Лама

Од Википедија, слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Оваа статија е посветена на вид животно. За духовниот водач, видете Лама (будизам).
Лама
Лама како лежи
Заштитен статус
Припитомен
Научна класификација
Царство: Животни
Колено: Хордати
Класа: Цицачи
Ред: Парнокопитни
Фамилија: Камили
Род: Лама
Вид: L. glama
Биномен назив
Lama glama
(Linnaeus 1758)
Ареал на питомата лама
Насамарена лама во Карпестите Планини во САД.
Лама во паркот Гиновци, североисточна Македонија
Кечуанско девојче со лама во Куско, Перу

Ламата (науч. Lama glama) е домашно животно од Јужна Америка од фамилијата на Камили. Народите на Андите ја одгледуваат уште од најстари времиња за месото и поради нејзината полезност како товарно животно.

Возрасните единки се високи од 1,7-1,8 м (до темето) и тежат околу 130-200 кг. Кога ќе се роди, младенчето (наречено „крија“) тежи 9-14 кг. Ламата има животен век од 20–30 години, зависно од квалитетот на животот. Ова е мошне друштвено животно и живее во стада. Волната ѝ е мека и нема ланолин. Животното е прилично интелигентно, и учи прости задачи по неколку повторувања. Ако е натоварена со самар, ламата може да носи околу 25% до 30% од сопствената тежина долж 8-12 км.[1]

Поимот „лама“ потекнува од кечуанскиот јазик, а потоа влегол во шпанскиот како llama.[2]

Ламите потекнуваат од централните рамници на Северна Америка пред околу 40 милиони години. Во Јужна Америка се преселиле пред 3 милиони години. Кон крајот на последното ледено време (пред 10.000–12.000 години), сите видови од фамилијата Камили во Северна Америка изумреле.[1] Денес во Јужна Америка има 7 милиони лами и алпаки. Кон крајот на XX век, овие животни се донесени и во САД и Канада, каде денес има 158.000 лами и 100.000 алпаки.[3]

Размножување[уреди]

Овие животни имаат необичен циклус на размножување за нивната физичка големина. Женките овулираат со поттик. За време на парењето, женката испушта јајце клетка и честопати се оплодува од прв обид. Женките исто така немаат еструс (промени во периодот на парење).[4]

Како и кај луѓето, мажјаците и женките полово созреваат на различна возраст. Женките достигнуваат пубертет на 12 месеци, а мажјаците дури на возраст од 3 години.[5]

Ламите се парат во легната положба, што е необично за големо животно. Процесот трае подолго (20–45 минути), што е исто така необично за големите животни.

Бременост трае 11½ месеци (350 дена). Мајката не го лиже новороденчето, туку го трие со муцката и му хука. Ова се случува поради тоа што јазикот на ламата се издава само 0,5 см од устата.[6]

Исхрана[уреди]

Овие животни имаат прилично голем избор на храна. Младите јадат похранлива храна поради помалиот капацитет на обработка на хранливите состојки [7]

Поведение[уреди]

Ако се одгледа исправно, ламата е дружељубива и пријатна. По природа е многу љубопитна и без проблем приоѓа на непознати луѓе. Меѓутоа, доколку во раната младост се навикне на пречеста дружба и хранење од шише, тогаш ламата се научува да ги гледа луѓето исто како другите лами и затоа многу тешко се контролира. Така доаѓа до епизоди на плукање, клоцање и борење со вратот. Ова е нормално во природната друштвена средина на ламите, бидејќи претставува начин на регулација на поредокот и статусот на единката.

Кога се уплашени или налутени, ламите мљацкаат со устата и ги спуштаат ушите наназад.

Ламите се користат и како чувари на овци бидејќи се мошне агилни и лесно воспоставуваат врска со стадото како нивен претпоставен.[8]

Во Македонија, група од машки и женски единки може да се видат во зоолошката градина во Скопје,[9] како и по разните фарми во земјата што ги одгледуваат.

Историја[уреди]

Фигура на човек со лама (100–300 г.) од културата Моче.

Народот Моче често погребувал лами заедно со големците, за да го снабдат покојникот за задгробниот живот.[10] На керамичките статуетки од претколумбовскиот период на Перу, ламите се при прикажани мошне реалистично.

Инките ги користеле како единствено товарно животно, а потчинетите народи во царството имале долга традиција на нивно одгледување. Кај благородниците, ламата имала симболично значење и затоа биле погребувани со статуетки на лами.[11] Во Јужна Америка, ламата и денес е товарно животно, но се одгледува и поради волната и месото.[12]

Во времето на освојувањата, Шпанците користеле лами за пренесување на руда од рудниците во планинските предели.[13] Само рудниците во Потоси користеле 300.000 лами за пренос на ископаната руда. Со донесувањето на коњот, магарето и мазгата, важноста на ламата како товарно животно драстично се намалила.[14]

Поврзано[уреди]

Наводи[уреди]

  1. 1,0 1,1 „Лама“. Државен универзитет на Оклахома. 25 јуни 2007. http://www.ansi.okstate.edu/breeds/other/llama/.  (англиски)
  2. Oxford English Dictionary, II изд, "llama"
  3. South Central Llama Association (22 јануари 2009). „Llama Facts“. http://www.scla.us/llamafacts.html. 
  4. Greta Stamberg and Derek Wilson (12 април 2007). „Induced Ovulation“. „Llamapaedia“. http://www.llamapaedia.com/reproduction/ovulate.html. 
  5. L. W. Johnson (17 април 2007). „Llama reproduction“. „College of Veterinary Medicine and Biomedical Sciences, Државен универзитет на Колорадо, Форт Колинс.“. National Library of Medicine and the National Institutes of Health. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=2647232&dopt=Citation. 
  6. „The llama reproductive cycle“. „LlamaWeb“. 17 април 2007. http://www.llamaweb.com/about/reproduction.html. 
  7. Randy Sell (17 април 2007). „Llama“. „Department of Agricultural Economics, Државен универзитет на Северна Дакота“. http://www.ag.ndsu.edu/pubs/alt-ag/llama.htm. 
  8. „Guard Llamas: An Alternative for Effective Predator Management“. http://www.whyllama.com/GuardLlamas.htm#Guarding%20behavior/. 
  9. Лама - Зоолошка градина Скопје
  10. Berrin, Katherine & Larco Museum. The Spirit of Ancient Peru:Treasures from the Museo Arqueológico Rafael Larco Herrera. New York: Thames & Hudson, 1997 ISBN 0-500-01802-2.
  11. „Little Llamas“. „Inca culture“. 10 октомври 2006. http://www.nationalgeographic.com/inca/inca_culture_4.html. 
  12. „Information Resources on the South American Camelids: Llamas, Alpacas, Guanacos, and Vicunas 1943–2006“. 25 јуни 2007. http://www.nal.usda.gov/awic/pubs/llama.htm. 
  13. Jared Diamond (12 април 2007). „Guns, Germs & Steel. The Show: Episode Two“. „PBS“. http://www.pbs.org/gunsgermssteel/show/episode2.html. 
  14. Jared Diamond (12 ааприл 2007). „Guns, Germs & Steel. The story of ... Llamas“. „PBS“. http://www.pbs.org/gunsgermssteel/variables/llamas.html. 

Надворешни врски[уреди]