Њујорк (сојузна држава)
| Њујорк State of New York |
|||||||||||
|
|||||||||||
| Официјални јазици | нема | ||||||||||
| Главен град | Олбени | ||||||||||
| Најголем град | Њујорк | ||||||||||
| Површина | 27. место | ||||||||||
| - Вкупно | 141 205 km² | ||||||||||
| - Широчина | 455 km | ||||||||||
| - Должина | 530 km | ||||||||||
| - % вода | 13,3 | ||||||||||
| - Латитуда | 40° 30′ N до 45° 1′ N | ||||||||||
| - Лонгитуда | 71° 51′ W до 79° 46′ W | ||||||||||
| Население | 3. место | ||||||||||
| - Вкупно | 18 976 457 | ||||||||||
| - Густина | 155,18/km² (6. место) | ||||||||||
| Надморска височина | |||||||||||
| - Највисока точка | Маунт Марси[2] 1 629 m |
||||||||||
| - Најниска точка | Атлантски Океан[2] 0 m |
||||||||||
| Влез во сојузот | 26 јули 1788 (11) | ||||||||||
| Гувернер | Ендру Куомо | ||||||||||
| Сенатори | Чак Шумер Кристен Гилбренд |
||||||||||
| Делегација на конгресот | Листа | ||||||||||
| Временска зона | Источна: UTC-5/-4 | ||||||||||
| Кратенки | NY US-NY | ||||||||||
| Веб-место | www.ny.gov | ||||||||||
Њујорк е сојузна држава во североисточниот регион на САД. Таа е трета по ред најнаселена држава. Се граничи со Њу Џерси и Пенсилванија на југ и со Конектикат, Масачусетс и Вермонт на исток. Државата по поморска граница се граничи со Род Ајленд, источно од Лонг Ајленд како и со Канадската процинција Онтарио на север и запад и Квебек на север.
Њујорк Сити со население повеќе од 8,000,000 жители е најнаселениот град во САД. Познат е според статусот на финансиски, културен, транспортен и производствен центар, па и според неговата историја како порта за имиграција во соединетите држави. Според одделот за трговија на САД, Њујорк е често изборна дестинација на многу странски посетители. И државата и градот се именувани според „Војводата од Јорк“ од 17 век, Џејмс Стјуарт, подоцнежниот Џејмс II и VII од Англија и Шкотска.
Во времето кога холандските доселеници се преселувале во регионот, во раните години од 17-от век, Њујорк бил населен од групи на американски староседелци како Алгонкинци, Ирокези и Ленапи. Во 1609, регионот бил завземен од Хенри Хадсон за холанѓаните. Форт Насау бил изграден во 1614 во близиниа на денешниот главен град Олбени. Набрзо, холанѓаните се населиле и во Нов Амстердам и делови од речната долина Хадсон, основајќи ја колонијата на Нова Холандија. Британците, со анексија, ја превзеле колонијата во 1664.
Границите на Британската колонија, провинцијата на Њујорк, биле приближно слични со оние на денешната држава. Околу една третина од сите битки во Американската револуционерна војна се одвивале во Њујорк. Њујорк станалa независна држава на 9 јули, 1776, а уставот го донела во 1777. Државата го ратификуваше уставот на соединетите држави на 26 јули, 1788, за да стане единаесетата држава во унијата.
Содржина |
[уреди] Историја
[уреди] 17-тиот век
Во текот на 17-от век холандските трговци воспоставиле врска за тргување на кожа со народот Ленапи, Ирокези и други староседелци кој биле распространети низ колонијата Нова Холандија. Првите пазари од ваков вид биле Форт Насау (1614, во близина на денешен Олбени), Форт Оренџ (1624, на реката Хадсон, јужно од денешниот град Олбени, кој бил поставен во замена на Форт Насау, а подоцна се развил во населбата Бевервиџек во 1647 и во она што стана Олбани), Форт Амстердам (1625, кој се разви во градот Нов Амстердам кој на денешен ден е Њујорк Сити) и Есофис (1653, а сега Кингстон).
Успехот во управувањето на Ренсерлирсвик (1630), кој го опкружувал Олбени и траел се до средината на 19-от век, бил еден клучните фактори во раните успеси на колонијата. Британците ја завзеле колонијата за време на вората англо-холандска војна и ја управувале како провинција на Њујорк.
[уреди] Американската револуција
Синовите на слободата биле организирани во Њујорк Сити во текот на 1760-те, во голема мера како одговор на угнетувачкиот „акт на штампата“ одобрен од страна на Британскиот парламент во 1765. Конгресот за истоимениот акт се одржал во градот на 19 октомври истата година (собир на претставници од тринаесет колонии кои го поставиле континенталниот конгрес). Конгресот за „актот на штампата“ резултирал со декларацијата за права и жалби која била првото писмено изразување, од многуте подоцна напишани во декларацијата на САД за независност, на американските претставници. Завземањето на Форт Тајкондерога ги снабдило топовите кои биле потребни за да се присилат Британците на повлекување при опсадата на Бостон во 1775.
Њујорк ја прифатил декларацијата за независност на 9 јули, 1776.[3] Државниот устав на Њујорк бил составен од конвенција која се одржа во Вајт Плеинс, Њујорк на 10 јули, 1776. После повтореното одлагање и промените на локацијата, своите подвизи ги заврши во Кингстон, Њујорк при саботното попладне на 20 април, 1777, кога новиот устав изготвен од Џон Џеј бил усвоен. Истиот не бил доставен до луѓето за ратификација. На 30 јули, 1777, Џорџ Клинтон бил назначен за прв гувернер на Њујорк со канцеларија во Кингстон.
