Амилоидоза

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето

Амилоидоза е ретка и сериозна болест предизвикана од акумулација на протеини во форма на абнормални, нерастворливи влакна познати како амилоидни влакна , во рамките на екстрацелуларниот простор во ткивата на телото.[1][2] Амилоидните депозити може да се ограничат на само еден дел од телото или еден органски систем во таканаречените "локални амилоидози" или тие можат да бидат распространети низ сите органи и ткива во таканаречените "системски амилоидози'. Симптомите на амилоидоза се многу променливи и потврдата на присуство на амилоид во ткивата обично претставува потешкотија, па дијагнозата често е задоцнета.

Амилоидните влакна се формираат со  агрегација на нормално растворливи телесни протеини кои се акумулираат постепено, формирајќи депозити на амилоид кои ја нарушуваат архитектурата на нормалното ткиво , оштетувајќи ја функцијата на ткивата и органите и така предизвикува болест. За разлика од вообичаено, ефикасно отстранување на абнормални остатоци на протеини од екстрацелуларната телност, амилоидните депозити се отстрануваат многу бавно, речиси незабележително. Постојат многу различни видови на амилоидоза, предизвикани од формирањето на амилоидни влакна од различни растворливи прекузорни протеини, кај различни пациенти.[2][3] Познати се 30 различни протеини кои формираат амилоидни влакна кај луѓето,[4] и амилоидозата е именувана и класифицирана според идентитетот на протеинот од кој се изградени влакната.[3]

Знаци и симптоми[уреди | уреди извор]

Кожни карактеристики на amyloidosis cutis dyschromica. Хиперпигментирани и хипопогментирани макули на (А) долниот дел на нозете, (Б) грбот и половината, (В) половината. (D) Изолирани плускавци на горниот дел на раката

Клиничките знаци на амилоидозата се многу разновидни, односно, формата во која ќе се  манифестира амилоидозата зависи од местото на акумулацијата на амилоидот. Бубрезите и срцето се најчестите таргет органи на оваа болест.

Таложење на амилоид во бубрезите може да предизвика нефротски синдром, кој е резултат од намалувањето на способноста на бубрезите да се филтрираат и задржуваат протеини. Нефротскиот синдром се јавува со или без покачување на концентрацијата на креатинин и уреа во крвта,[5] два биохемиски маркери на бубрежното оштетување. Во АА тип амилоидоза,  бубрезите се зафатени кај 91-96% од луѓето,[6] симптомите варираат од протеинурија до нефротски синдром, а понекогаш амилоидозата доведува до бубрежна инсуфициенција.


Таложење на амилоид во срцето може да предизвика  дијастолна и систолна срцева слабост. Промени во ЕКГ-то може да бидат присутни, покажувајќи низок напон и спроводни абнормалности како коморен блок или  дисфункција на синусен јазол. На ехокардиографија срцето покажува рестриктивен режим на полнење, со нормална до благо намалена систолна функција.[5] АА амилоидозата обично го поштедува.[6]

На луѓето со амилоидоза не им се случуваат промени во централниот нервен систем, но можат да развијат сензорни и автономни невропатии . Сензорна невропатија се развива симетрично и напредува дистално или проксимално. Автономна невропатија може да се јави како ортостатска хипотензија , но може да се манифестира постепено со неспецифични гастроинтестинални симптоми како констипација или гадење.[5]

Акумулација на амилоид во црниот дроб може да доведе до покачување на нивото на аминотрансферазите и алкалната фосфатаза во серум, два биомаркери на повреда на црниот дроб , која е забележана кај околу една третина од луѓето.[6] Хепатомегалија е честа појава. Спротивно на тоа, спленомегалија е редок симптом, се случуваат кај 5% од луѓето. Дисфункција на слезената, што доведува до присуство на Howell-Jolly тела во крвна размаска, се јавува кај 24% од луѓето со амилоидоза.[5] Малапсорпција се гледа во 8.5% кај АЛ амилоидозата и 2.4% кај АА амилоидозата. Еден од предложените механизми за присутната малапсорпција е дека амилоидните депозити на врвовите на цревните ресички (прстенести продолжетоци кои ја зголемуваат цревната површина за апсорпција на храна), прават ерозија на функционалноста на ресичките, што се  презентира како болеста спру.[6]

