Римска поезија

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај

Римската (или латинска) поезија била важен дел од римската книжевност во времето на латинскиот јазик. За време на Златното доба на римската книжевност најголемиот дел од врвните дела се пишувале во поезија. Вакви се делата на Вергилиј, Катул, Хорациј и Овидиј.

Класичната латинска поезија користела низа ритмични стапки, од кои речиси сите инспирирани од грчки оригинали; најчест од сите е дактилскиот хексаметар, по кој следат елегичниот дистих и единаесетерецот.

Специфичности на класичната латинска поезија[уреди]

Тешки и лесни слогови[уреди]

Во римската поезија метарот се базира на должината на самогласките. Во латинскиот, слоговите можат ад бидат тешки (долги) или лесни (кратки). Еден слог е тежок кога неговата самогласка е долга по природа (долга самосласка или дифтонг) или аок е долга по позиција (кратка самогласка проследена од повеќекратни согласки или од една од двојните согласки, x и z). Согласките во следниот збор може да придонесат до издолжување на слогот по позиција. Некои групи согласки може да скратуваат или издолжуваат слогови, по волја на поетот. Во овие групи спаѓаат bl, br, cl, cr, dr, gl, gr, pl, pr и tr, и неможат да се бројат за една согласка ако се наоѓаат во засебни зборови.

Елизија[уреди]

Елизија се јавува со задоволување на следните два услова:

  1. Зборот завршува на самогласка, дифтонг или буквата „m“.
  2. Следниот збор почнува со самогласка, дифтонг или буквата „h“.

Во овој случај првиот збор ја губи согласката или дифтонгот доколку завршува со самогласка или дифтонг; ако пак завршува на „m“, го губи тоа „m“ и самогласката која веднаш му претходи. Овој елидиран слог често се означува со негово ставање во загради и ставање на крива линија од дното на слогот до дното на следниот слог.

Понекогаш еден слог може и да не елидира, иако гизадоволува овие услови. Отсуството на елизија се нарекува јаз. Погледајте ги примерите подолу.

Цезура[уреди]

Цезура кога зборот завршува во средина на стапката; меѓутоа цезурата е обично метрички значајна кога се јавува близу средината на стихот или во корелација со прекин во смислата во стихот, како да речеме точка. Цезурата го дели стихот на два дела и му дава на поетот можност за варијација на основната метричка шема со која работи. Кога цезурата е во корелација со прекин во смислата, нараторот треба да направи мала пауза кај таа цезура.

(да се додадат информации за силни и слаби цезури и тн.)

Примери за различни метри[уреди]

Легенда на знаците[уреди]

  • - тежок слог
  • u лесен слог
  • ^ слоговен анцепс, кој можеда биде тежок или лесен
  • | крај на стапката (кога е веднаш над буквата, читајте го како да е пред буквата)
  • || цезура
  • (загради) испуштање на самогласка заради елизија
  • _ елидирана согласка се врзува со следната согласка

Дактилски хексаметар[уреди]

Дактилскиот хексаметар го наоѓаме во многу од најврвните поеми на латински јазик. Овој се јавил под влијание на Хомеровите старогрчки епови и се сметал за најдобриот метар за тешки и важни работи, и затоа се користи во Вергилиевата Енеида, Ениевите Анали и Лукрециевата За природата на нештата. Дактилскиот хексаметар има шест стапки по стих. Секоја стапка е или дактил (тешка-лесна-лесна) или спондеј (тешка-тешка). Петтата стапка речиси секогаш е дактил. Шестата стапка се состои од тежок слог проследен од слоговен анцепс; завршетокот на овој стих е веројатно најзабележителната карактеристика на овој метар. Обично цезурата на дактилскиот хексаметар доаѓа на третата или четвртата стапка.

Исто така, дадктилскиот хексаметар често пати има буколична диереза. Диереза е пауза која се случува кога крајот на зборот се совпаѓа со крајот на метричката стапка; буколичната диереза е диереза помеѓу четвртата и петтата стапка во стихот.

-  u  u|-   u  u|-||  -| -   -|  - u  u |- ^ 
Arma virumque canō, Trōiae quī prīmus ab ōrīs,
- u u|-   -|-   u u|- || -|- u  u| - ^
Ītaliam, fātō profugus, Lāvīnaque vēnit,
 - u u|  -       -|     - ||-| -   -| - u  u |-  ^
lītora, mult(um)_ill(e)_et terrīs iactātus et altō
 -  u u|-    -| -  u u|- ||-|- u  u |- ^
vī superum saevae memorem Iūnōnis ob īram;

Обратете внимание на повеќекратните елизии во третиот стих. Исто така обратете внимание и на цезурите низ делото, како и на буколичната диереза во првиот стих.

(Вергилиј, Енеида, Книга Прва, стих 1-4)

Елегичен дистих[уреди]

Кај елегичниот дистих, стиховите се групирани во дистихови (парови). Првиот стих на секој дистих е во стандарден дактилски хексаметар. Вториот е изменет дактилски пентаметар: две стапки + тежок слог (полустапка), потоа уште две стапки, па уште еден тежок слог. Пентаметарскиот стих во суштина е е две и пол стапки плус две и пол стапки. Полустиховите обично ги дели цезура.

 -  - | -   - |-||- | -  u  u | -  u u| -  ^
Multās per gentēs et multa per aequora vectus
     -  u u   | -   u u|- ||  - u   u |-  u u|-
     adveni(o)_hās miserās, frāter, ad īnferiās

-   -| -   -|-||-|- - | - u u| -  ^ 
ut tē postrēmō dōnārem mūnere mortis
     -   -|-   u  u| -||-  u  u|-   u u|-
     et mūtam nequiquam adloquerer cinerem,

Обратете внимание на елизијата во вториот стих и јазот во четвртиот; исто така обратете внимание и на цезурите низ делото како и на буколичната диереза во првиот стих.

(Катул 101, стихови 1-4)

(да се додадат примери за други метри)

Посткласична поезија[уреди]

По класичниот период гледаме промена на латинскиот изговор: особено забележително е неразликувањето на кратки и долги самогласки. Некои автори продолжиле на пишуваат во класични метри, но сега ова било само академска вежба. Популарната поезија, во која спаѓа најголемиот дел од христијанската поезија на латински, се пишувала во акцентни метри (понекогаш со рима, која никогаш не се користела систематски во класичната поезија) и така станала послична на поезијата на современите европски јазици. Овие акцентни латински стихови се нарекуваат секвенции, особено кога предметот на поемата е духовен.

Видете исто така[уреди]