Монголско писмо

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Монголско писмо
Guyuk khan's Stamp 1246.jpg
Тип
ТворецТатар-Тонга
Период
околу 1204 – денес
Правец на пишувањеод горе надолу, од лево кон десно Edit this on Wikidata
Јазицимонголски
евенкиски
Сродни писма
Матични системи
Изведени системи
манџурско писмо
чисто писмо
вагинтара
ISO 15924
ISO 15924Mong, 145 Edit this on Wikidata, ​Mongolian
Уникод
Уникоден назив
Mongolian
U+1800 – U+18AF
 Оваа страница може да содржи фонетски симболи од меѓународната фонетска азбука (МФА).


Класичната вертикална монголска азбука (монголски: Monggol bicig.svg Monɣul bičig, кирилица: Монгол бичиг, Mongol bichig') било едно од многуте системи на пишување создадени за монголски јазик и највеќе користена азбука сѐ до воведувањето на кириличната монголска азбука во 1946. Традиционалното писмо со малимодификации се користи денес во Внатрешна Монголија во Народна Република Кина. Истото писмо се користи и во евенкискиот јазик.

Примери[уреди | уреди извор]

Историски форми Модерно печатење Транслитерација на првиот збор:
Mclassical mimic.jpg Wikiclassicalmongol.jpg
 
Mongol w head.jpg v
Mongol i middle1.jpg  i
Mongol k middle.jpg k
Mongol i middle1.jpg i
Mongol p middle.jpg p
Mongol a middle 2.jpg e
Mongol t middle.jpg d
Mongol i middle1.jpg i
Mongol y1 middle.jpg y
Mongol a tail 1.jpg a
  • транслитерација: Vikipediya čilügetü nebterkei toli bičig bolai.
  • кирилица: Википедиа Чөлөөт Нэвтэрхий Толь Бичиг Болой.
  • транскрипција: Vikipedia chölööt nevterkhii toli bichig boloi.
  • превод: Википедија е слободна енциклопедија

Традиционалната монголска азбука[уреди | уреди извор]

Знаци Транслитерација Забелешки
почетна средна крајна Латиница Кирилица
Mongol a head2.jpg Mongol a middle 2.jpg Mongol a tail 1.jpgMongol a tail 2.jpg a А Distinction usually by vowel harmony (see also q/γ and k/g below)
Mongol e head.jpg e Э
Mongol i head.jpg Mongol i middle1.jpg[1]

Mongol i middle2.jpg[2]

Mongol i tail2.jpg i, yi И,Й, Ы, Ь At end of word today often absorbed into preceding syllable
Mongol o head.jpg Mongol o middle.jpg Mongol o tail.jpg o, u О, У Distinction depending on context.
Mongol oe head.jpg Mongol o middle.jpgMongol oe middle.jpg Mongol o tail.jpgMongol oe tail.jpg ö, ü Ө, Ү Distinction depending on context.
Mongol n head.jpg Mongol n middle.jpg[3]

Mongol a middle 2.jpg[4]

Mongol a tail 1.jpg n Н Distinction from medial and final a/e by position in syllable sequence.
Mongol mng middle.jpg Mongol ngt tail.jpg ng Н, НГ Only at end of word (medial for composites).

Transcribes Tibetan ང; Sanskrit ङ.

Mongol b head.jpg Mongol mbm middle.jpg Mongol b tail.jpg b Б, В
Mongol p head.jpg Mongol p middle.jpg p П Only at the beginning of Mongolian words.

Transcribes Tibetan པ;

Mongol q head.jpg Mongol q middle.jpg Mongol ga tail.jpg q Х Only with back vowels
Mongol ga head.jpg Mongol ga middle.jpgMongol q middle.jpg Mongol ga tail.jpg Mongol ga tail3.jpg ɣ Г Only with back vowels.

Between vowels today pronounced as long vowel.[5] The "final" version only appears when followed by an a written detached from the word.

Mongol k head.jpg Mongol k middle.jpg k Х Only with front vowels.
Word-finally only g, not k.

g between vowels today pronounced as long vowel.[6]

Mongol g tail.jpg g Г
Mongol m head.jpg Mongol m middle.jpg Mongol m tail.jpg m М
Mongol l head.jpg Mongol l middle.jpg Mongol l tail.jpg l Л
Mongol s head.jpg Mongol s middle.jpg Mongol s tail.jpg s С
Mongol sh head.jpg Mongol sh middle.jpg Mongol sh tail.jpg š Ш Pronunciation of this character hasn't changed.
Mongol t head2.jpg Mongol t middle.jpgMongol t middle2.jpgMongol t middle3.jpg Mongol t tail.jpg t, d Т, Д Distinction depending on context.
Mongol ac.jpg Mongol ac.jpg č Ч, Ц Originally no distinction between /tʃ'/ and /ts'/, today by context.
Mongol j1 head.jpg Mongol j1 middle.jpg ǰ Ж, З Distinction by context.

Originally often interchanged with y below.

Mongol y1 head.jpg Mongol y1 middle.jpg y Е, Ё, И, Ю, Я Part of diphthongs, although technically a consonant.
Mongol r1 head.jpg Mongol r1 middle.jpg Mongol r tail2.jpg r Р Not normally at the beginning of words.[7]
Mongol w head.jpg Mongol w middle.jpg v В Transcribes Sanskrit व.
Mongol f head.jpg Mongol f middle.jpg f Ф Medieval Mongolian didn't use this sound.
Mongol kk head.jpg Mongol kk middle.jpg К Transcribes Russian К.
Mongol ts.jpg Mongol ts.jpg (c) (ц) Transcribes Tibetan /ts'/ ཚ; Sanskrit छ.
Mongol dz.jpg Mongol dz.jpg (z) (з) Transcribes Tibetan /dz/ ཛ; Sanskrit ज.
Mongol h head.jpg Mongol h middle.jpg (h) Transcribes Tibetan /h/ ཧ, ྷ; Sanskrit ह.

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Following a consonant, latin transliteration is i.
  2. Following a vowel, latin transliteration is yi, with rare exceptions like naim (eight) or Naiman.
  3. Character for front of syllable (n-<vowel>).
  4. Character for back of syllable (<vowel>-n).
  5. Examples: qa-γ-an (khan) is shortened to qaan. Some exceptions like tsa-g-aan (white) exist.
  6. Example: de-g-er is shortened to deer. Some exceptions like ügüi (no) exist.
  7. Transcribed foreign words usually get a vowel prepended. Example: Transcribing Русь (Russia) results in Oros.