Брамапутра

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Брамапутра
Река
Поглед на Брамапутра кај Суклешвар Гат во Гувахати, Асам, Индија.
Земји Бангладеш, Индија, Кина
Подрачје Бангладеш, Аруначал Прадеш
Автономен регион Тибет
Притоки
 - леви Дибанг, Лохит, Дансири
 - десни Каменг, Рајдак, Џалдака, Тиста
Град Гувахати
Извор ледник Чемајунгдунг [1]
 - место Хималаи, Тибет
 - височина 5.210 м
 - координати 30°23′ СГШ 82°00′ ИГД / 
Утока Бенгалски Залив
 - местоположба делта на Ганг, Бангладеш
 - височина м
 - координати 25°13′24″ СГШ 89°41′41″ ИГД / 
Должина 2.900 км [1]
Слив 651.334 км²
Истек
 - просечен 19.300 м3
 - максимален 100.000 м3
Брамапутра се наоѓа во Индија
извор
утока
Изворот и утоката на Брамапутра
Јарлунг Цангпо во Тибет.
Брамапутра на зајдисонце во Дибругар

Брамапутра (санскрит: ब्रह्मपुत्र; бенгалски: ব্ৰহ্মপুত্ৰ নদ Brôhmôputrô)[2] — голема меѓународна река, една од најголемите во Азија.

Извира од ледникот Ангси на северната страна на Хималаите, во автономниот регион Тибет, каде е наречена Јарлунг Цангпо.[3] Потоа тече низ јужен Тибет и се смолкнува низ Хималаите во големи клисури и влегува во Аруначал Прадеш (Индија), каде го носи името Диханг или Сјанг.[4] Тече на југозапад низ Асамската Долина како Брамапутра и на југ низ Бангладеш како Џамуна. Пристигајќи во големата делта на Ганг, се спојува со реката Падма (главната растока на Ганг), а потоа и со Мегна, па завршува во Бенгалскиот Залив.[5]

Со должина од 2.900 км, Брамапутра е стопански значајна река што се користи за наводнување и превоз. Просечната длабочина изнесува 38 м, а максималната достигнува до 120 м. Напролет, со топењето на снеговите, реката често се излева со катастрофални последици. Има просечен истек од 19.300 м³/с, но при поплава надоаѓаат количини од 100.000 м³/с.[6] Ова е класичен пример на испреплетена разгранета река, мошне склона кон преместување на коритото и авулзија.[7] Претставува една од ретките реки во светот што имаат плимни бранови. Пловна е по речиси целото течение.

Сливот на реката ги опфаќа Хималаите источно од индиско-непалската граница, јужниот среден дел на Тибетската Висорамнина над сливот на Ганг, југоисточниот дел на Тибет, ридовите Паткај-Бум, северните падини на Медалајските Ридови, рамниците во Асам и северните предели во Бангладеш. Јужно од Тибет, сливот се карактеризира со големо количество на врнежи. Највисока планина во сливот е Кангченѕунга (8.586 м).

Горното течение на Брамапутра не било познато сè до експедицијата во 1884–86 г., кога е утврдено дека се работи за Јарлунг Цангпо. Поради ова, реката напати се нарекува Цангпо-Брамапутра.

Според хиндуизмот, долно течение на реката се смета за свето. Брамапутра на санскрит значи „Брамин син“.

Течение[уреди | уреди извор]

Тибет[уреди | уреди извор]

Реката извира од ледникот Ангси на северната страна на Хималаите во Тибет и го носи името Јарлунг Цангпо. Долга е 3.848 км, со сливна површина од 712.035 км².[8]

Асам и околината[уреди | уреди извор]

Во Индија, реката влегува преку сојузната држава Аруначал Прадеш, каде е наречена Сјанг. Многу бргу се спушта од планинските предели и излегува на рамница, каде го носи името Диханг. По 35 км, во неа се влеваат реките Дибанг и Лохит на почетокот на Асамската Долина. Под Лохит, реката го добива името Брамапутра и влегува во сојузната држава Асам. Тука коритото во голема мера се проширува — на места и до 10 км. Кај Сонитпур ѝ се приклучува и реката Каменг.

