Карл Шлехтер

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Карл Шлехтер
Carl Schlechter (profile).png
Портрет на Карл Шлехтер
Целосно имеКарл Шлехтер
Земја Австроунгарија
 Австрија
Роден2 март 1874
Виена, Австроунгарија
Починал27 декември 1918
Виена, Австроунгарија
Титуламајстор

Карл Шлехтер (германски: Carl Schlechter; 2 март 1874, Виена - 27 декември 1918, Будимпешта) бил австриски шаховски мајстор, теоретичар и еден од најсилните шахисти на почетокот од 20. век.

Основното занимање на Шлехтер било играњето шах, а тоа бил и неговиот единствен долгорочен извор на приходи. Во својата 25-годишна шаховска кареира одиграл повеќе од 50 меѓународни турнири, како и неколку мечеви против некои од најсилните шахисти во тоа време. Особен успех остварил на турнирот организиран од страна на Германскиот шаховски сојуз, на којшто победил трипат, и на меморијалниот турнир во чест на Леополд Требич, на којшто победил седум последователни пати. Во 1910 година, го предизвикал светскиот првак Емануел Ласкер на меч за титулата, којшто завршил без победник и на тој начин Ласкер останал светски првак.

Во својот живот работел и како шаховски уредник во неколку весници, а дал свој придонес во обработката на делото „Handbuch des Schachspiels“. Голем придонес дал и во шаховската теорија, па во негова чест се именувани неколку варијанти во отворањата.

Биографија[уреди | уреди извор]

Рани години[уреди | уреди извор]

Карл Шлехтер се родил во католичко семејство во Виена. Некои сметаат дека бил Евреин,[1][2][3][4] иако други го оспоруваат ваквото мислење.[5] Научил да игра шах на 13-годишна возраст, а негов прв и единствен учител бил унгарскиот шаховски композитор Самуел Голд.

За првпат на еден мајсторски шаховски турнир настапил во 1893 година. На турнирот, тој победил пред силните виенски шахисти: Марко и Цинкл. Со тоа, го предизвикал Марко на меѓусебен двобој истата година, во кој сите 10 партии завршиле реми. Во следните неколку години претежно играл шаховски мечеви, а најголемиот дел од нив завршувлае без победник. Така, повторно ремизирал против Марко во 1894 година, остварувајќи резултат од по 4 победи и порази и 3 партии реми, а идентично остварување имал и против Цинкл во меч одигран истата година. Ремизирал и против Јановски (+2, -2, =3) во 1896, Алапин (+1, -1, =4) во 1899, убедливо го победил Јановски во нивниот повторен меч во 1902 (+6, -1, =3), а нерешно одиграл и против Тајхман (+1, -1, =1) во 1904 година. Овој период од кариерата го надополнил и со три победи на мајсторскиот турнир организиран од страна на Германскиот шаховски сојуз: во Минхен во 1900 година, првото место го поделил со Пилзбери и Мароци; во Кобург во 1904 година со Свидерски и фон Барделебен; а самостојна победа остварил на турнирот во Хамбург во 1910 година. По постигнвуањето на својата трета победа на турнирот, станал почесен член на Германскиот шаховски сојуз. Во тој период, остварил победи и на турнирите во Остенде и Стокхолм во 1906, како и на силните шаховски турнири во Виена и во Прага во 1908 година. Имено, турнирот во Виена го завршил на делба на првото место со освоени 14 од 20 поени, заедно со Мароци и Дурас; додека на турнирот во Прага освоил 13½ од 20 поени и победничкото место го поделил со Дурас.

Меч за светски првак[уреди | уреди извор]

Во 1910 година, Шлехтер го предизвикал светскиот првак Емануел Ласкер во меч за титулата светски првак. Мечиот се одиграл во Виена и во Берлин и се состоел од 10 партии, во кои Шлехтер морал да оствари позитивен резултат од +2 како би станал нов светски првак. Пред почетокот на последната десетта партија, тој бил во водство со еден поен и бил принуден да ја добие партијата за да му ја одземе титулата на својот противник. Но, откако се стекнал со добра предност на почетокот од партијата, направил грешка која го довела до позиција за реми, а потоа и уште една голема грешка по којашто ја загубил партијата. Поради своето спортско значење и возбудлив тек, оваа партија била анализирана од страна на голем број велемајстори, меѓу кои и Гари Каспаров во неговата серија на книги насловена „Моите големи претходници“. Конечниот резултат од мечот бил 5-5 (+1, -1, =8), со што Ласкер успеал да ја одбрани титулата. Во секој случај, ваквиот отпор го издвоил Шлехтер како единствениот шахист во 16 години, кој успеал толку сериозно да го загрози светскиот првак.

Подоцнежна кариера[уреди | уреди извор]

По неуспешниот обид во мечот за светски првак против Ласкер, Шлехтер одиграл меч против Зигберт Тараш во 1911 година, којшто завршил нерешено, со по 3 победи на двете страни и 10 партии коишто завршиле реми. Особено голем успех во тој период остварил на меморијалниот турнир во чест на Леополд Требич, на којшто победил на шест последователни изданија (1910/11, 1911/12, 1913, 1914, 1915, 1916/17). Следната година, не успеал да го повтори успехот од претходните неколку изданија на турнирот и завршил на третото место, зад победникот Видмар и второпласираниот Тартаковер. Истата година, загубил меч одигран против Акиба Рубинштајн (+1, -2, =3), зазел едно второ (зад победникот Видмар) и едно трето место (зад победникот Ласкер и Рубинштајн) на четирикружните турнири во Берлин, а завршил и на делба на третото место на турнир во Кашау. Починал од пневмонија и прегладнетост на 27 декември 1918 година во Будимпешта, каде што и бил погребан на 31 декември истата година.[6]

Во 1995 година, во негова чест била именувана улицата „Карл Шлехтер“ во виенскиот округ Донауштат.