Првата поголема битка во Американската револуција, откако беше прогласена независноста, се водела во Њујорк на просторот на Лонг Ајленд во август, 1776. Британската победа го претворила Њујорк Сити во нивна воена и политичка база при операциите во Северна Америка за време на конфликтот, а следствено на тоа и центар на вниманието на разузнавачките операции на генералот Џорџ Вашингтон.
Озогласениот Британски затворенички брод на заливот Волбаут усмртил повеќе американски војници при намерно нивно запоставување, однего што умреле во сите битки во војната.
Првата од двете најголеми Британски армии била фатена од континенталната армија во битката на Саратога во 1777, што влијаело Франција да стане сојузник на револуционерите.
Во обид да го задржат својот суверенитет и да останат независна нација позиционирана помеѓу новите сојузни држави и Британска северна америка, четири од Ирокезиските народи се бореле на страната на Британците, а само Онајдас и нивните бранители Таскарорас се бореле на страната на Американците.[4] Експедицијата Саливан оф 1778 и 1779 уништила приближно 50 Ирокезиски села, присилувајќи многу бегалци да се преселат во Нијагара, која во тоа време била под Британско раководство.[5] Како сојузници на Британците, Ирокезите по војната биле иселени во Канада. Со договорените населби, Британците изгубиле многу староседелски поседи. Поради тоа што Њујорк склучил договор со Ирокезите без конгресионално одобрение, некои од купените земји се предмет на подоцнежни побарувања од индивидуални племиња. Повеќе од 20,000 км² од поранешната Ирокезска територија била ставена на продажба по револуционерната војна, што доведува до брз развој во горниот дел на Њујорк.[6] Според договорот од Париз, последниот остаток од Британскиот авторитет во поранешните тринаесет колонии (нивните трупи во Њујорк Сити) се разделиле во 1783, што долго потоа се славело како „ден на евакуацијата“.[7]
По жестока дебата, во која било вклучено објавувањето на сега типичното уставно толкување, Федералист Пејперс по серија на штампање во Њујоршките весници, Њујорк е единаесетата држава која го ратификувала уставот на САД на 26 јули, 1788.[8]
[уреди] 19-тиот век
Транспортот во западен Њујорк бил многу тежок се додека не биле изградени канали во раните години од 19-от век. Реките Хадсон и Мохавк можеле да се следат до централен Њујорк, додека пак, реката Сент Лоренс можела да се следи до езерото Онтарио. Патот кој води до големите езера бил блокиран од Нијагарините водопади, па патот до западен Њујорк е целосно земјен.
Гувернерот Девит Клинтон строго се залагал за изградба на канал кој ќе ја поврзува реката Хадсон со езерото Ири, а со тоа и сите други големи езера. Изградбата започнала во 1817 и каналот Ири бил завршен во 1825. Овој канал се сметал за инжинерско чудо. Преносни бродови патувале нагоре и надоле низ каналот со посетители на нив.[9] Каналот овозможил порамнување и услови за трговија во многу области во Њујорк. Тој овозможил градовите со пристаништа на големите езера како што биле Бафало и Рочестер да пораснат во големи размери и многу брзо да просперираат. Исто така, каналот го поврзал развиеното земјоделско производство на средниот запад и пловењето на бродовите до големите езера со пристаништето во Њујорк Сити.
[уреди] Островот Елис
Островот Елис бил главниот објект за имигрантите кои влегувале во САД во доцните години на 19-от век. Објектот функционирал од 1 јануари, 1892, до 12 ноември, 1854. Тој е сопственост на федералната влада и сега е дел од националниот споменик, статуата на слободата, под јурисдикција на службата за национални паркови. Се наоѓа во Њујоршкото пристаниште помеѓу две држави и градови: Џерси Сити, Њу Џерси и Њујорк Сити, Њујорк.
Повеќе од 12 милиони имигранти поминале низ островот Елис помеѓу 1892 и 1954. По 1924, кога бил одобрен актот за национални потекла, единствените имигранти кои може да поминат од таму биле иселени или луѓе кои побегнале од војната.[10] Денес, над 100 милиони Американци можат да трагаат во своето потекло кон имигрантите кои први пристигнале во Америка преку островот. Островор Елис е предмет на пограничниот спор помеѓу државите Њујорк и Њу Џерси.
[уреди] Статуата на Слободата
Статуата на Слободата е поклон од Франција за САД за да се одбележи стогодишнината од програсувањето на Американската независност. Идејата за давање на огромна застапеност на републиканските доблести на прекуокеанската „сестра“ република послужила како фокус на републиканската кауза против други политичари. Статуата на Слободата била доставена до Њујоршкото пристаниште на 28 октомври, 1886.
Островот на Слободата бил затворен на 11 септември, 2001. Островот бил повторно отворен во декември, а споменикот на 3 август, 2004, но статуата останала затворена се до летото во 2009. Службата за национални паркови тврди дека статуата не е затворена поради терористичка закана, туку главно поради долга листа на регулативни прекршоци вклучувајќи и несоодветни постапки за евакуација. Музејот е отворен за посетителите, но е достапен само ако посетителите имаат „Лозинка за пристап до споменикот“, која е резервација која посетителите мора однапред да ја направат, односно пред да се качат на ферибродот. Дневно се одобрени максимум 3,000 посетители, со вкупно 15,000 посетители дневно на островор. Внатрешноста на статуата останала затворена.