Помеѓу Дибругар и Лакимпур, реката се дели на два канала. Северниот е наречен Керкутија, а јужниот го носи матичното име Брамапутра. Околу 100 км низводно, каналите се спојуваат, образувајќи го островот Маџули — во минатото, најголем речен остров на светот. Кај Гувахати, Брамапутра ги пресекува карпите на Шилоншката Висорамнина. Ова е најтесниот дел од течението, со само 1 км меѓу бреговите.

Пределите со плавни рамници на Брамапутра во Асам се сметаат за посеобен екорегион, наречен „Полузимзелени шуми на долината на Брамапутра“.

Бангладеш[уреди | уреди извор]

Во Бангладеш, на Брамапутра и се придружува притоката Тиста. Подолу реката се дели на растоки. Западниот ракав, кој го носи најголемиот дел од водата, продолжува на југ под името Џамуна и се влева во долното течение на Ганг, наречено Падма (бнг. Пода). Источниот ракав (кој порано бил доста поголем) се нарекува Долна или Стара Брамапутра (бнг. Бромопутро). Се извива во југоисточен правец и се влева во реката Мегна кај Дака. Падма и Мегна се спојуваа кај Чандпур и се влеваат во Бенгалскиот Залив. Овој последен дел од реката се нарекува Мегна.

Во минатото, долното течение на Брамапутра било поинакво, минувајќи низ окрузите Џамалпур и Мајмансинг. Во 1762 г. подрачјето го погодило земјотрес со јачина од 7,5 степени,[9] па главниот канал кај Бахадурабад се пренасочил кон југ и се отворил како Џамуна поради тектонското издигање на мадупурскиот пределен појас.[10][11][12]

Делтата на Ганг се напојува од повеќе реки, вклучувајќи ги Ганг и Бранапутра. Со површина од 59.570 км², ова е најголемата речна делта во светот.[13]

Поврзано[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 БрамапутраЕнциклопедија „Британика“ (англиски)
  2. Реката има разни имиња на други јазици: асамски: ব্ৰহ্মপুত্ৰ Brôhmôputrô; хинди: ब्रह्मपुत्र, IAST: Brahmaputra; тибетски: ཡར་ཀླུངས་གཙང་པོ་Вајли: yar klung gtsang po Јарлунг Цангпо; кинески упр. 布拉马普特拉河, трад. 布拉馬普特拉河, пинјин: Bùlāmǎpǔtèlā Hé
  3. Јанг Лина. „Научниците точно ги утврдија изворите на четири големи меѓународни реки“, 22 август 2011 (конс. 6 декември 2012 г). (англиски)
  4. „Yarlung Tsangpo River in China“. Atmospheric Data Science Center. http://eosweb.larc.nasa.gov/HPDOCS/misr/misr_html/yarlang_tsangpo.html. конс. 27 јуни 2007 г. 
  5. „Brahmaputra River Flowing Down From Himalayas Towards Bay of Bengal“. http://www.eosnap.com/tag/brahmaputra-river/. конс. 22 ноември 2011 г. 
  6. Водни ресурси на БангладешФАО (англиски) конс. 18 ноември 2010 г
  7. Catling, David (1992). Rice in deep water. International Rice Research Institute. стр. 177. ISBN 978-971-22-0005-2. http://books.google.com/books?id=N5JxwKx1RAgC&pg=PA177. конс. 23 април 2011 г. 
  8. http://www.assamtribune.com/aug2411/at096.txt
  9. http://www.banglapedia.org/httpdocs/HT/F_0196.HTM
  10. The face of the earth: (Das antlitz der erde) - Eduard Suess - Google Boeken. Books.google.com. 1904. http://books.google.com/books?id=QdkEAAAAYAAJ&pg=PA50. конс. 29 декември 2012 г. 
  11. http://www.scirp.org/journal/PaperDownload.aspx?paperID=1295
  12. http://www.banglapedia.org/httpdocs/HT/T_0104.HTM
  13. Singh, Vijay P.; Sharma, Nayan (2004). The Brahmaputra Basin Water Resources. Springer. стр. 113. ISBN 978-1-4020-1737-7. http://books.google.com/books?id=HUXrVyUk0RAC&pg=PA113. конс. 7 февруари 2011 г. 

Надворешни врски[уреди | уреди извор]