Еврообврзница

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај

Еврообврзница (англиски: Eurobond) е должничка хартија од вредност која што гласи на валута различна од валутата на земјата каде што е издадена. На пример, обврзница деноминирана во американски долари, продадена во Лондон, претставува еврообврзница, додека пак обврзница на компанијатаПорше“ продадена во САД во американски долари претставува обврзница која што е издадена во странство.[1]

Развој и карактеристики на пазарот на еврообврзници[уреди | уреди извор]

На почетокот на развојот на пазарот на еврообврзници главни позајмувачи биле меѓународните институции, државните власти на земјите во развој, како и големите банки. Во средината на 1980-тите, висококвалитетните корпоративни позајмувачи, исто така, влегле на овој пазар, па до средината на 1990-тите, корпоративните позајмувачи станале доминантни на пазарот на еврообврзници. Најголем дел од корпоративните еврообврзници се издадени од страна на фирми кои што се занимаваат со финансиски услуги. Други значаjни корпоративни учесници на страната на понудата се и индустриските конгломерати, како и претпријатијата од секторите, како што се храна, хемиски производи и комуникациската опрема.

Еврообврзниците во голем број се издаваат од субјекти кои оперираат во високо развиените земји, како што се: Велика Британија, САД и Холандија, и околу 10% се издадени од меѓународни институции како што се Европската инвестициона банка и Меѓународната банка за подршка и развој. Пазарот на еврообврзниците растел со високо стапка во текот на 1990-тите. Така, на пример, во текот на 1999 година, на примарниот пазар биле издадени 3.716 обврзнци, со вкупна вредност од 857,3 милијарди амеркански долари, додека пак девет години пред тоа биле издадени 1.206 обврзници, со вкупна вредност од 169,7 милијарди амеркански долари. Вообичаено, кредитниот рејтинг на еврообврзниците е многу висок, бидејќи најголем дел од нив се рангирани во категориите од ААА до А. Само околу 5% од издадените обврзници добиваат рејтинг од БББ или пониско за време на издавањето. Во текот на 1980-те, обврзниците со рок на достасување помеѓу 5 и 10 години изнесувале нешто повеќе од 50% од вкупната вредност на издадените еврообврзници, додека пак издадените обврзници со рок на достасување помеѓу 1 и 5 години (повеќе од 10 години) изнесувале околу 15% (35%). Во текот на 1990-те, категоријата со рочност од 5-10 години опаднала на околу 40%, додека пак категоријата од 1-5 години пораснала на 30%. Еврообврзниците се најчесто со фиксни купонски отплати, кои сочинуваат околу 71% од вкупната вредност на издадените еврообврзници. Околу 80% од новоиздадените обврзници на меѓународниот пазар на обврзници претставуваат еврообврзници и како резултат на ова, пазарот на еврообврзници е поголем од пазарот на корпоративни обврзници во САД.[2]

Еврообврзниците ги имаат следниве карактеристики:

  • пазарот на еврообврзници не е регулиран од ниту една национална власт,
  • обврзниците не се регистрирани т.е. гласат на доносител,
  • тие се издаваат истовремено во повеќе земји,
  • носат купони (обично годишни) со постојана каматна стапка,
  • обично не се осигурени итн.

Со еврообврзниците најчесто се тргува на берзите во Лондон и во Луксембург, но со нив се тргува и на пазарот преку шалтер, којшто го претставуваат меѓународните банки. Во секој случај, Лондон претставува убедливо најголем центар на пазарот на еврообврзници, на кој отпаѓа 60% од примарниот и 70% од секундарниот пазар.

Издавање на еврообврзници од страна на Македонија[уреди | уреди извор]

Во декември 2005 година, Македонија издала еврообврзници во износ од 150 милиони евра, со рок на достасување од 10 години и со постојана купонска каматна стапка од 4,625%. Целта била да се соберат средства за предвремена отплата на долгот кон групата меѓународни приватни кредитори (позната како ,,Лондонски клуб”). Притоа, интересот на меѓународните инвеститори за купување на обврзниците бил извонредно голем, бидејќи побарувачката изнесувала околу 600 милиони евра (четирипати повеќе од понудениот износ).[3]

Во јули 2009 година, Македонија повторно издала еврообврзници во износ од 175 милиони евра, со рок на достасување од 3,5 години и со постојана купонска каматна стапка од 9,875%. И второто издание на еврообврзниците предизвикало интерес кај инвеститорите, бидејќи побарувачката го надминала понудениот износ за околу 50 милиони евра. Сепак, второто издание на еврообврзниците се појавило во неблагодарни услови, т.е. во екот на големата финансиска криза. Тоа предизвикало обврзниците да се одликуваат со многу повисока купонска стапка и со покус рок на достасување, споредбено со првото издание.[4]

Во јули 2014 година, Македонија ја издала третата еврообврзница во износ од 500 милиони евра, со рок на достасување од 7 години и каматна стапка од 3,975%.[5] Еврообврзницата ја запишале 49,7% инвеститори од САД, 35% од континентална Европа, 16% од Велика Британија и помалку од 1% од другите региони во светот. Побарувачката на инвестициските фондови и друштва, банките, осигурителните компании била двојно поголема од понудените 500 милиони евра, односно тие сакале да ја откупат македонска обврзница во износ од 1.160 милиони евра.

Во 2016 година, Македонија повторно издала седумгодишната обврзница со каматна стапка од 5,625%.[6]

Пазар на еврокомерцијални записи[уреди | уреди извор]

Еврокомерцијалните записи претставуваат кусорочни неосигурени хартии од вредност што ги издаваат мултинационалните корпорации, а гласат на валута што е различна од матичната валута. Еврокомерцијалните записи служат за финансирање на обртниот капитал на претпријатијата и нивниот рок на достасување се движи од неколку недели до неколку месеци. За нив постои развиен секундарен пазар што го сочинуваат меѓународните банки, коишто заработуваат мала разлика меѓу куповните и продажните цени. Еврокомерцијалните записи се издаваат самостојно или со помош на посебен финансиски аранжман, познат како „средство за издавање на записи (Note Issuance Facility, NIF)“. Овде се работи за договор меѓу банката и нејзиниот клиент (на пример, мултинационалното претпријатие), со кој тој има право да издава кусорочни хартии од вредност во рамките на определен период (на пример, пет години). Исто така, во договорот се одредуваат и максималната вредност на записите што може да ги издаде клиентот на банката, како и каматната стапка на записите (обично одредена врз основа на ЛИБОР). Притоа, во согласност со овој договор, банката потписник се обврзнува да ги откупи записите што издавачот не успеал да ги продаде.[7]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Frederic S. Mishkin, Stanley G. Eakins, Financial Markets and Institutions (seventh edition), Prentice Hall, 2012, стр. 20-21.
  2. Arie Melnik, Doron Nissim, Issue costs in the Eurobond market: The effects of market integration, Journal of Banking & Finance 30, 2006, стр. 157–177.
  3. Горан Петревски, Управување со банките (второ издание). Скопје, Економски факултет, 2011, стр. 384-385.
  4. Горан Петревски, Управување со банките (второ издание). Скопје, Економски факултет, 2011, стр. 384-385.
  5. Игор Давков, „ВВ со негативна тенденција...“, Економија и бизнис, година 18, број 220, октомври 2016, стр. 30-33.
  6. Игор Давков, „ВВ со негативна тенденција...“, Економија и бизнис, година 18, број 220, октомври 2016, стр. 30-33.
  7. Горан Петревски, Управување со банките (второ издание). Скопје, Економски факултет, 2011, стр. 384-385.