[уреди] Географија
Њујорк покрива 128,400 км² и е рангиран како 27 најголема држава според површина.[11] Големата долина Апалачиа доминира во источен Њујорк, додека езерото Чамплеин е главниот северен дел на долината што, исто така, ја вклучува и реката Хадсон течејќи на југ кон Атланскиот океан. Суровите планини Адриондак, со големи предели на дивина, лежат западно од долината.
Повеќето од јужниот дел на државата е во висорамнината Алгени која се издига од југо-исток до планините Кетскил. Во западниот предел на државата се наоѓа реката Алгени и реките од речните системи на Сускуихена и Делавер. Договорт за басенот на реката Делавер, потпишан во 1961 од Њујорк, Њу Џерси, Пенсилванија, Делавер и федералната влада, го регулира користењето на речниот систем. Највисока точка во Њујорк е планината Мерси во Адирондак.[2]
Границите на Њујорк имаат допирна точка со две од големите езера, Ири и Онтарио (кои се поврзани преку реката Нијагара). Државата се граничи и со: провинциите Онтарио и Квебек во Канада, со три држави од Нова Англија (Вермонт, Масачусетс, Конектикат), Атланскиот океан и две средно атлански држави, односно Њу Џерси и Пенсилванија.
Во контраст на убранизираната атмосфера во Њујорк Сити, во големо мнозинство од површината на државата доминираат фарми, шуми, планини и езера. Паркот Адриондак во Њујорк е најголемиот државен парк во САД. Поголем е од заедничката површина на „Yellowstone“, „Yosemite“, „Grand Canyon“, „Glacier“ и „Olympic National Parks“.[12] Њујорк го воспостави првиот национален парк во САД кај Нијагарините водопади во 1885.
Реката Хадсон започнува од езерото Солза на Облаците и тече јужно низ источниот дел на државата без вливање во езерата Џорџ и Чемплеин. Езерото Џорџ се празни во неговиот северен крај, во езерото Чемплеин, чиј северен крај преминува во Канада. Четири од петте административни единици на Њујорк Сити се наоѓаат на три острови: Менхетн, Стејтн и Лонг Ајленд, кој ги вклучува Бруклин и Квинс на неговиот западен крај.
Неформално, често се употребуваат изразите горен Њујорк и долен Њујорк за да се направи разлика помеѓу Њујорк Сити или неговата голема метрополитенска област и остатокот од државата Њујорк. Разграничувањето на овие региони е тема на чести дискусии.[13] Неофицијалните и произволно дефинирани региони на горниот дел на Њујорк ја вклучуваат областа Јужен Таер, во која се сместени окрузите на границата со Пенсилванија.[14]
[уреди] Клима
Генерално, Њујорк има умерено континентална клима, иако според Кепеновата класификација на климата, Њујорк Сити има субтропска океанска клима.[15] Времето во Њујорк е под високо влијание од две континентални воздушни маси: топла, влажна од југо-западот и ладна, сува од северо-западот.
Во поголемиот дел од зимските сезони температурата од -25° или понска може да биде очекувана со северните планински предели, а температура од -15° или пониска во југо-западните и источно-централните планински предели. Дури и во летниот период времето е студено во пределот на Андриондек, Кетскил и повисоките надморски височини.
Областа кај Њујорк Сити, Лонг Ајленд и пониските слоеви на долината Хадсон Валеи имаат топли лета, со исклучок на периоди кога се појавува висока и непријатна влажност. Остатокот од државата ужива пријатно топли лета, повремено нарушени со кратки интервали на непогодна клима. Во поголемиот дел од државата, летните тепмератури варираат од 25° до 30°.[16]
Месечни нормални високи и ниски температури за различни градови во Њујорк[17] (Fahrenheit) Град Јан Фев Мар Апр Мај Јун Јул Авг Сеп Окт Ное Дек Олбени мак
мин-1
-111
-97
-414
221
826
1328
1627
1422
1016
49
-12
-7Бигамтон мак
мин-2
-9-1
-85
-412
219
823
1226
1524
1420
1014
47
-11
-6Бафало мак
мин-1
-81
-76
-312
219
924
1427
1726
1621
1215
68
12
-4Лонг Ајленд мак
мин4
-54
-49
-114
421
925
1628
1928
1824
1418
712
27
-2Њујорк Сити мак
мин3
-35
-210
216
722
1226
1729
2128
2024
1618
1012
56
0Рочестер мак
мин-1
-81
-86
-413
220
825
1327
1626
1522
1116
58
12
-5Сајракус мак
мин-1
-101
-96
-413
220
825
1328
1627
1522
1116
48
02
-6
[уреди] Државни паркови
Њујорк има голем број на државни паркови и две поголеми шумски области. Паркот Андриондек, отрпилика голем колку државата Вермонт и најголем државен парк во САД, е основан во 1892 и му е доделена државна уставна заштита во 1894. Помислата која водела кон основањето на паркот за прв пат се појавила во книгата „Човекот и природата“ на Џорџ Перкинс Марш, објавена во 1864. Марш тврдел дека уништувањето на шумите може да доведе од опустошување на околината. Потенцирајќи на чистењето на некогаш бујните земјишта околу медитеранот тој велел: „Обработувањето на идеите, утврдени во акции од страна на човекот, го преобрази лицето на земјата во пустелија, скоро како она на месечината“.
