Тушт

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
colspan=2 style="text-align: center; background-color: transparent; text-align:center; border: 1px solid red;" | Тушт (-{Portulaca oleracea}-)
Portulaca oleracea MHNT.jpg
colspan=2 style="text-align: center; background-color: transparent; text-align:center; border: 1px solid red;" | Научна класификација
Царство: -{Plantae}-
Оддел: -{Magnoliophyta}-
Класа: -{Magnoliopsida}-
Ред: -{Caryophyllales}-
Семејство: -{Portulacaceae}-
Род: -{Portulaca}-
Вид: P. oleracea
colspan=2 style="text-align: center; background-color: transparent; text-align:center; border: 1px solid red;" | Биномен назив
-{Portulaca oleracea}-
-{L.}-
Тушт ()
Научна класификација
Царство:
Дивизија:
Класа:
Ред:
Породица:
Род:
Врста:
P. oleracea
Биномно име


Диво растение во своето природно живеалиште

Туш ( латински: Portulaca oleracea) е едногодишно тревесто растение од фамилијата. Го нарекуваат и тушт, тушац, тушњак, пркос и ледена трева.

Името на родот Portulaca доаѓа од латинскиот збор portula, што значи „мала врата“ и се однесува на капакот на грмушката што се крева за да се испушти семето. Името на видот oleracea значи „тревни“ и значи дека растението може да се користи како зеленчук.[1] Името Portulaca за овој вид датира од Плиниј и е прифатено како име на родот.[2]

Распространетост[уреди | уреди извор]

Туштот потекнува од Кина и Индија, каде што се користел како зачин и зеленчук. Како таков бил познат во времето на Стариот Египет. Денес диво расте во сите делови на светот, а се уште се одгледува во многу земји.

Во нашето поднебје, расте главно како диво растение, покрај куќи и патишта, на сончеви места, како плевел во бавчите и лозјата. Расте само до 800 метри надморска височина.[3]

Изглед и цветање[уреди | уреди извор]

Тушт е ниско, едногодишно растение кое лежи на земја, разгрането од основата. Стеблото е кружно, месесто и сочно, светло зелено или црвеникаво, долго 5-30 см. Листовите се дебели, месести и сочни, долги 1-2 см. Спротивно на тоа, тие се јајцевидни, шпатулирани, неподвижни, сјајни и мазни, со светло зелена боја. Цветовите се мали, жолтеникави, во облик на ѕвезда и се отвораат само во сончевите утрински часови. Тие се развиваат од јули до октомври.[3] Плодот е мешунка со капак, полна со мали, црни, бубрежни семиња. Семињата се многубројни. Може да се развијат до 10.000 семиња по растение. 'Рти во пролет во втората година, а ртењето го одржува и до 40 години.[4]

Услови за живеалиште и одгледување[уреди | уреди извор]

Исклучително издржливи и прилагодливи видови, туштот може да расте дури и во најнеповолни услови

Туштот најдобро успева на плодна, песочна почва, на сончеви позиции, но е многу отпорен и добро расте дури и во неповолни услови. Отпорен е на температурни разлики и на суша, а поднесува и сиромашни почви. Кога на тоа ќе се додаде и способноста за брзо растење во вакви услови, може да се каже дека ги има сите карактеристики на плевел.[5]

Иако е вообичаено мислењето дека туштот е обичен плевел, постојат контрадикторности. Според некои автори, туштот е корисен плевел на полињата бидејќи расте околу главниот род и ја покрива околната почва со своето густо и разгрането дрво, кое го спречува сушењето на почвата.

Туштот може да се одгледува и како растителен вид. Лесно се размножува со семиња, но и вегетативно, бидејќи стеблата многу лесно се вкоренуваат.[5] Во светот се познати околу 40 варијанти на тушт.[2]

Хемиски состав[уреди | уреди извор]

Листовите на туштот содржат 20–50 mg% витамин Ц, каротин 1,5–5 mg%. Содржината на хранливи материи во туштот е релативно мала, бидејќи зелениот дел содржи 92-95% вода, количината на протеини е мала, 1-2,2%, масти 0,3-0,4, јаглени хидрати 1,3-2,2%. Има и железо, калциум и фосфор.[5]

Употреба[уреди | уреди извор]

Тушт на пазар во Грција

Туштот често се користи како многу вкусно диво растение. Целиот сочен надземен дел, сиров или варен, може да се користи за јадење. Младите листови имаат благ, кисело -солен и ароматичен вкус, па се користат во исхраната како салата, сами или помешани со друг зеленчук. Постарите листови се готват и се подготвуваат како чорба пред употреба, како и други лиснат зелен зеленчук, или од него може да се подготват вкусни супи и чорби. Исто така, целото растение може да се зачува во оцет, како што се корнишоните и другиот зимски зеленчук, кој дава лут зачин за разни јадења. Со сушење, туштот ја губи својата арома. Семето може да се меле во хранливо брашно.[3]

Како лековито растение, туштот се користел во античка Грција. Порано многу се препорачувал како лек против скорбут, но неодамна било откриено дека, во споредба со другите видови зеленчук, има релативно мала количина на витамин Ц. Неодамна било откриено дека туштот помага да се подигне крвниот притисок, делувајќи слично како адреналинот .[3] Туштот се издвојува како вид со најголема содржина на омега 3 масни киселини од сите растенија, а содржи и одредени антиоксиданси. Киселиот вкус доаѓа од оксалната и јаболковата киселина, а нивната количина е најголема кога растението се собира рано наутро. Свежиот туш содржи многу оксалат, кој е познат како една од причинителите на камењата во бубрезите, па затоа не се препорачува претерана конзумација на ова растение.[2]

Туштот покажува и одредени биоцидни својства, па може да се користи во борбата против габите, инсектите и нематодите.[6]

Јадења подготвени со тушт[уреди | уреди извор]

Поврзано[уреди | уреди извор]

  • Пркос
  • Висечки пркос

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Gligić 1953
  2. 2,0 2,1 2,2 „Tušt biljka korov uzgoj i lekovitost“. Lekovite biljke. Посетено на 2. 8. 2017. Проверете ги датумските вредности во: |accessdate= (help)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Грлић 1986
  4. Hulina 1998
  5. 5,0 5,1 5,2 „Tušt“. Priroda i biljke. Посетено на 2. 8. 2017. Проверете ги датумските вредности во: |accessdate= (help)
  6. Кнежевић 2006

Литература[уреди | уреди извор]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]