Сателитска држава

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Државни уредувања

Дел од темата Политика

Непосредна демократија
Репрезентативна демократија
Апсолутна монархија
Уставна монархија
Мешовито управување
Уставна република
Парламентарна република
Социјалистичка република
Капиталистичка република
Портал Политика · уреди

Сателитска држава е држава која формално е независна, но е под силно политичко, економско и воено влијание (или контрола) од друга држава.[1] Терминот е измислен по аналогија на природните сателити кои кружат околу поголеми планети. Во западната геополитика, терминот „сателитска држава“ се применува за сите држави од Варшавскиот пакт, Куба, Северна Кореја и други земји кои на еден или друг начин биле под контрола на Советскиот Сојуз.[2] [3] За државите кои по Втората светска војна потпаднале под влијание на Соединетите Американски Држави (Јужна Кореја, Тајван, предреволуционерна Куба и Иран, Јужен Виетнам), се користи политички покоректниот термин „клиентска држава“. Советите овој термин го употребувале за државите кои гравитирале кон нацистичка Германија, фашистичка Италија и царска Јапонија.

Во време на војна или политичка тензија, сателитските држави понекогаш служат како тампон помеѓу непријателската земја и државата која ги контролира сателитите.[4]

Сателитски држави на силите на Оската[уреди | уреди извор]

Во советската историографија, терминот „сателитска држава“ се применувал за државите кои се бореле во Втората светска војна на страната на Германија и на Антикоминтернскиот пакт воопшто:

Советски сателитски држави[уреди | уреди извор]

Меѓувоен период[уреди | уреди извор]

По избувнувањето на Монголската револуција од 1921 година, монголските револуционери ја протерале руските белогардејци (за време на Руската граѓанска војна (1917-1923) по Комунистичката Октомвриска револуција од 1917 г.) од Монголија, со помош на Советската Црвена армија. Со револуцијата, исто така, официјално бил отфрлен манџурискиот суверенитет врз Монголија, воспоставен во 1691 година. На 26 ноември 1924 г. била прогласена Монголската Народна Република, која формално била независна и суверена земја, но сепак е опишана како сателитска држава на Советскиот Сојуз во перодот од 1924 до 1990 година.[3] [5]

Во јануари 1920 година трупите на советската Црвена армија ја зазеле Тува и станала протекторат на царска Русија. Туванската Народна Република, прогласила независност во 1921 година и била сателитска држава на Советскиот Сојуз до 1944 година кога била припоена кон Советскиот Сојуз.[5]

Друга советска сателитска држава во Азија била Далечната Источна Република во Сибир.[5] Во Кина, Кинеската Советска Република во провинцијата Џиангкси исто така била советска сателитска држава.

По Втората светска војна[уреди | уреди извор]

Кон крајот на Втората светска војна, повеќето земји од источна и централна Европа биле окупирани од Советскиот Сојуз.[6] Советите останале во овие земји и по крајот на војната.[7] Во сите тие земји биле воспоставени сталинистички системи.[7] Сталинистите ги контролирале владите, полицијата, печатот и радиостаниците во овие земји. [7] Советски сателитски држави во Европа биле: [7] [8] [9] [10]

Албанија, Романија и Југославија биле трите комунистички земји од Источна Европа кои успеале да се оттргнат од советската контрола.[11] Федеративна Народна Република Југославија понекогаш се нарекува советски сателит, [7] [8] иако се оттргнала од советската орбита по разидувањето меѓу Тито и Сталин во 1948 година, при што канцелариите на Информбирото биле преместени од Белград во Букурешт, а Југославија подоцна го формирала Движењето на неврзаните. Народна Социјалистичка Република Албанија, под водство на сталинистот Енвер Хоџа, ги прекинала врските со Советскиот Сојуз по советско-албанското разидување во 1960 како резултат на советскиот процес на десталинизација.[12] Во 1961 година, поддржана од Кина, Албанија успеала да се извлече од советското влијание.[11] Десателизацијата на комунистичка Романија започнала во 1956 година и траела до 1965 година.[13] Романија била целосно усогласена со Советскиот Сојуз до почетокот на 1960-тите, но поради сериозните економски несогласувања со Москва во 1964 година Романија го отфрлила советското влијание.[14]

Демократска Република Авганистан може да се смета и за советски сателит од 1978 до 1991 година; централната влада во Кабул била дел од комунистичкиот блок и била директно поддржана од советската војска помеѓу 1979 и 1989 година. Кратковечната Република Источен Туркестан (1944–1949) била советски сателит додека не била припоена кон Народна Република Кина заедно со остатокот од Синѓанг.

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Betts, R. R. (January 1945). „The European Satellite States: Their War Contribution and Present Position“. International Affairs. 21 (1): 15–29. doi:10.2307/3018989. JSTOR 3018989.
  2. „Source: NATO website 2nd Footnote at bottom“. nato.int. Архивирано од изворникот на 16 August 2017. Посетено на 9 May 2018.
  3. 3,0 3,1 Sik, Ko Swan (1990). Nationality and International Law in Asian Perspective. стр. 39. ISBN 978-0-7923-0876-8. Грешка во наводот: Неважечка ознака <ref>; називот „Sik“ е зададен повеќепати со различна содржина.
  4. Wood, Alan (2005) [1990]. Stalin and Stalinism. Routledge. стр. 62. ISBN 978-0-415-30732-1. Посетено на 2009-09-10.
  5. 5,0 5,1 5,2 Narangoa, Li; Cribb, Robert B (2003). Imperial Japan and National Identities in Asia: 1895–1945. стр. 13, 66. ISBN 978-0-7007-1482-7. Грешка во наводот: Неважечка ознака <ref>; називот „Japan“ е зададен повеќепати со различна содржина. Грешка во наводот: Неважечка ознака <ref>; називот „Japan“ е зададен повеќепати со различна содржина.
  6. Wettig 2008
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Rao 2006
  8. 8,0 8,1 Langley 2006
  9. Merkl 2004
  10. Rajagopal 2003
  11. 11,0 11,1 Schmid, Alex Peter (October 19, 1985). Social Defence and Soviet Military Power: An Inquiry Into the Relevance of an Alternative Defence Concept : Report. Center for the Study of Social Conflict (C.O.M.T.), State University of Leiden. ISBN 9789034607386 – преку Google Books.
  12. Olsen 2000
  13. Crampton, R. J. (July 15, 2014). The Balkans Since the Second World War. Routledge. ISBN 9781317891178 – преку Google Books.
  14. Political Handbook of the World 1998. Springer. February 1, 2016. ISBN 9781349149513 – преку Google Books.

Извори[уреди | уреди извор]