Паркот Кетскил бил заштитен со одобрувањето на закон од 1885[18] во кој било наведено дека неговата земја треба да се конзервира и никогаш да не биде распродадена или дадена под закуп. На неговата површина од 2,800 км²,[18] паркот е живеалиште за северноамериканскиот рис, визони и рибари. Во овој регион живеат и околу 400 црни мечки.
[уреди] Окрузи
Главна статија: „- Поврзано: Список на административни дивизии во Њујорк.
Њујорк е поделен на 67 окрузи.
[уреди] Региони
Њујорк е поделен на единаесет региони од страна на одделот за економски развој.[19]
Понекогаш, државата Њујорк е делена на осум поголеми региони.[20]
[уреди] Градови
- Поврзано: Список на села во Њујорк.
Во Њујорк има 62 града. Најголемиот град на државата, а воедно и најпопуларниот во САД е Њујорк Сити, кој се состои од пет окрузи: Бронкс, Њујорк (Менхетн), Квинс, Кингс (Бруклин) и Ричмонд (островот Стејтен). Њујорк Сити е домот на повеќе од две-петини од државното население.
На табелата се претставени десетте најголеми градови во Њујорк.[21]
|
Локацијата на овие градови, во рамките на државата, останала позната како место на големи транспортни трговски патишта уште од 19-от век, особено каналот Ири и неговите паралелни железници.
Групирани како метрополитенски области, на табелата се прикажани дванаесетте најнаселени центри во државата.[22]
|
[уреди] Демографија
[уреди] Популација
_%D0%B2%D0%BE_%D0%8A%D1%83%D1%98%D0%BE%D1%80%D0%BA.jpg&filetimestamp=20110319141711)
Од 2006, Њујорк е третата најголема држава во САД според бројот на население, после Калифорнија и Тексас,[23] со проценета популација од 19,541,453 од 1 јули, 2009.[24] Ова претставува пораст од 513,481 или 2.7% од последниот попис во 2000,[25] вклучувајќi природен пораст од 803,680 (тоа се 2,072,765 раѓања минус 1,269,085 умирања) и пад од 698,895 луѓе поради миграции надвор од државата.[25] Имиграциите надвор од САД придонеле пораст од 879,969 луѓе, а пак миграциите во границите на нацијата придонеле пад од 1,575,864 луѓе.[25]
И покрај големите отворени земјишта во државата, Населението во Њујорк е претежно урбанистичко со 92% на жители кои живеат во урбани области.[26] Њујорк е бавно растечка држава со голема стапка на домашни миграции во други држави. Како и да е, државата Њујорк е една од главните дестинации за иселениците од ширум светот, па според тоа ја има втората најголема стапка на имиграции во САД (по Калифорнија) со 4.2 милиони доселеници, одредено во 2008. Иако и горниот дел на Њујорк е дестинација на голем број имигранти, повеќето од нив се сместуваат околу Њујорк Сити поради неговата раздвижена економија и космополитска култура.
Центарот на популацијата во Њујорк е лоциран во округот Оренџ, во градот Дирпарк.[27] Њујорк Сити, и неговите осум приградски окрузи (со исклучок на оние во Њу Џерси, Конектикат и Пенсилванија) има популација од 13,209,006 или 68.42% од државната популација.[28]
[уреди] Расна структура и предците во Њујорк
Поголемите групи на предци во државата Њујорк се Афроамериканци (15.8%), Италијанци (14.4%), Ирци (12.9%), Германци (11.1%) и Англичани (6%).[29] Според една проценка од 2004, 20.4% од населението во Њујорк се родени надвор од државата.
Њујорк е домот на најголем број афроамериканско население, а е втор по ред како дом на азиски Американци во САД. Освен овие поголеми групи на население во Њујорк, тој се смета и како дом на најголем број Порториканци, Доминиканци и јамајкански Американци во САД. Во соседството на Њујорк, односно градот Харлем е голем историски главен град на културата за Афроамериканците од субсахарско потекло, а Бедфорд Стајвесент е град со најголем број Афроамериканци во САД.
Квинс, исто така во Њујорк Сити, е дом на најголемиот број азиски Американци во САД, а воедно и популационо најразновидниот округ во САД. Вториот дом на азиските Американци е Чајнатаун, Менхетн. Квинс е и домот на најголемото население во САД од пределот на Андите (Колумбијци, Еквадорци, Перуанци и Боливијанци).
Во пописот од 2000, италијанските Американци се покажале како најголема група на предци на островот Стејтен и на Лонг Ајленд, а веднаш зад нив се наоѓаат ирските Американци. Олбeни и југо-источниот централен Њујорк имаат, исто така, голем број на ирски и италијански американски доселеници. Во Бафало и западен Њујорк, германските Американци се најголема доселеничка група, а во северните предели на државата тоа се француските Канаѓани. Американците со англиско потекло се присутни низ цел горен Њујорк.
6.5% од населението во Њујорк е под пет годиншна возраст, 24.7% под 18 години и 12.9% имаат 65 и над 65 години. Жените во Њујорк сочинуваат 51.8% од вклупната популација.
