20000 милји под морето

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај


„Дваесет илјади милји под морето“  
20000 title 0a.jpg
Front page of Vingt mille lieues sous les mers
Автор Жил Верн
Наслов на
оригиналот
Vingt mille lieues sous les mers
Преведувач Mercier Lewis
Илустратор Alphonse de Neuville
and Édouard Riou[се бара извор]
Земја Франција
Јазик Француски
Серијал Необичните патувања #6
Жанр(ови) Научна Фантастика, авантуристички роман
Издавач Пјер Џулс Хертзел
Медиум Печатено (Тврда корица)
Претходна Потрага по одметниците
Следна Околу месечината

Дваесет илјади мијли под морето (француски: Vingt mille lieues sous les mers) е научно-фантастичен роман на францускиот писател Жил Верн од 1870. Во романот се раскажува за Капетан Немо и неговата подморница Наутилус.

Наслов[уреди]

Насловот на книгата се однесува на должината на патувањето на подморницата во океанот, а не на длабочината, затоа што 20 000милји претставуваат растојание кое е четири пати поголемо од дијаметарот на Земјата, т.е. не постои океан со длабочина од 20 000 милји. Во книгата, една мијла претставува четири километри.[1] Иако во насловот на книгата се зборува за море сепак се мисли за океан.

Содржина[уреди]

Романот ги содржи следниве поглавја:[2]

  • Подвижна карпа
  • Во потрага по морското чудовиште
  • Загатката се објаснува
  • Таинствениот заповедник на чудниот брод
  • Царството на електриката
  • Патување низ морските длабочини
  • Прошетка по морското дно
  • Поминуваат денови, недели
  • Дивјаците доаѓаат
  • Нов предлог на капетанот Немо
  • Лов на бисерни школки
  • Подземната провлака
  • На „Наутилус“ е убаво, но...
  • Исчезнатиот континент
  • Атлантида
  • Под ледените карпи
  • Во заледен оклоп
  • Борба со октоподи
  • Одмазда
  • Бегство


Приказната започнува така што се зборува за морско чудовиште, кое што е забележано од бродови од различни земји. Најпосле, американската влада оформува експедиција во Њујорк за да го пронајди и да го уништи чудовиштето. Професорот Пјер Арно, кој е познат француски морски биолог (кој што е воедно и наратор во книгата) случајно се наоѓа во Њујорк во тоа време, така што добива покана за експедицијата, која тој прифаќа.

Насловна страница (1871)

Експедицјата тргнува од Бруклин на бродот со име Абрахам Линколн, кој е дел од Американската морнарица. Бродот патува кон Кејп Хорн во Тихиот океан. Пос долго барање, чудовиштето е пронајдено и бродот го напаѓа. Во текот на борбата, бродот се оштетува и дел од морнарите се исфрлени во морето. Потоа, бродот е заглавен на грбот од чудовиштето и тогаш, морнарите откриваат дека чудовиштето е метално. Екипажот е внесен во „чудовиштето“ и тогаш, тие го запознаваат неговиот создавач, Капетанот Немо.

Потоа се раскажува за патувањето со подморницата Наутилус, која ја изградил капетанот Немо со цел да им се одмазди на луѓето кои го прогониле од цивилизацијата, но исто така и за нови научни откритија. Немо им објаснува на Арно и на неговиот екипаж дека никогаш не можат да заминат од подморницата, за да не ја откријат неговата тајна. Така, нивното патување ги води на различни места низ океаните, некои реални, а некои измислени: од Црвеното Море преку Антартикот до потонатата Атлантида. Кога ќе се врати во Атланскиот Океан, подморницата е нападната од една „огромна медуза“ и еден член од екипажот умира.

