Плата

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај

Плата претставува надомест кој работодавачот му го исплаќа на работникот за извршената работа, труд или услуга. Платата се распределува во определен период од време, на пример, ден, недела, две недели или еден месец. Во економската наука, платата претставува цена на трудот (работната сила) како производен фактор.

Платите во Македонија[уреди | уреди извор]

Концептот на бруто-плата[уреди | уреди извор]

Почнувајќи од 1 јануари 2009 година во Македонија била воведена пресметка на платите според принципот на бруто-плата. Концептот на бруто-плата опфаќал повеќе суштински промени, како:

  • пресметката и исплатата на платите се врши во бруто-износ, кој ја вклучува чистата плата што ја добива работникот (нето-плата) заедно со сите јавни давачки (даноци и придонеси),
  • во бруто-платата се вклучени надоместоците кои ги добиваат вработените за храна и за превоз,
  • намалување и хармонизирање на најниската основа за плаќање на социјалните придонеси од 65% на 50% од просечната плата,
  • постепено намалување на стапките на социјалните придонеси од 32% на 22%,
  • интегрирана наплата на придонесите за социјално осигурување и на персоналниот данок на доход од страна Управата за јавни приходи.[1]

Со воведувањето на концептот на бруто-плата, работодавачите оствариле голема придобивка, затоа што платата на работникот е искажана како единствен трошок, а освен тоа, било намалено даночното оптоварување на платите, со што се намалиле трошоците во работењето на претпријатијата. Исто така, новиот концепт значел и поедноставна административна постапка за пресметка на платите, што исто така било поволно за работодавачите. Овој концепт создал и одредeни придобивки за работниците, бидејќи се стеснил просторот за манипулација од страна на работодавачите за избегнување на обврската за плаќање на социјалните придонеси. Имено, со концептот на бруто-плата, директен обврзник за плаќање на придонесите е работникот, но пресметката и уплатата на придонесите ја врши работодавачот. Оттука, концептот на бруто-плата оневозможува да се плати само еден придонес, а да се избегне некој друг придонес или да се плати само персоналниот данок, а да се избегнат придонесите.[2]

Платите во Македонија[уреди | уреди извор]

Според податоците од Државниот завод за статистика, во април 2013 година, просечната бруто-плата во Македонија изнесувала 30.799 денари, додека просечната нето-плата бил 20.983 денари. Пресметано во евра, просечната бруто-плата во Македонија изнесувала околу 500 евра, додека нето-платата била 340 евра. Притоа, јавните давачки (даноците и придонесите) учествувале со 32% во бруто-платата. Вотој поглед, споредбата со поранешните републики на СФРЈ покажува дека само Словенија и Црна Гора имале повисоко оптоварување на платите со јавни давачки. Споредбата со останатите држави на подрачјето на поранешната СФРЈ покажува дека платите во Македонија биле најниски, т.е. платите во Србија биле повисоки за 15%, платите во Босна и Херцеговина и во Црна Гора биле повисоки за 40% и 41%, соодветно, платите во Хрватска ги надминувале македонските плати за 119%, а највисоки биле платите во Словенија, кои биле повисоки за 193% во однос на македонските.[3]
Во декември 2014 година, според податоците на Заводот за статистика, просечната бруто-плата изнесувала 32.741 денар, додека просечната нето-плата изнесувала 22.407 денари, што претставувало пораст од 4,2% во споредба со декември 2013 година. Притоа, 1,2% од вработените во Македонија не зеле плата за тој месец.[4] [5] Според податоците за септември 2015 година, дејности со нависока-бруто плата во Македонија биле: финансиска дејсност и осигурување (57.712 денари), снабдување со електрична енергија (54.204 денари), информации и комуникации (51.101 денар) и други услужни дејности (43.599 денари). Од друга страна, бруто-платата била најниска во следниве дејности: објекти за сместување (22.308 денари), административни дејности (22.566 денари), земјоделство и шумарство (23.779 денари) и преработувачка индустрија (24.288 денари).[6]


Табела 1: Споредбен преглед на платите на подрачјето на поранешната СФРЈ[7]

Земја Бруто-плата (во евра) Нето-плата (во евра) Учество на јавните давачки во бруто-платата Градација во однос на македонските плати
Македонија 500 340 32% 100
Србија 539 390 27,6% 115
Црна Гора 730 481 34,1% 141
БиХ 637 477 25,1% 140
Хрватска 1 075 744 30,8% 219
Словенија 1 524 997 34,6% 293

На крајот од декември 2015 година, просечната исплатена бруто-плата во Македонија изнесувала 541 евро, за разлика од 532 евра на крајот од 2014 година. Притоа, на крајот од 2015 година, просечната бруто-плата изнесувала: 998 евра во секторот финансиски дејности и осигурување, 932 евра во секторот телекомуникации и информатика, 891 ерво во секторот снабдување со електрична енергија, 766 евра во секторот научни и стручни дејности, 431 евро во преработувачката индустрија, 386 евра во земјоделството, 376 евра во административните дејности и 352 евра во објектите за сместување.[8] Во јули 2016 година, просечната нето-плата во Македонија достигнал ниво од 22.334 денари (противвредност на 363 евра). Набљудувано по дејности, компјутерските програмери имале плата од 48.264 денари, воздухопловците заработувале 42.020 денари, а вработените во фармацевстката индустрија имале просечна нето-плата од 42.020 денари. Најниска плата имале вработените во рибарството, 11.823 денари.[9]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Димитар Николоски, "Филипсовата крива во Република Македонија како инструмент за креирање политики", Економија и бизнис, год. 16, бр. 179, мај 2013, стр. 47.
  2. Димитар Николоски, "Филипсовата крива во Република Македонија како инструмент за креирање политики", Економија и бизнис, год. 16, бр. 179, мај 2013, стр. 48.
  3. Павле Гацов, „Платите како летна тема“, Економија и бизнис, год. 16, бр. 180, јули 2013, стр. 43.
  4. „Просечната нето-плата во декември 22.407 денари“, Дневник, петок, 27 февруари 2015, стр. 23.
  5. „Просечната нето-плата 22.407 денари“, Утрински весник, година XVI, број 4721, петок, 27 февруари 2015, стр. 9.
  6. Економија и бизнис, год. 18, бр. 210/211, декември 2015/јануари 2016, стр. 7.
  7. Павле Гацов, "Платите како летна тема", Економија и бизнис, год. 16, бр. 180, јули 2013, стр. 43.
  8. „Што се случува со просечната исплатена бруто плата по вработен во Република Македонија?“, Економија и бизнис, број 215, мај 2016, стр. 7.
  9. „Просечната плата на Македонците во јули е 363 евра“, Дневник, година XX, број 6172, четврток, 22 септември 2016, стр. 7.