Редок симптом е развивање на  подложност на крварење со модринки околу очите, што се нарекува "ракун-очи". Ова е предизвикано од таложењето на амилоид во крвните садови и намалената активност на тромбин и  фактор X, два коагулациони протеини кои ја губат својата функција по врзување со амилоид.[5]

Амилоидни депозити во ткивата предизвикуваат проширување на структурите во нив. Дваесет проценти од луѓето со АЛ амилоидоза имаат зголемен јазик, што може да доведе до опструктивна ноќна апнеа, отежнато голтење  и изменето чувство за вкус.[6] Зголемување на јазикот не се случува во АТТР или АА амилоидоза[5] Зголемени рамена, "знак - рамена подлога", е резултат на таложењето на амилоид  во синовијалниот простор. Таложење на амилоид во грлото може да предизвика засипнатост.[5] Aß2МГ амилоидоза (амилоидоза поврзана со хемодијализа)  е препознатлива по тоа што создава депозити во синовијалното ткиво, што предизвикува хроничен синовиитис кој може да доведе до повторен карпал тунел синдром[6]

И тироидната жлезда и надбубрежната жлезда може да се инфилтрирани. Се проценува дека 10-20% од лицата со амилоидоза имаат хипотироидизам. Инфилтрацијата во надбубрежните жлезди може да биде потешка за препознавање со оглед на тоа дека нејзините симптоми. ортостатска хипотензија и ниска концентрација на натриум, може да се препише на автономната невропатија и срцева слабост.[5]


Патогенеза[уреди | уреди извор]

Клетките во телото имаат два различни начини на создавање на протеини. Некои протеини се направени од едно парче или низа од аминокиселини- во други случаи се создадени протеински фрагменти , и фрагментите се спојуваат и создаваат целосен протеин. Но, тој протеин понекогаш може да се распадне до оригиналната протеински фрагменти. Овој процес на "flip flopping" се случува често за одредени видови на протеини, особено оние кои предизвикуваат амилоидоза.

Фрагментите или пак целосните протеини се изложени на ризик од мисфолдинг при нивната синтеза, при што се создава нефункционален протеин. Ова предизвикува протеолиза, што претставува процес на разложување на протеини од страна на клеточните ензими наречени протези или  со интрамолекуларно варење; протеазите доаѓаат и вршат дигестија на лошо свитканите фрагменти и протеини. Проблемот се јавува кога протеините не се раствораат со протеолиза. Ова се случува бидејќи лошо свитканите протеини понекогаш стануваат доволно стабилни  што тие не се растворливи со нормална протеолиза. Кога фрагментите не се раствораат, тие се исфрлени надвор од протеолизата и се спојуваат со што се формираат олигомери. 

Дијагноза[уреди | уреди извор]

Дијагнозата на амилоидоза бара ткивна биопсија. Биопсија се прави за доказ на карактеристични амилоидни депозити. Ткивата се третираат со разни боења. Најкористено боење при дијагноза на амилоид е Конго црвено, кое, во комбинација со поларизирана светлина, прави амилоидните протеини да изгледаат јаболково-зелено.[7]

Третман[уреди | уреди извор]

Третманот зависи од типот на амилоидоза. Третман со висока доза на мелфалан, хемотерапевтик, проследено со трансплантација на матични клетки покажа ветување во почетокот на студии и се препорачува за фаза I и II АЛ амилоидоза. [8] Сепак, само 20-25% од луѓето се подобни за трансплантација на матични клетки. Хемотерапија и стероиди, со мелфан и дексаметазон , е класичниот третман кај луѓе со АЛ  амилоидоза кои не се подобни за трансплантација.[8]

Прогноза[уреди | уреди извор]

Прогнозата варира во зависност од типот на амилоидозата. Прогнозата за нелекувана АЛ амилоидоза е лоша ,со средно преживување на една до две години. Поконкретно, АЛ амилоидозата може да се класифицира во стадиум I, II или III врз основа на срцеви биомаркери како тропонин и БНП. Времето на преживување се намалува со зголемување на стадиумот, со средно преживување од 26, 11 и 3.5 месеци во фаза I, II и III.[8]

Исходот кај лицата со АА амилоидоза зависи од основната болест и корелација со концентрацијата на серумски амилоид протеини.[6]

Луѓето со AТТР имаат подобра прогноза и може да преживее повеќе од една деценија.[5]

Сенилна системска амилоидоза се смета дека е примарната причина за смрт кај 70% од луѓето постари од 110 години, на кои им била извршена аутопсија.[9][10]