Шаховско творештво[уреди | уреди извор]

Почнувајќи од 1893 година, па сè до својата смрт, Шлехтер учествувал на повеќе од 50 меѓународни шаховски турнири. Неговиот највисок историски рејтинг изнесувал 2764 поени и бил достигнат во 1911 година. Познато е дека бил шахист по професија и освен шахот немал некој друг долгорочен извор на приходи. Покрај тоа, бил и воодушевен играч на домино.

Карл Шлехтер, заедно со Артур Калифман и Хуго Фандрих, се залагал за промовирање на Виенската шаховска школа, основана од страна на Макс Вајс во 19. век. Тој бил препознатлив по својот љубезен однос и почит кон противникот за време на шаховските партии. Често се случувало да понуди реми, доколку неговиот противник не се чувствувал добро, а во случај на доцнење на противникот, се согласувал од неговото време да биде одземено и додадено на спротивната страна. Соработувал и со многу од неговите противници, меѓу кои и со Олдрих Дурас.

abcdefgh
8
Chessboard480.svg
a8 црн топ
b8 црн коњ
c8 црн ловец
d8 црн дама
e8 црн крал
f8 црн ловец
h8 црн топ
a7 црн пешак
b7 црн пешак
e7 црн пешак
f7 црн пешак
h7 црн пешак
c6 црн пешак
f6 црн коњ
g6 црн пешак
d5 црн пешак
c4 бел пешак
d4 бел пешак
e3 бел пешак
f3 бел коњ
a2 бел пешак
b2 бел пешак
f2 бел пешак
g2 бел пешак
h2 бел пешак
a1 бел топ
b1 бел коњ
c1 бел ловец
d1 бел дама
e1 бел крал
f1 бел ловец
h1 бел топ
8
77
66
55
44
33
22
11
abcdefgh
Шлехтеровата варијанта во Словенска одбрана

Работел и како уредник во врска со шахот во неколку виенски весници. Во периодот од 1892 до 1918 година, тој бил уредник на шаховската рубрика во виенскиот весник „Allgemeinen Sportzeitung“, а од 1893 до 1914 и на шаховскиот оддел во весникот „Wiener Hausfrauen-Zeitung“. Свој придонес дал и во преработувањето на Билгеровото дело „Handbuch des Schachspiels“, а ги подготвил осмото и последното десетто издание од книгата. Делото било повторно издадено во 11 делови и вкупо 1040 страници во периодот од 1912 до 1916 година, а меѓу останатите придонесувачи биле и Рудолф Шпилман, Зигберт Тараш и Рихард Тајхман.

Шлехтер бил активен и во збогатувањето на шаховската теорија, па во негова чест се именувани неколку варијанти во шаховските отворања. Најпознатата од нив е Шлехтеровата варијанта во Словенска одбрана, којашто за првпат ја одиграл во 10. партија од мечот за светски првак против Ласкер во 1910 година. Нејзината позиција настанува по потезите: 1. d4 d5 2. c4 c6 3. Sf3 Sf6 4. e3 g6 (или по 1. d4 Sf6 2. c4 g6 3. Sf6 d5 4. е3 c6 во Гринфелдова одбрама)[7]. Од останатите варијанти што го носат неговото име, Шпилмановата варијанта во Француска одбрана се јавува по: 1. е4 е6 2. d4 d5 3. Ld3;[8] а варијантата во Дански гамбит по: 1. е4 е5 2. d4 exd4 3. с3 dxc3 4. Lc4 cxb2 5. Lxb2 d5.[9] Шпилмановиот гамбит, пак, се јавува во Бердовиот гамбит и тоа по потезите: 1. f4 e5 2. fxe5 Sc6.[10] Компонирал повеќе од 40 шаховски композиции, предимно дво- или тропотезни.

Во народната култура[уреди | уреди извор]

Главниот лик во книгата „Карл Хафнеровата љубов за реми“, напишана од Томас Главиниц и издадена во 1998 година, е смислен врз основа на творештвото и делото на Карл Шлехтер. Всушност, во делото се прикажува измислен извештај од мечот за светски првак против Ласкер во 1910 година.

Наводи[уреди | уреди извор]

Литература[уреди | уреди извор]

  • H. Reitterer – E. Spitzenberger: Schlechter Karl. Österreichisches Biographisches Lexikon 1815–1950 (ÖBL). Band 10, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1994, ISBN 3-7001-2186-5, стр. 176.
  • Thomas Glavinic: Carl Haffners Liebe zum Unentschieden. Verlag Volk und Welt 1998. ISBN 3-353-01111-0.
  • Warren H. Goldman: Carl Schlechter. Life and times of the Austrian Chess Wizard. Yorklyn: Caissa Editions 1994. ISBN 0-939433-18-4.
  • Верховский Л. С. Карл Шлехтер. Выдающиеся шахматисты мира. Москва: Физкультура и спорт, 1984. 240 с.

Надворешни врски[уреди | уреди извор]