Според пописот во САД од 2000, 13.61% од населението од пет годишна возраст и постаро дома зборува Шпански, додека 2.04% зборува Кинески, 1.65% Италијански и 1.23% Руски.[30]
[уреди] Религија
Католиците сочинуваат повеќе од 40% од населението во Њујорк,[31] протестантите 30%, евреите 8.4%, муслиманите 3.5%, будистите 1% и 13% од населението тврди дека нема никаква верска припадност.[32]
[уреди] Економија
Бруто домашниот производ на Њујорк во 2007 изнесувал 1,1 трилиони американски долари, зафаќајќи го третото место во САД после Калифорнија и Тексас.[33] Доколку Њујорк е независна држава, тој би се рангирал на 16-то место со својата економска моќ, односно веднаш зад Турција. БДП по глава на жител, во 2007, изнесувал 46,364 долари, со што Њујорк го зафаќа шестото место во САД и осмото во светот , после Ирска. Продуктите во земјоделството на Њујорк ги сочинуваат: млекото, добитокот, зеленчукот и јаболките. Индустријата во Њујорк е сочинета од печатење и издавање, научни инструменти, електрична опрема, машинерија, хемиски продукти и туризам.
Њујорк извезува голем број на различни продукти како прехранбени продукти, мебел, минерали, компјутери и електроника, обликувани дијаманти и абтомобилски делови. Во 2007, државата извела стока во вредност од 71.1 милјарда долари во петте најголеми увозници на овие продукти, односно Канада (15 милјарди долари), Обединетото Кралство (6 милјарди долари), Швајцарија (5.9 милјарди долари), Израел (4.9 милјарди долари) и Хонг Конг (3.4 милјарди долари). Њујорк најмногу увезува нафта, злато, алуминиум, природен гас, електрицитет, необликувани дијаманти и дрво. Канада е многу важен економски партнер на државата. 21% од вкупниот извоз низ целиот свет, во 2007 е извезен во Канада. Туризмот на северот е, исто така, голем дел од придонесите на Канада, нејзините жители во 2004 потрошиле 487 милиони американски долари при посета на државата.
Њујорк Сити е водечки центар во САД за банкарство, финансии и комуникации и е локација на Њујоршката берза, најголемата банка во светот на доларксата валута. Многу од меѓународните корпорации се сместени токму во овој град.
Државата, исто така, има голем производствен сектор кој вклучува печатење и производство на облека, крзно, железничка опрема и автобуси. Могу од овие индустрии се сместени во горниот дел на Њујорк. Олбени и Хадсон Валеи се најголемите центри за произвоство на микрочипови и нанотехнологија, додека областа Рочестер е сконцентрирана на фотографска опрема.
Њујорк е голем земјоделски производител, рангирајќи се меѓу првите пет држави во производство на земјоделски производи како зелка, јаболки, млечни производи, цреши, компир, кромид, јаворов слад и многу други. Државата е најголем производител на зелка во соединетите држави. Околу четвртина од земјата на Њујорк е зафатена од фарми кои во 2001 произвеле земјоделски производи во износ од 3.4 милјарди американски долари. Јужниот брег на езерото Онтарио дава одличен склоп на почва и микроклима за овоштарници за јаболка, цреши, сливи, круши и праски.
Њујорк е третиот најголем производител на грозје во нацијата, позади Калифорнија, и втор најголем квантитативен производител на вино. Јужниот брег на езерото Ири е преполно со лозарства, а на полустровот Норт Форк од Лонг Ајленд, винариите и производството на вино почнало да се развива во последните три декади на 20-от век. Во 2004, грозјето и виното во Њујорк придонеле 6 милјарди американски долари во државната економија. Државата има вкупно 120 км² земјиште со лозја, 212 винарии и произвела 200 милиони шишиња вино во 2004.
Во јануари, 2010, невработеноста во државата била 8.8%.[34]
[уреди] Транспорт
Њујорк има една од најголемите и најстарите транспортни инфраструктури во САД. Популационата експанзија, генерално била проследена со потребата на водените патишта, најпрво на реката Хадсон, а потоа и каналот Ири. Денес, железниците и државните наплатни автопати ја следат генерално истата маршута. Одделот за транспор на Њујорк е често критикуван за начинот на кој тие ги одржуваат државните патишта во одредени области и за фактот дека патарините, собрани заедно, на автопатите ја надминале нивната стандардна намена. До 2006, патарините наплаќале на државните платежни автопати се до градот Бафало. Тие биле отфрлени од употреба при крајот на 2006 за време на кампањата за избор на гувернер (и двајцата кандидати се залагале за отфрлување на патарините).
Во познатото метро во Њујорк Сити четири приградски желзнички системи влегуваат и го напуштаат градот: „Long Island Rail Road“, „Metro-North Railroad“, „Port Authority“, „Trans-Hudson“ и пет железнички линии од Њу Џерси. Многу други градови имаат урбанистички и регионални јавни превози. Одделот за моторни возила на Њујорк (ОМВН) е владина агенција одговорна за регистрирање и контрола на автомобилите и други моторни возила како и за издавање на возачки дозволи во државата. Во 2008, ОМВН имал 11,284,546 лиценцирани возачи[35] и 10,697,644 регистрирани возила.[36] Сите возила на бензин во Њујорк мораат да одат секои 12 месеци на контрола за емисија на штетни гасови. Секоја година, возилата во Њујорк мораат да бидат однесени на безбедносна проверка.