Епидемиологија[уреди | уреди извор]

Трите најчести форми на amyloidosis се AЛ, АА и AТТР амилоидоза. Средната возраст при која се дијагностицира оваа болест е 64.[6]

Во западната хемисфера, АЛ е најмногу распространета, во 90% од случаите.[8] Во сад се проценува дека има 1275 да 3200 нови случаи на АЛ амилоидози секоја година.[5]

АА амилоидозата е најчеста форма во земјите во развој и може да се комплицира со долгогодишна инфекција со туберкулоза, остеомиелит и бронхиектазии. На запад, АА е повеќе веројатно да се случи кај луѓе кои имаат автоимуни заболувања.[5] Најчестите етиологии на АА амилоидозата на запад се ревматоиден артритис, воспалителна болест на дебелото црево, псоријаза и семејна Медитеранска треска.

Луѓето кои подложат долгогодишна хемодијализа (14-15 години) може да се развие амилоидоза од акумулација на лесни синџири на HLA 1 комплекс, кој е нормално филтриран од страна на бубрезите.[6]

Сенилната амилоидоза што произлегува од таложењето на нормален трансутерин, главно во срцето, се наоѓа во 10-36% од луѓето над 80.[6]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Wechalekar, Ashutosh D.; Gillmore, Julian D.; Hawkins, Philip N. (21 декември 2015 г). Systemic amyloidosis. „Lancet (London, England)“. doi:10.1016/S0140-6736(15)01274-X. ISSN 1474-547X. PMID 26719234. 
  2. 2,0 2,1 Pepys, Mark B. (1 јануари 2006 г). Amyloidosis. „Annual Review of Medicine“ том  57: 223–41. doi:10.1146/annurev.med.57.121304.131243. ISSN 0066-4219. PMID 16409147. 
  3. 3,0 3,1 Pepys MB and Hawkins PN, Amyloidosis.. Oxford Textbook of Medicine (5th издание). Edited by Warrel DA, Cox TM, Firth JD (објавено на 2012). doi:10.1093/med/9780199204854.001.1/med-9780199204854. http://oxfordmedicine.com/view/10.1093/med/9780199204854.001.1/med-9780199204854. 
  4. Sipe, Jean D.; Benson, Merrill D.; Buxbaum, Joel N.; Ikeda, Shu-ichi; Merlini, Giampaolo; Saraiva, Maria J. M.; Westermark, Per (1 декември 2014 г). Nomenclature 2014: Amyloid fibril proteins and clinical classification of the amyloidosis. „Amyloid“ том  21 (4): 221–24. doi:10.3109/13506129.2014.964858. ISSN 1744-2818. PMID 25263598. 
  5. 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 Falk, Rodney H.; Comenzo, Raymond L.; Skinner, Martha (25 септември 1997 г). The Systemic Amyloidoses. „New England Journal of Medicine“ том  337 (13): 898–909. doi:10.1056/NEJM199709253371306. 
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 6,8 6,9 Ebert, Ellen C.; Nagar, Michael (март 2008 г). Gastrointestinal Manifestations of Amyloidosis. „The American Journal of Gastroenterology“ том  103 (3): 776–87. doi:10.1111/j.1572-0241.2007.01669.x. 
  7. Dember LM (декември 2006 г). Amyloidosis-associated kidney disease. „J. Am. Soc. Nephrol.“ том  17 (12): 3458–71. doi:10.1681/ASN.2006050460. PMID 17093068. http://jasn.asnjournals.org/content/17/12/3458.long. 
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Rosenzweig, Michael; Landau, Heather (2011 г). Light chain (AL) amyloidosis: update on diagnosis and management. „Journal of Hematology & Oncology“ том  4 (1): 47. doi:10.1186/1756-8722-4-47. 
  9. Supercentenarians and transthyretin amyloidosis: the next frontier of human life extension. „PREVENTATIVE MEDICINE“ том  54 (Suppl): s9–s11. doi:10.1016/j.ypmed.2012.03.003. PMID 22579241. 
  10. „Searching for the Secrets of the Super Old“. Science. 26 септември 2008. стр. 1764–65. http://www.supercentenarian.com/archive/oldest-old.html. посет. 22 февруари 2013 г. 

Надворешни врски[уреди | уреди извор]

Класификација
П · Р · П
Надворешни извори