Брзина

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај

Брзината (најчесто се означува со \vec v[1]) — векторска физичка величина која претставува промена на положбата на материјалната точка во просторот со текот на времето. Со овој збор може да се именува и скаларна величина, поточно модул од производот на радиус-векторот.

Во науката исто така се користи поимот брзина во поширока смисла, како брзина на промената на било која величина (не мора да е радиус-вектор) во зависност од друга (најчесто промена во текот на времето, но исто така и во просторот или било која друга величина). Така на пример, може да се зборува за промена на температурата, брзина на хемиска реакција, групна брзина, брзина на соединувањето, аголна брзина итн. Математички, брзината е извод на функција.

Брзина на телата во механиката[уреди]

График на векторите на средна и моментна брзина меѓу точките P и Q.

Векторот на брзината на материјалната точка во секој момент од времето се определува како производ на времето по радиус-векторот {\vec r} на таа точка:


\vec v = {d{\vec r} \over dt} = v {\vec \tau},

Тука \ v модул на брзината,  {\vec \tau} тангента на траекторијата во точката  {\vec r} , единичен вектор.

Се смета дека телото извршува моментно-постепено движење доколку во даден момент на времето брзината на сите негови составни точки е еднаква. На пример, еднакви се брзините на сите точки од кабините на рингишпилот (секако, ако се занемарат флуктуациите во кабините).

Во општ случај, брзините на точките од кои е составено тврдото тело не се еднакви меѓусебе. Така, на пример, за тркалото што се врти без притоа да се лизга, големината на брзините на точките на работ во однос на патот добиваат вредност од нула (во точката на допир со патот), па до удвоени вредности на брзината на автомобилот (во точката, дијаметрално спротивна од точката на допир, односно точката на тангентата). Распоредот на брзините во тврдото тело се определуваат со помош на Ојлеровите равенки за движењето.

Ако брзината на телото (како векторска величина) не се менува низ времето, тогаш движењето на телото е рамномерно (забрзувањето е еднакво на нула) и тогаш брзината се дефинира како карактеристика на движењето на една точка, која при рамномерно движење е еднаква на односот меѓу поминатиот пат s и временскиот интервал t за кој тој пат е поминат.

Моментна и средна брзина[уреди]

Полезно е да се разликува поимот средна брзина на поместувањето од поимот средна брзина на патот, еднаква на односот меѓу патот пројден од точката (Δs) и времето за кое тој пат бил пројден (Δt). За разлика од брзината на поместувањето, средната брзина на патот е скалар.

v = \frac{\Delta s}{\Delta t}

Кога се зборува за средна (или просечна) брзина, за да се прави разлика, брзината опишана според горната дефиниција се нарекува моментна брзина. Така, иако моментната брзина на атлетичарот кој кружи на стадионот, во секој момент од времето е различна од нула, неговата средна брзина (поместување) од стартот до финишот е еднаква на нула доколку точките на стартот и финишот се совпаѓаат. Треба да се забележи дека во овој случај, средната патна брзина останува различна од нула.

Наводи[уреди]

  1. од англиски: velocity или француски: vitesse