[уреди] Влада и политика
Според моменталниот устав (усвоен во 1938), Њујорк е управуван од истите три гранки со кои се управува во сите педесет држави во САД: извршната власт, вклучувајќи го гувернерот на Њујорк и останатите независно избрани уставни службеници; законодавната власт, вклучувајќи го дводомното државно законодавство на Њујорк (сенатот и собранието); и судската власт, вклучувајќи го највисокиот државен суд, апелациониот суд на Њујорк, и пониските судови. Државата има два сенатори во сенатот на САД, 29 членови во претсавничкиот дом на САД и 31 гласач во националниот избор на претседател (пад од 41-те гласачи во текот на 1940-тите).
Капитолот на Њујорк е во Олбени. Државните управувачки единици се поделени во 62 окрузи. Њујорк има повеќе од 4,200 локални самоуправи. Околу 52% од сите приходи од локалните самоуправи на државата се добиени од тлото на владата на Њујорк Сити, која е најголемата општинска власт во САД.[37]
Државата има силен дисбаланс од плаќањата на федералната влада. Њујорк добива 82 центи од секој 1 долар од даноци пратен во федералната влада во Вашингтон.[38] Њујорк е рангирана во близина на дното, односно на 42 место, во федерални трошоци за данок по еден долар.[39]
Законскиот систем на Њујорк е заснова на англиското обичајно право.
[уреди] Сојузна застапеност
По пописот во 2000 и поделбата на изборите во 2002, државата има 29 членови во претставничкиот дом на САД и два сенатори во сенатот на САД. На државата ќе и бидат одземени две седишта во претставничкиот дом во 2013 поради падот на стапката на раст на населението.[40] Њујорк има 31 гласач во националниот претседателски избор.
Во сенатот на САД, Њујорк е претставуван од Чак Шумер и Кристен Гилбренд, а според бројот на ченовите во претставничкиот дом се наоѓа на третот место, после Калифорнија со 53 и Тескас со 32.
[уреди] Смртна казна
Смртната казна била повторно претставена во 1995 под администрацијата на Патаки но статутот бил прогласен за неуставен во 2004 кога апелациониот суд на Њујорк со „People v.LaValle“ пресуди дека државниот устав е прекршен. Во 2007, реченицата со која се наложувала срмт на осуденикот била променета во доживотен затвор. Од 1963 во Њујорк не било одобрено ниедно погубување. И по напорите што ги вложило законодавната власт на Њујорк, статутот повеќе не го добил старото значење, иако одредени кривични дела кои спаѓаат под надлежност на сојузната влада се предмет на федералната смртна казна.[41][42][43]
[уреди] Политика
Во последните неколку декади, Њујорк генерално ги подржувал кандидатите на демократската партија при националните избори. Демократскиот претседателски кандидат Барак Обама победил во Њујорк со 25 процентни поени во 2008, поголем процент од Џон Кери во 2004. Њујорк Сити е голема демократска тврдина со либерална политика. И многу од другите убранистички области како Олбени, Бафало, Рочестер и Сајракус се, исто така, демократски насочени. Руралните средини во горен Њујорк се генерално по конзервативни за разлика од градовите и имаат тенденција кон избирање на републиканците.[44]
[уреди] Образование
Државниот универзитет на Њујорк ги надгледува сите основни и средни училишта во државата, додека одделот за образование на Њујорк го контролира системот на јавни училишта во Њујорк Сити.
Сите колеџи и јавни универзитети ширум државата се на „Државниот Универзитет на Њујорк“ (ДУН). Градскиот универзитет на Њујорк е јавен универзитетски систем за Њујорк Сити. Системот на ДУН е составен од 64 општествени колеџи, технички колеџи, додиполомски колеџи и универзитети. Четирите универзитетски центри се „University at Albany“, „Binghamton University“, „University at Buffalo“, „Stony Brook University“.
И покрај овие, во Њујорк им многу престижни приватни универзитети, вклучувајќи ја и најстарата католичка институција на северо-истокот, „Fordham University“. Њујорк е единствената држава која има повеќе од едно атлетичко училиште од групата на универзитети „Ivy League“, а тоа се „Columbia University“, „Cornell University“. „West Point“, воената академија на американската армија, е лоцирана јужно од Њубург.
Во текот на учебната година 2007/2008, Њујорк потроши повеќе пари од сите дрги држави во вложувањето по глава на ученик.[45]
[уреди] Спорт
Во Лејк Плесид, Њујорк, се одржуваа зимските олимписки игри во 1980, игрите познати по хокејскиот натпревар помеѓу САД и СССР наречен „чудото на мраз“ во кој група на американски студенти на колеџ го поразиле светски високо рангираниот советски национален хокејски тим со 4-3 и продолжиле во финалето против Финска. Лејк Плесид, исто така, бил домаќин и на зимските олимписки игри од 1932. Заедно со Сент Моритз, Швајцарија, и Инсбрук, Австрија, е едно од трите места каде што два пати биде одржани зимските олимписки игри.
