Ѓумбир
| Ѓумбир | |
|---|---|
 | |
| Ботаничка илустрација на ѓумбирот | |
| Научна класификација | |
| Царство: | Растенија |
| Семејство: | Ѓумбири |
| Род: | Ѓумбир |
| Вид: | Ѓумбир |
| Научен назив | |
| Zingiber officinale Roscoe[1] | |
Ѓумбир (науч. Zingiber officinale) — цветно растение од Азија чиј ризом се користи како зачин и како народен лек.[2]
Ова е лиснато повеќегодишно растение кое се состои од едногодишни лажни стебла (свиткани лисни дршки) со тенки листови и високо е околу еден метар. Соцветијата имаат бледожолти цветови со виолетови примеси кои никнуваат право од кореништето на посебни фиданки.[3] Растението му припаѓа на семејството на ѓумбирите (Zingiberaceae), во кое спаѓаат и куркумата (Curcuma longa) и кардамомот (Elettaria cardamomum). Ѓумбирот води потекло од тропските дождовни шуми во јужна Азија каде растенијата се одликуваат со значајна генетска разноликост.[4] Се вбројува меѓу првите источни растенија доведени во Европа со трговијата со зачини уште во стариот век и се користел во Стара Грција и Рим.[5] Растенијата од родот копитник (Asarum) се нарекуваат див ѓумбир поради сличниот вкус.
Потекло и распространетост
[уреди | уреди извор]Ѓумбирот потекнува од тропските низински шуми во подрачјето од Индискиот Потконтинент до јужна Азија,[5] каде и денес највеќе се произведува. Во овие краишта и денес се среќаваат диви сродници на ѓумбирот,[5] а истото важи и за други тропски и суптропски делови од светот како Хаваите, Јапонија, Австралија и Малезија.[4]
Употреба
[уреди | уреди извор]Растението има лутникав вкус и својствен мирис.[5] Младите ризоми се сочни и месести, со поумерен вкус. Се користи свеж во готвењето, скиселен во оцет или отстоен во ракија. Од него се прави билен чај, се приготвуваат ѓумбирови напитоци или се кандира. Кога е сомелен, ѓумбирот се става во колачи, бисквити и други слатки јадења.
Узреаните ризоми се влакнести и речиси сосема суви. Сокот од коренот е честа состојка во индиската, кинеската, корејската, јапонската, виетнамската и други азиски кујни.
Производство
[уреди | уреди извор]Во 2014 г. во светот се произведени 2,2 милиони тони ѓумбир, од кои 30 % во Индија, 19 % во Кина, 13 % во Непал, 12 % во Индонезија и 7 % во Тајланд.[6]
Хранливост
[уреди | уреди извор] Пресечен ѓумбир | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Хранлива вредност на 100 g (3.5 oz) | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Енергија | 333 kJ (80 kcal) | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
17.77 г | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Шеќери | 1.7 г | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Влакна | 2 г | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
0.75 г | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
1.82 г | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Други состојки | Количина | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Вода | 79 г | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| †Процентите се проценети врз основа на препораките во САД за возрасни,[7] освен за калиум, кој се проценува врз основа на експертските препораки на Националните академии.[8] | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Сировиот ѓумбир се состои од 79 % вода, 18 % јаглехидрати, 2 % белковини и 1 % масти. Секои 100 грама ѓумбир даваат 80 калории и содржат умерени количества на витамин Б6 (12 % од дневниот внос, ДВ) и минералите магнезиум (12 % ДВ) и манган (11% ДВ), а во друг поглед имаат ниска хранлива вредност.
Кога е во сомелен облик, една кафена лажичка (5 грама) содржи 9 % вода и занемарливи хранливи состојки, со исклучок на манган (70 % ДВ).[9]
Состав и безбедност
[уреди | уреди извор]Ако се внесува во разумни количини, ѓумбирот начелно не предизвикува несакани дејства.[10] иако знае да заемодејствува со некои лекови како варфарин (противзгрутчувач)[11] и нифедипин (за крвоток).[12]
Хемија
[уреди | уреди извор]Мирисот и вкусот на ѓумбирот се должат на испарливите масла кои се застапени со 1-3 % од свежиот корен, и тоа зингерон, шогаол и гингерол.[2][13] Зингеронот се добива од гингеролот при сушење на ѓумбирот, и е послаб, со луто-слатка арома.[13]
Биолошки дејства
[уреди | уреди извор]Ѓумбирот го поттикнува создавањето на плунка во устата, што го олеснува голтањето.[14]
Поврзано
[уреди | уреди извор]Наводи
[уреди | уреди извор]- ↑ „Zingiber officinale“. Информативна мрежа за гермоплазмени ресурси. Служба за земјоделско истражување, Министерство за земјоделство на САД. Посетено на 10 December 2017. (англиски)
- 1 2 „Ginger“. University of Maryland Medical Centre. 2006. Посетено на 2 August 2007.
