Аристотел

Од Википедија, слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Аристотел
Западна филозофија
Античка филозофија

Мермерна биста на Аристотел. Римска копија на бронзен оригинал од Лизип. ~ 330 п.н.е. Наметката од алабастер е современа.
Цело име Аристотел
Роден 384 п.н.е.
Стагира, Халкидски сојуз
Починал 322 п.н.е. (на возраст од 61 или 62 г.)
Евбеја
Школа перипатетичка школа
аристотелијанство
Главни интереси физика, метафизика, поезија, драматургија, музика, реторика, политика, етика, биологија, зоологија
Значајни идеи Аристотелова логика, силогизам, хиломорфизам, теорија за душата


Аристотел (384 – 322 п.н.е.) — антички филозоф и полихистор, ученик на Платон, а учител на Александар III Македонски. Се занимавал со мноштво предмети, како физика, метафизика, поезија, драматургија, музика, логика, реторика, лингвистика, политика, етика, биологија и зоологија. Заедно со Платон и Сократ (учителот на Платон), Аристотел е еден од најважните личности на западната филозофија. Неговите списи сочинуваат сеопфатен филозофски систем, кој вбројува филозофски дисциплини како: етика, естетика, логика, наука, политика и метафизика.

Аристотеловите погледи на природните науки придонеле кон обликување на средновековното учебникарство, а нивното влијание допрело и до ренесансата, иако тие подоцна биле заменети со Њутновата физика. Во зоологијата, дел од неговите гледишта биле земени за вистинити дури во XIX. век. Неговите списи го содржат најраното формално проучување на логиката, кое во XIX. век го зазело обликот на современата формална логика.

Во областа на метафизиката, аристотелијанството имало огромно влијание врз филозофско-теолошките размисли во исламските и еврејските традиции во периодот на средниот век, а продолжува да влијае врз христијанската теологија, особено врз схоластичката традиција на католичката црква. Аристотел бил познат помеѓу средновековните исламски интелектуалци како 'المعلم الأول' – „Учителот“.

Неговата етика преточена во современ етички јазик, е позната како доблесна етика. Сите аспекти од аристотеловата филозофија продолжуваат да бидат предмет на академско проучување и денес. Иако напишал мноштво трактати и дијалози (Кикерон го опишува неговиот стил на пишување како „река од злато“),[1] се смета дека најголем дел од неговите списи се изгубени и само една третина од неговите оригинални дела се денес преостанати.[2]

Живот[уреди]

Аристотел е роден во Стагира (подоцна Казанџи-маало, меѓу Ново Село и Извор, Мадемско, Егејска Македонија). Татко му Никомах бил личен лекар на македонскиот крал Аминта III. Подоцна, и Аристотел служел на македонскиот двор, но како воспитувач и учител на Александар Македонски.

Во 335 п.н.е. се враќа во Атина и формира своја школа наречена Ликеј. Со тоа тој и формално раскрстил со учењето на Платон, велејќи: „Платон ми е драг, но вистината подрага.“

Кон крајот на животот на Александар, Александар почнува да се сомнева во заговори против него и му се заканува на Аристотел во своите писма. Аристотел не го крие својот презир кон Александровите претензии да го сметаат за бог, па вториот го убива Аристотеловиот внук Калистен како предавник.

Филозофија[уреди]

Аристотел е ученик на Платон, но за разлика од него, Аристотел одбивал да признае какво и да е наднебесно царство на идеите. Општото и поединечното се во единство. Тој забележал, ако идеите се совршени и најубави, што со таквите идеи како ѓубре и сл., а ако идеите се сосредоточеност на битието, што станува со негативните идеи, на пример, нечовекот? итн.

Аристотел ја определува филозофијата како наука за постојното како постојно (онтологија). Таа треба да го опише постојното независно од ваквите или онакви негови пројави, а потоа да го објасни.

За Аристотел сè што постои претставува единство на материја и форма. Меѓутоа, Аристотел апстрахира материја без форма или, како што тој ја вика прва материја. Таа е општ материјал од кој се гради сè. Кога првата материја на некој начин ќе се оформи тогаш се добива втора материја. Секоја втора материја (секое постојно), како единство на материја и форма, може да биде материја за некоја друга форма, на пример, глина за тула, тула за куќа, куќа за улица, улица за град итн. Колку е пооформена некоја ствар, таа има помалку материја, а повеќе форма. Чистата форма е без материја. Таа форма е всушност Бог, прв двигател, во исто време неподвижен двигател, зашто ако се движи не ќе биде прв, туку ќе има некој попрв од него кој ќе го движи што е противречно на прв двигател. Чистата форма е исполнета со некаква нематеријална содржина, имено со мисла која себеси се мисли. Аристотел смета дека познанието нужно почнува со сетилното восприемање, па преку претставување и искуство оди до научното познание. Меѓутоа, за да ја реши тешкотијата што се појави и кај мислителите пред Платон, имено онаа за единството на општото и поединечното, Аристотел направи скок: општото и нужно знаење, како што е научното, тој го става во врска со неподвижниот двигател (чистата форма, Бог) преку рационалната душа, која му е својствена само на човекот. А постои и растителна и анимална (животинска) душа, кои, за разлика од рационалната душа која е чисто духовна, се телесни, па зависат од состојбата на телото на растенијата и животните.

За Аристотел слободниот човек наоѓа врвна потврда на себеси во политичката дејност каде се здобива со слава и признанија, а најдобра форма на политичко водство е политејата во која владеат најспособните и морално најиздигнати граѓани од средниот слој на населението.

Поврзано[уреди]

Наводи[уреди]

  1. Cicero, Marcus Tullius (106 BC – 43 BC). „flumen orationis aureum fundens Aristoteles“. „Academica“. http://www2.cddc.vt.edu/gutenberg/1/4/9/7/14970/14970-h/14970-h.htm#BkII_119. конс. 25 јануари 2007. 
  2. Jonathan Barnes, "Life and Work" in The Cambridge Companion to Aristotle (1995), p. 9.