Њујорк е дом на еден од тимовите во националната фудбалска лига, „Buffalo Bills“. Исто така, „New York Giants“ и „New York Jets“ ја претставуваат Њујоркшката метрополитенска област и биле претходно лоцирани во Њујорк Сити, а нивните натпревари ги одржуваат во „New Meadowlands Stadium“ сместен во Источен Рутерфорд, Њу Џерси. Овој садион ќе биде домаќин на Супер Боул во 2014. Во неколкуте предлози за нов фудбалски стадион на „New York Jest“ постоеле многу контроверзи. Сопствениците на овој тим биле подготвени да ја поделат сметката од 1.5 милјарди доалари за изградбата на новиот стадион во железничките дворови во Вест Сајд, Менхетн, но предлогот никогаш не бил реализиран.
Њујорк има и два тима во главната бејзбол лига, „New York Yankees“ (основан во Бронск) и „New York Mets“ (основан во Квинс). Њујорк е, исто така, и дом на два тима од националната хокејарска лига, „New York Rangers“ во Менхетн, „New York Islanders“ во Лонг Ајленд и „Buffalo Sabers“ во Бафало. Тимот „New York Knicks“ во Менхетн игра во националната кошаркарска асоцијација. Има голем број на тимови кои играат во помалите лиги, а се сместени во подрачјето на Њујорк, како на пример „Long Island Ducks“.
[уреди] Наводи
- ↑ „New York State Motto“. New York State Library. http://www.nysl.nysed.gov/emblems/motto.htm.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 „Elevations and Distances in the United States“. U.S Geological Survey. 29 април 2005. http://erg.usgs.gov/isb/pubs/booklets/elvadist/elvadist.html#Highest. проверено на 6 ноември 2006.
- ↑ „Declaration of Independence“. www.history.com. Архивирано од оригиналот на April 9, 2008. http://web.archive.org/web/20080409165028/http%3A//www.history.com/minisites/fourthofjuly/viewPage%3FpageId%3D690. проверено на April 10, 2008.
- ↑ Alan Taylor (2006). „The Divided Ground: Indians, Settlers, and the Northern Borderland of the American Revolution“. Knopf. ISBN 978-0679454717.
- ↑ „Sullivan/Clinton Interactive Map Set“. http://www.sullivanclinton.com/mapset/shell.swf. проверено на August 30, 2010.
- ↑ Chen, David W. Battle Over Iroquois Land Claims Escalates [1] The New York Times. May 16, 2000. . Retrieved April 11, 2008.
- ↑ „Happy Evacuation Day“. New York City Department of Parks and Recreation. http://www.nycgovparks.org/sub_newsroom/daily_plants/daily_plant_main.php?id=19733. проверено на April 12, 2008.
- ↑ „New York's Ratification“. The U.S. Constitution Online. http://www.usconstitution.net/rat_ny.html. проверено на April 10, 2008.
- ↑ „The Erie Canal: A Brief History“. New York State Canals. http://www.nyscanals.gov/cculture/history/. проверено на April 10, 2008.
- ↑ The Brown Quarterly, Volume 4, No. 1 (Fall 2000) – Ellis Island/Immigration Issue
- ↑ „Land and Water Area of States (2000)“. Infoplease.com. http://www.infoplease.com/ipa/A0108355.html. проверено на 2008-04-11.
- ↑ About the Adirondack Park, Adirondack Park Agency. Retrieved July 1, 2009.
- ↑ Eisenstadt, Peter, уред (2005). „The Encyclopedia of New York State“. Syracuse University Press. стр. 1619. ISBN 9780-8156-08080.
- ↑ Eisenstadt, Peter, уред (2005). „The Encyclopedia of New York State“. Syracuse University Press. стр. 1437. ISBN 9780-8156-08080.
- ↑ „Climate of New York“. New York State Climate Office – Cornell University. http://nysc.eas.cornell.edu/climate_of_ny.html. проверено на April 10, 2008.
- ↑ The New York Post. „A Breath of Fresh New York Air“, 2007-06-03. Проверено на 2007-06-06.[мртва врска]
- ↑ „Typical High and Low Temperatures For Various New York Cities“. US Travel Weather. http://www.ustravelweather.com/new-york/. проверено на March 24, 2010.
- ↑ 18,0 18,1 „Catskill Park History“. www.catskillpark.org. Архивирано од оригиналот на July 5, 2008. http://web.archive.org/web/20080705134653/http://www.catskillpark.org/history/history.htm. проверено на April 11, 2008.
- ↑ „Map of eleven regions“. Visitnewyorkstate.net. http://www.visitnewyorkstate.net/regions/. проверено на 2010-10-02.
- ↑ „Map of the eight regions of New York“. Nyeducationjobs.com. http://www.nyeducationjobs.com/Information%20Resources/members_new_york_map.htm. проверено на 2010-10-02.
- ↑ „New York: History, Geography, Population, and State Facts —“. Infoplease.com. http://www.infoplease.com/ipa/A0108252.html. проверено на 2010-10-02.
- ↑ „Annual Estimates of the Population of Metropolitan and Micropolitan Statistical Areas: April 1, 2000 to July 1, 2007 (CBSA-EST2007-01)“ (CSV). „2007 Population Estimates“. United States Census Bureau, Population Division. 2007-03-27. Архивирано од оригиналот на April 2, 2008. http://web.archive.org/web/20080402204232/http%3A//www.census.gov/population/www/estimates/metro_general/2007/CBSA-EST2007-07.csv. проверено на 2007-03-27.
- ↑ „Estimates of Population Change for the United States and States, and for Puerto Rico and State Rankings: July 1, 2005 to July 1, 2006“ (Excel Spreadsheet). Архивирано од оригиналот на March 11, 2007. http://web.archive.org/web/20070311040559/http%3A//www.census.gov/Press-Release/www/2006/statepopest_table1.xls. проверено на 2007-01-05.