Низ приказната е прикажано дека капетанот Немо бил прогонет од неговата земја, а тоа има некоја врска со неговото семејство. При крајот од приказната, подморницата „Наутилус“ е нападната од брод од таа земја. Немо ги игнорира барањата на Арно да не го напаѓа бродот и наредува напад на бродот, кој потонува со целиот екипаж. Потоа, Немо паѓа во депресија и ја остава подморницата да скита низ океанот, така што таа стасува до брегот на Норвешка, во местото наречено „Маелстром“. Ова им дава шанса на неколку затвореници да избегаат од „Наутилус“ и тие успеваат да се вратат живи на копното, но судбината на Капетанот Немо и на „Наутилус“ не е откриена.[3]

Теми и подтекст[уреди]

Патувањето на Наутилус низ Пацификот
Патувањето на Наутилус низ Атлантикот

Името на капетанот Немо алудира на ХомероватаОдисеја“. Во „Одисејата“, Одисеј се среќава со чудовиштето киклоп, кое што се вика Полимефис. Киклопот го прашува Одисеј за неговото име, а тој одговара дека се вика Утис, кое се преведува како „Никој“ или „Ништо“. На латински јазик, Одисеј е псевдоним за Немо, што, исто така, на латински се преведува и како „Никој“ или „Ништо“. Слично како Немо, и Одисеј е прогонат да патува по морињата. Исто така, има и други упатувања на некои од француските научници, како: Метју Фонтаин Маури, Жан Франсоа де Галуп, Думонт Д'Урвил и Фердинанд Лесепс, кои биле истражувачи и научници.

Во неколку делови од книгата, капетанот Немо е прикажан како добар човек, кој им помага на некои Грци да ја отфрлат Отоманската власт, со што му докажува на Арно дека не ги загубил сите човечки особини. Исто така, тој се сожалува на еден Индијанец, кој нурка без никаква опрема, па затоа, Немо му дава опрема и цела торба полна со бисери, и тоа многу повеќе отколку тој што имал.

Некои од идеите на Верн, како што била идејата за тогаш непостоечките подморници биле предвидувања на откритијата кои ги направило човештвото дури подоцна, како на пример, големата брзина и тајниот начин на напад на денешните нуклеарни подморници и потребата да излегуваат на површина за свеж воздух. Но сепак, Верн ја опишал „Наутилус“ како подморница која може да оди во најголемите длабочини на океанот, нешто што денес сè уште не е можно, поради огромниот притисок на водата.

Модел на подморница од Француската морнарица Плонгер од 1863 во морнаричкиот музеј, Париз.
Наутилус замислена од Жил Верн.

Верн го одбрал името „Наутилус“ според една од најраните успешни подморници, изработени во 1800 година од Роберт Фултон, кој подоцна го измислил првиот параброд. Три години пред пишувањето на романот, Жил Верн јго проучувал моделот на новопроизведената Француска подморница Плонгер и таа била инспирација за „Наутилиус“. Во чест на измислената подморница од Верн, првата подморница на нуклеарен погон на американската морнарица била наречена „Наутилус(ССН-571)“.

Верн е исто така заслужен за прикажувањето на воените способности на подморницата, посебно со заканата која ја претставува за кралската флота, составена од воени бродови. Замисленото потонување на брод од страна на Наутилус било направено и во реалниот свет, во истите води како што тоа го замислил Верн, од страна на германските подморници за време на двете светски војни.

Апаратите за дишење користени од нуркачите на Наутилус се прикажани како напредна верзија на апартите за дишење направени од Беноа Рокарол и Аугуст Денароуз во 1865 година. Тие дизајнирале апарат за нуркање, составен од боца за воздух која доставувала воздух преку првиот познат регулатор за нуркање.[4][5][4] Оваа направа била наречена аéрохоре (што во превод од грчки значи „воздушен носач“).[4]

Во следната книга на Верн Мистериозниот Остров се кажува дека Немо е потомок на Султанот Типу, муслимански водач од Кралство Мисори, кој успеал да го одбрани кралството од нападот на Британската Источноиндиска компанија. Немо почнал со животот под морето по задушувањето на Индискиот бунт во 1863 година, во кој неговите блиски риднини биле убиени од Британците. Поради тоа што Франција во тоа време била сојузник на Русија, гневот на Немо бил префрлен на францускиот стар непријател Англија.