- ↑ Sutarno,H ; Hadad, E.A. ; Brink, M. "Zingiber officinale Roscoe". - In: De Guzman, C.C ; Siemonsma, J.S. (eds.) "Plant resources of South-East Asia : no.13 : spices". - Leiden (Netherlands) : Backhuys, 1999. - 400 p. - p.238-244
- 1 2 Thomas H. Everett (1982). The New York Botanical Garden Illustrated Encyclopedia of Horticulture, Volume 10. Taylor & Francis. стр. 3591. ISBN 0824072405.
- 1 2 3 4 „Zingiber officinale Roscoe“. Kew Science, Plants of the World Online. 2017. Посетено на 25 November 2017.
- ↑ „Ginger production in 2014, Crops/Regions/World/Production Quantity (from pick lists)“. Food and Agriculture Organization of the United Nations, Statistics Division. 2014. Архивирано од изворникот на 2016-11-22. Посетено на 11 June 2017.
- ↑ United States Food and Drug Administration (2024). „Daily Value on the Nutrition and Supplement Facts Labels“. FDA. Архивирано од изворникот 2024-03-27. Посетено на 2024-03-28.
- ↑ „TABLE 4-7 Comparison of Potassium Adequate Intakes Established in This Report to Potassium Adequate Intakes Established in the 2005 DRI Report“. стр. 120. In: Stallings, Virginia A.; Harrison, Meghan; Oria, Maria, уред. (2019). „Potassium: Dietary Reference Intakes for Adequacy“. Dietary Reference Intakes for Sodium and Potassium. стр. 101–124. doi:10.17226/25353. ISBN 978-0-309-48834-1. PMID 30844154. Предлошка:NCBIBook.
- ↑ „Nutrition facts for dried, ground ginger, serving size of one tablespoon, 5 grams (from pick list)“. Nutritiondata.com, Conde Nast for the USDA National Nutrient Database, Standard Release SR-21. 2014. Посетено на 11 June 2017.
- ↑ Marcello Spinella (2001). The Psychopharmacology of Herbal Medications: Plant Drugs That Alter Mind, Brain, and Behavior. MIT Press. стр. 272–. ISBN 978-0-262-69265-6. Посетено на 13 April 2013.
- ↑ Shalansky S, Lynd L, Richardson K, Ingaszewski A, Kerr C (2007). „Risk of warfarin-related bleeding events and supratherapeutic international normalized ratios associated with complementary and alternative medicine: a longitudinal analysis“. Pharmacotherapy. 27 (9): 1237–47. doi:10.1592/phco.27.9.1237. PMID 17723077.CS1-одржување: повеќе имиња: список на автори (link)
- ↑ „Ginger, NCCIH Herbs at a Glance“. US National Center for Complementary and Integrative Health. Посетено на 25 April 2012.
- 1 2 An K, Zhao D, Wang Z, Wu J, Xu Y, Xiao G (2016). „Comparison of different drying methods on Chinese ginger (Zingiber officinale Roscoe): Changes in volatiles, chemical profile, antioxidant properties, and microstructure“. Food Chem. 197 (Part B): 1292–300. doi:10.1016/j.foodchem.2015.11.033. PMID 26675871.
- ↑ Wood, George Bacon (1867). „Class IX. Sialagogues“. A Treatise On Therapeutics, And Pharmacology Or Materia Medica: Volume 2. J. B. Lippincott & Co. Посетено на 2 March 2013.
Надворешни врски
[уреди | уреди извор]
Ѓумбир на Ризницата ?- „Ѓумбир“. — Енциклопедија на живиот свет.
- За состојките и кулинарските особености на ѓумбирот — МоиРецепти (македонски)
- Статија за лековитите својства на ѓумбирот, Д-р Зорица Марковска[мртва врска] — Борка (македонски)
|