Есхил

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Есхил
Биста на Есхил
од музејот Капитолине, Рим
Роден(а) околу 525/524 п.н.е.
Eleusis
Починал(а) околу 456 п.н.е.
Сицилија
Занимање драматург и војник

Есхил (грчки: Αἰσχύλος, Aiskhulos; околу 525/524 п.н.е. – околу 455/456 п.н.е.) - старогрчки трагичар, еден од тројцата најголеми, покрај Софокле и Еврипид, наречен „татко на трагедијата“.[1][2]

Живот и дело[уреди | уреди извор]

Есхил живеел во времето кога започнала атинската робовладетелска демократија, така што тој бил понесен од демократската уставност и слобода. Тој и самиот учествувал во борбите кај Маратон и Саламина за да ја одбрани слободата не само на својата татковина туку и на целата Грција. Притоа, Есхил не бил само учесник во победата, туку и нејзин поет. Како Солон, и тој сакал да патува и да го проширува своето знаење и да го збогати своето искуство.

Есхил напишал 90 драми, од кои 79 се познати по име, а од нив се зачувани овие седум: „Жртва на гробот“ (Хикетида), „Персијанци“, „Седуммина против Теба“, „Окованиот Прометеј“, „Агамемнон“, „Покајници“ (Хоефора) и „Еуменида“. Последниве три дела чинат органска трилогија т.н. „Орестија“. Есхил вовел неколку иновации во драмата: на сцената поставил двајца глумци, ги сведол на минимум лирските моменти, го проширил хорот и му дал улога на „општественото мислење“.[3]

За прикажување на драмите на Есхил, бил донесен посебен закон: Атињаните толку го засакале Есхил, што решиле дека кој и да сака да ги прикажува неговите драми по неговата смрт - ќе добие хор. Според тој закон, секој што ќе посакал можел да се натпреварува со неговите драми како со нови. Интересно е да се одбележи дека на својот прв натпревар, Софокле успеал да го победи Есхил.[4]

За трагедиите[уреди | уреди извор]

Како и сите трагичари, и Есхил за своите драми земал градиво од митовите т.е. од приказните за хероите и боговите, забележани во Хомеровите епопеи. Затоа самиот тој за своите драми велел дека се „трошки од богатата софра на Хомер“. Епопеите на Хомер биле пеени на празници, и станале основен елемент на народното образование. Стилот, јазикот и поетската техника на Есхил се под влијание на Хомер. Но Есхил видел дека моралните сфаќања од Хомер до негово време се измениле. Додека човекот кај Хомер безобѕирно им се предава на своите желби и своето постоење го сфаќа како неограничено уживање, Есхил човековото постоење го сфаќа трагично.

Есхил се обидува на својот народ да му ги објасни крупните прашања за бог и човекот, за државата и поединецот, за судбината и слободата, за човечкиот живот и неговата смисла. Ја нагласува човечката вина, неговото казнување, и божествената мудрост и праведност. Како Ксенофан и Хераклит, така и Есхил тежнеел карактерот на боговите да ги исчисти од премногу човечки црти, и да ги приближи до сферата на моралното совршенство.

Есхил ги намалил хорските партии, а најголемо внимание посветил на дијалошките партии. Тој прв внесол втор глумец. Средствата со кои тој се служел за да го оживее дејствието е создавањето слики кои оставаат длабок впечаток. Тој не бил само поет, режисер и глумец, туку и композитор. Измислувал движења за хорот, а вовел и маски.

Окованиот Прометеј[уреди | уреди извор]

Прометеј станува против планот да се уништи човечкиот род за да се создадат посовршени луѓе, и им го подарил огнот на тие „еднодневни суштества“. Поради своето прекумерно човекољубие, самоволност и дрскиот бунт, тој трпи страшни маки со тоа што е окован. Есхил со ова го направил Прометеј претставник на незапирливата човечка желба за напредок, желба која не признава никакви пречки, и не се плаши од никакви страдања. Есхиловиот Прометеј е најграндиозното лице кое некогаш излегло на сцената. Посебно е интересен делот во кој Прометеј на хорот му набројува што сè направил за човечкиот напредок и развој. Смелиот борец за правда, револуционер, новатор, кој оди по нови патишта - тоа е Прометеј кај Есхил.

Со „Окованиот Прометеј“ трилогија сочинуваат „Ослободениот Прометеј“ и „Прометеј огноносец“.

„Орестија“[уреди | уреди извор]

Во „Орестија“ (или „Ореста“) Есхил вовел и трет глумец, а тоа е новина која ја прифатил од Софокле, и дејствието го направил испреплетено. Во „Агамемнон“ драмата и музиката чинат целосно уметничко единство.

„Персијанци“[уреди | уреди извор]

Треба посебно да се истакне уметничката постапка во оваа драма. Есхил не се радува над пропаста на Персијанците, тој не ја прославува толку победата кај Саламина, колку што ја опева трагедијата на Персијанците, сакајќи да каже дека „колку е потежок поразот на напаѓачот, толку е поблескава среќата на оние кои ја бранеле својата слобода.“

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Freeman 1999, стр. 243
  2. Schlegel, August Wilhelm von. Lectures on Dramatic Art and Literature. стр. 121. http://www.gutenberg.org/etext/7148. 
  3. Георги Сталев, „Софоклева Антигона - Или приказна за поразените“, во: Софокле, Антигона. Скопје: Наша книга, 1976, стр. 68.
  4. Георги Сталев, „Софоклева Антигона - Или приказна за поразените“, во: Софокле, Антигона. Скопје: Наша книга, 1976, стр. 68.

Надворешни врски[уреди | уреди извор]