Националното потекло на капетанот Немо било сменето неколку пати во филмовите и речиси во сите од нив Немо бил претставен како Европеец. Тој бил претставен како Индиец од страна Омар Шариф во мини-серијата Мистериозниот Остров од 1973 година. Исто така, Немо бил прикажан како Индиец и во книгата и немиот филм Лигата на посебни господини од 1916 година. Во филмот на Волт Дизни 20000 милји под морето од 1954 година, Немо е претставен како Европеец, гневен поради мачењето до смрт на неговата жена и неговиот син во еден затвор на Рура Пенте и тоа е причината поради која Немо ги потонува другите воени бродови. Во ова верзија на филмот, тој е претставен од англискиот актер Џејмс Мејсон, со англиски акцент и без никакво спомнување на било какви индиски врски.

Слични теми во подоцнешните книги[уреди]

Верн напишал продолжение на „20.000 милји под морето“, а тоа е „Мистериозниот остров“ од 1874 година и со тоа ја завршил приказната започната во „20.000 милји под морето“. Верн се вратил на темата за одметник-капетан на подморница во книгата Соочување со знамето, во која главниот негативен лик Кер Карај е потполно безмилосен пират и делува само за сопствените интереси, целосно лишен од секакви добри намери. Како Немо, и Кер е домаќин на непосакани Француски гости, но за разлика од Немо, кој успева да ги избегне сите прогонувачи, Кер е фатен од една меѓународна воена едниицна. Иако оваа книга е преведена на бројни јазици, таа никогаш не остварила толкава популарност колку '„20.000 милји под морето“'.

Англиски преводи[уреди]

Новелата првпат била преведена на англиски јазик во 1873 година од свештеникот Луис Пејџ Мерсиер. Притоа, Мерсиер изоставил речиси четвртина од оригиналниот текст на Верн и направил многу грешки во преведувањето, понекогаш драматично менувајќи го значењто на оригиналната замисла на Верн. Некои од овие отстапувања можеби биле направени поради политички причини, како што биле идентитетот и потеклото на двата брода што ги потопил Немо, или портретите на борците за слобода на ѕидот од неговата кабина, меѓу кои бил и Даниел О'Конел.[6] Без разлика, овој превод останал стандарден англиски превод во текот на повеќе од 100 години и другите преведувања продолжувале да ги прават истите грешки.

Во 1998 година, Вилиам Бучер издал нов, дополнителен превод од оригиналниот Француски, објавен од Универзитетот Оксфорд (Oxford University Press), со наслов 20.000 милји под морињата. Тој дава детални податоци, продолжена библиографија, додатоци и широк вовед за романот, од литературна перспектива.

Изданија на македонски јазик[уреди]

Романот „20.000 милји под морето“ е повеќепати објавуван и на македонски јазик:

  • Издание на „Македонска книга“ и „Наша книга“ од 1975 година, во превод на Димитар Каранфиловски. Книгата била задолжителна лектира за шесто одделение во основното образование. Книгата има 109 страници и не е каталогизирана, ниту ја има меѓународната ознака ISBN. Таа била отпечатена во БИГЗ од Белград, во тираж од 10 000 примероци. Корицата на книгата е дело на Ацо Каевски, коректурата ја направила Вера Арсовска, а технички уредник бил Коста Бојаџиевски. По главниот текст се наоѓа поговор, напишан од Михаил Јанушев.[7]

Адаптации и варијации[уреди]

Наутилус како што е замислен во филмот 20000 милји под морето на Волт Дизни од 1954 година

Стрипови и графички адаптации[уреди]