- ↑ „Annual Estimates of the Resident Population for the United States, Regions, States, and Puerto Rico: April 1, 2000 to July 1, 2009“. United States Census Bureau. http://www.census.gov/popest/states/tables/NST-EST2009-01.csv. проверено на 2009-12-30.
- ↑ 25,0 25,1 25,2 U. S. Census Bureau (2008-12-15). „Cumulative Estimates of the Components of Population Change for the United States, Regions and States: April 1, 2000 to July 1, 2008 (NST-EST2008-04)“ (CSV). http://www.census.gov/popest/states/tables/NST-EST2008-04.csv. проверено на 2009-01-16.
- ↑ Timothy S. Parker (2010-09-10). „New York Fact Sheet: NY agriculture income population food education employment farms top commodities exports counties financial indicators poverty organic farming farm income America USDA“. Ers.usda.gov. http://www.ers.usda.gov/StateFacts/NY.htm. проверено на 2010-10-02.
- ↑ „Population and Population Centers by State: 2000“ (Text). http://www.census.gov/geo/www/cenpop/statecenters.txt. проверено на 2007-01-05.
- ↑ „DP-3. Profile of Selected Economic Characteristics: 2000, Geographic Area: New York“. „U.S. Census Bureau, Census 2000“. http://factfinder.census.gov/servlet/QTTable?-geo_id=04000US36&-qr_name=DEC_2000_SF3_U_DP3&-ds_name=DEC_2000_SF3_U. проверено на 2007-01-05.
- ↑ Awesome America: New York. RetrieveAugust d 18, 2007.
- ↑ „Language Map Data Center“. Mla.org. 2007-07-17. http://www.mla.org/map_data_results&state_id=36&mode=state_tops. проверено на 2010-07-02.
- ↑ Egon Mayer, Ph.D. (2001). „American Religious Identification Survey(Key Findings)“. The City University of New York. http://www.gc.cuny.edu/faculty/research_briefs/aris/key_findings.htm. проверено на January 5, 2007.
- ↑ „The Association of Religion Data Archives | Maps & Reports“. Thearda.com. http://www.thearda.com/mapsReports/reports/state/36_2000.asp. проверено на 2010-10-02.
- ↑ The Bureau of Economic Analysis. „Gross Domestic Product (GDP) by State, 2005“, 2006-08-26. Проверено на 2007-02-08.
- ↑ Bls.gov; Local Area Unemployment Statistics
- ↑ „NYS DMV – Statistics – NYS Driver Licenses on File – 2008“. Nydmv.state.ny.us. http://www.nydmv.state.ny.us/Statistics/statli08.htm. проверено на 2010-07-02.
- ↑ „NYS DMV – Statistics – Vehicle Registrations in Force – 2008“. Nydmv.state.ny.us. http://www.nydmv.state.ny.us/Statistics/regin08.htm. проверено на 2010-07-02.
- ↑ Office of the New York State Comptroller. „2006 Annual Report on Local Governments“ (PDF), 2006-11. Проверено на 2006-11-14.
- ↑ New York City Finance Division. „A Fair Share State Budget: Does Albany Play Fair with NYC?“, 2005-03-11. Проверено на 2006-07-19.
- ↑ „Federal Spending in Each State Per Dollar of Federal Taxes FY2005“. Tax Foundation. http://www.taxfoundation.org/research/show/266.html. проверено на April 12, 2008.
- ↑ Rey, Jay (22 December 2010). "N.Y.'s slow growth will mean loss of two seats in House". The Buffalo News. Retrieved December 22, 2010.
- ↑ Rob Gallagher (2005-10-25). „New York Executions“. Архивирано од оригиналот на May 28, 2008. http://web.archive.org/web/20080528081537/http%3A//users.bestweb.net/%7Erg/execution/NEW%2520YORK.htm. проверено на 2009-04-09.
- ↑ Scott, Brendan. „GOV PULLS SWITCH ON DEATH CELL“, New York Post, 2008-07-24. Проверено на 2009-04-09.
- ↑ Powell, Michael. „In N.Y., Lawmakers Vote Not to Reinstate Capital Punishment“, The Washington Post, 2005-04-13. Проверено на 2008-04-11.
- ↑ Opensecrets.org. „2006 Election Overview: Top Zip codes“, 2005-05-16. Проверено на 2006-07-19.
- ↑ Thomas, G. Scott. „New York Leads Nation in Education Spending“, „The Business Review“, American City Business Journals, Inc, June 28, 2010. Проверено на 2010-06-29.
[уреди] Надворешни врски
Влада
- Веб страница на државната влада
- Гувернер
- Државен сенат на Њурјорк
- Собрание на Њурјок
- Судски систем на Њујорк
- Устав на Њујорк
Туризам и рекреација
Култура и историја
- Историско здужение на Њујорк
- Културен едукативен центар на Њујорк
- Државен водич на Њујорк од библиотеката на конгресот
- Над 350 слики од стариот Њујорк Сити (1890 - 1990)
Мапи и демографија
- Географски ресурси на Њујорк
- Државена канцеларија за климата во Њујорк
- Лист со факти за државата Њујорк
- 2000 Попис на населението и домовите во Њујорк, Биро за попис на САД
 |
|||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|||||||||
