа со трговијата со зачини уште во стариот век и се користел во стара Грција и Рим.[5] Растенијата од родот копитник (Asarum) се нарекуваат див ѓумбир поради сличниот вкус.

Потекло и распространетост[уреди | уреди извор]

Ѓумбирот потекнува од тропските низински шуми во подрачјето од Индискиот Потконтинент до јужна Азија,[5] каде и денес највеќе се произведува. Во овие краишта и денес се среќаваат диви сродници на ѓумбирот,[5] а истото важи и за други тропски и суптропски делови од светот како Хаваите, Јапонија, Австралија и Малезија.[4]

Употреба[уреди | уреди извор]

Растението има лутникав вкус и својствен мирис.[5] Младите ризоми се сочни и месести, со поумерен вкус. Се користи свеж во готвењето, скиселен во оцет или отстоен во ракија. Од него се прави билен чај, се приготвуваат ѓумбирови напитоци или се кандира. Кога е сомелен, ѓумбирот се става во колачи, бисквити и други слатки јадења.

Узреаните ризоми се влакнести и речиси сосема суви. Сокот од коренот е честа состојка во индиската, кинеската, корејската, јапонската, виетнамската и други азиски кујни.

Производство[уреди | уреди извор]

Во 2014 г. во светот се произведени 2,2 милиони тони ѓумбир, од кои 30 % во Индија, 19 % во Кина, 13 % во Непал, 12 % во Индонезија и 7 % во Тајланд.[6]

Хранливост[уреди | уреди извор]

Ѓумбиров корен (сиров)
Ginger cross section.jpg
Пресечен ѓумбир
Хранлива вредност по 100 г
Енергија333 kJ (80 kcal)
17,77 г
Шеќери1,7 г
Влакна2 г
0.75 г
1,82 г
Витамини
Тиамин 1)
(2 %)
0.025 мг
Рибофлавин 2)
(3 %)
0,034 мг
Ниацин 3)
(5 %)
0,75 мг
Пантот. кис. 5)
(4 %)
0,203 мг
Витамин Б6
(12 %)
0,16 мг
Фолна кис. 9)
(3 %)
11 μг
Витамин Ц
(6 %)
5 мг
Витамин Е
(2 %)
0,26 мг
Минерали
Калциум
(2 %)
16 мг
Железо
(5 %)
0,6 мг
Магнезиум
(12 %)
43 мг
Манган
(11 %)
0,229 мг
Фосфор
(5 %)
34 мг
Калиум
(9 %)
415 мг
Натриум
(1 %)
13 мг
Цинк
(4 %)
0,34 мг
Други составници
Вода79 г

Постотоците се според препораките за возрасни во САД.
Извор: База за хранливост — USDA

Сировиот ѓумбир се состои од 79 % вода, 18 % јаглехидрати, 2 % белковини и 1 % масти. Секои 100 грама ѓумбир даваат 80 калории и содржат умерени количества на витамин Б6 (12 % од дневниот внос, ДВ) и минералите магнезиум (12 % ДВ) и манган (11% ДВ), а во друг поглед имаат ниска хранлива вредност.

Кога е во сомелен облик, една кафена лажичка (5 грама) содржи 9 % вода и занемарливи хранливи состојки, со исклучок на манган (70 % ДВ).[7]

Состав и безбедност[уреди | уреди извор]

Ако се внесува во разумни количини, ѓумбирот начелно не предизвикува несакани дејства.[8] иако знае да заемодејствува со некои лекови како варфарин (противзгрутчувач)[9] и нифедипин (за крвоток).[10]

Хемија[уреди | уреди извор]

Мирисот и вкусот на ѓумбирот се должат на испарливите масла кои се застапени со 1-3 % од свежиот корен, и тоа зингерон, шогаол и гингерол.[2][11] Зингеронот се добива од гингеролот при сушење на ѓумбирот, и е послаб, со луто-слатка арома.[11]

Биолошки дејства[уреди | уреди извор]

Ѓумбирот го поттикнува создавањето на плунка во устата, што го олеснува голтањето.[12]

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. "Zingiber officinale". База на GRIN. конс. 10 December 2017.  (англиски)
  2. 2,0 2,1 "Ginger". University of Maryland Medical Centre. 2006. конс. 2 August 2007. 
  3. Sutarno,H ; Hadad, E.A. ; Brink, M. "Zingiber officinale Roscoe". - In: De Guzman, C.C ; Siemonsma, J.S. (eds.) "Plant resources of South-East Asia : no.13 : spices". - Leiden (Netherlands) : Backhuys, 1999. - 400 p. - p.238-244
  4. 4,0 4,1 Thomas H. Everett (1982). The New York Botanical Garden Illustrated Encyclopedia of Horticulture, Volume 10. Taylor & Francis. стр. 3591. ISBN 0824072405. https://books.google.ca/books?id=KeGzp-YXrPYC&pg=PA3591. 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 "Zingiber officinale Roscoe". Kew Science, Plants of the World Online. 2017. конс. 25 November 2017. 
  6. "Ginger production in 2014, Crops/Regions/World/Production Quantity (from pick lists)". Food and Agriculture Organization of the United Nations, Statistics Division. 2014. конс. 11 June 2017. 
  7. "Nutrition facts for dried, ground ginger, serving size of one tablespoon, 5 grams (from pick list)". Nutritiondata.com, Conde Nast for the USDA National Nutrient Database, Standard Release SR-21. 2014. конс. 11 June 2017. 
  8. Marcello Spinella (2001). The Psychopharmacology of Herbal Medications: Plant Drugs That Alter Mind, Brain, and Behavior. MIT Press. стр. 272–. ISBN 978-0-262-69265-6. https://books.google.com/books?id=jZeaRiIFbhsC&pg=PA272. посет. 13 април 2013 г. 
  9. Shalansky S, Lynd L, Richardson K, Ingaszewski A, Kerr C. Risk of warfarin-related bleeding events and supratherapeutic international normalized ratios associated with complementary and alternative medicine: a longitudinal analysis. „Pharmacotherapy“ том  27 (9): 1237–47. doi:10.1592/phco.27.9.1237. PMID 17723077. 
  10. "Ginger, NCCIH Herbs at a Glance". US National Center for Complementary and Integrative Health. конс. 25 April 2012. 
  11. 11,0 11,1 Comparison of different drying methods on Chinese ginger (Zingiber officinale Roscoe): Changes in volatiles, chemical profile, antioxidant properties, and microstructure. „Food Chem“ том  197 (Part B): 1292–300. doi:10.1016/j.foodchem.2015.11.033. PMID 26675871. 
  12. Wood, George Bacon (1867). „Class IX. Sialagogues“. A Treatise On Therapeutics, And Pharmacology Or Materia Medica: Volume 2. J. B. Lippincott & Co. http://chestofbooks.com/health/materia-medica-drugs/Treatise-Therapeutics-Pharmacology-Materia-Medica-Vol2/Class-IX-Sialagogues.html. посет. 2 март 2013 г. 

Надворешни врски[уреди | уреди извор]