  • Во 1948, Гилбертон публишинг објавија адаптација на стрип .,[8] што беше повторно објавено во 1955 ,[9] и повторно во 1968.[10]
  • Во 1955, Дел Комикс објавија стрип базиран на на филмот од 1954 година од Класичните филмови базирани на 20.000 милји под морето.[11]
  • Во 1963, заедно со првото повторно издавање на филмот, Голд Кеј објави стрип базиран на филмот од 1954 година. 1954 film .[12]
  • Во 1973, Пендулум Прес објави хардковер илустрирана книга.[13]
  • Во 1974, Пауер Рекордс објави стрип.[14]
  • Во 1976, Марвел Комикс објавија адаптација на стрип.[15]
  • Во 1990, Пендулум Прес објавија уштее ден стрип базиран на романот.[16]
  • Во 1992, Дарк Хорс Комикс објавија стрип наречен Дарк Хорс Класикс: 20.000 милји под морето #1.[17]
  • Во 1997, ,Аклаим/Валијант го објавија: Класикс Илустрејтед: 20.000 милји под морето.[18]
  • Во 2008, Стерлинг Графикс објавија поп-ап графичка книга.[19]
  • Во 2009, Флеск Публикешејнс објавија графички роман наречен: 20.000 милји под морето.[20]
  • Во 2011, Кемпфајер Класикс објавија трговски мат..[21]

Наводи[уреди]

  1. Part 2, Chapter 7 "Accordingly, our speed was 25 miles (that is, twelve four–kilometer leagues) per hour. Needless to say, Ned Land had to give up his escape plans, much to his distress. Swept along would have been like jumping off a train racing at this speed, a rash move if there ever was one."
  2. Жил Верн, 20.000 милји под морето, Македонска книга и Наша книга, Скопје, 1975.
  3. Жил Верн, 20.000 милји под морето, Македонска книга и Наша книга, Скопје, 1975.
  4. 4,0 4,1 4,2 Davis, RH (1955). „Deep Diving and Submarine Operations“ (6th издание). Tolworth, Surbiton, Surrey: Siebe Gorman & Company Ltd. стр. 693. 
  5. Acott, C. (1999). „A brief history of diving and decompression illness.“. „South Pacific Underwater Medicine Society Journal“ 29 (2). ISSN 0813-1988. OCLC 16986801. http://archive.rubicon-foundation.org/6004. конс. 17 март 2009. 
  6. How Lewis Mercier and Eleanor King brought you Jules Verne
  7. Жил Верн, 20.000 милји под морето, Македонска книга и Наша книга, Скопје, 1975.
  8. GCD :: Cover :: Classics Illustrated #47 [O]
  9. GCD :: Cover :: Classics Illustrated #47 [HRN128]
  10. GCD :: Cover :: Classics Illustrated #47 [HRN166]
  11. http://www.comicbookdb.com/graphics/comic_graphics/1/384/193573_20100305100800_large.jpg
  12. GCD :: Cover :: Walt Disney 20,000 Leagues Under The Sea [Movie Comics] #[nn]
  13. http://www.comicbookdb.com/graphics/comic_graphics/1/184/92146_20070501085647_large.jpg
  14. http://www.comicbookdb.com/graphics/comic_graphics/1/444/221727_20110316150602_large.jpg
  15. GCD :: Cover :: Marvel Classics Comics #4
  16. http://www.comicbookdb.com/graphics/comic_graphics/1/260/128942_20080516121657_large.jpg
  17. GCD :: Cover :: Dark Horse Classics: 20,000 Leagues Under The Sea #1
  18. https://archive.is/20120710034026/image2.milehighcomics.com/istore/images/fullsize/17317237244.1.GIF
  19. https://archive.is/20120714162151/image2.milehighcomics.com/istore/images/fullsize/00297350299.1.GIF
  20. https://archive.is/20120718234011/image2.milehighcomics.com/istore/images/fullsize/44737322883.1.GIF
  21. https://archive.is/20120712105733/image2.milehighcomics.com/istore/images/fullsize/44737383240.1.GIF