Елена Кантакузина

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Елена Кантакузина
Византиска царица
На престол 28 мај 1347 – 12 август 1376
(со Ирина Асенина во 1347–54 и Ирина Палеологина во 1353–57)
Сопружник Јован V Палеолог
Деца
Андроник IV Палеолог

Ирина Палеологина
Мануел II Палеолог
Теодор I Палеолог
Михаил Палеолог
Марија Палеологина
Непозната ќерка
Непозната ќерка
Непозната ќерка

Династија Династија Кантакузин
Татко Јован VI Кантакузин
Мајка Ирина Асенина
Роден(а) 1333
Починал(а) 10 декември 1396
Вероисповед Православие

Елена Кантакузина (грчки: Ελένη Καντακουζηνή, Helena Kantakouzene, 1333 - 10 декември 1396) била византиска царица, сопруга на византискиот императорот Јован V Палеолог.

Потекло[уреди | уреди извор]

Елена била ќерка на Јован VI Кантакузин и Ирина Асенина, ќерка на Андроник Асен. По мајчина линија Елена Кантакузина била потомка на бугарскиот цар Иван Асен III, кој е дедо на нејзината мајка.

Граѓанска војна[уреди | уреди извор]

Во управувањето на императорот Андроник III Палеолог, сопругот на Ирина Асенина ја имал должноста велик доместик, а по смртта на царот Јован станал член на регентскиот совет на малолетниот наследник на Андроник, Јован V Палеолог. Наскоро меѓу Јован Кантакузин и мајката на царот, Ана Савојска, избувнало конфликт, кој прераснал во граѓанска војна. Ана, која исто така била член на регентски совет, го искористила привременото отсуство на Јован Кантакузин од Константинопол и го прогласила за предавник и непријател на империјата. Ана се потпрела на поддршката на истакнатиот дворјанинот и военоначалник Алексиј Апокавк и на патријарх Јован XIV Цариградски. Ана му го понудила местото на Јован Кантакузин во регентски совет на Алексиј Апокавк. Голем дел од војската сепак се наоѓала под контрола на Јован, кој на 26 октомври 1341 се прогласил за император во Димотика, што го означило почетокот на нова граѓанска војна во империјата.

Борбата меѓу Јован Кантакузин и централната власт во Константинопол продолжила до 1347 година. Во тоа време во неа се мешале и соседните балкански владетели. Трновският цар Иван Александар бил на страната на Ана и Алексиј Апокавк, додека неговиот шура Стефан Душан го поддржувал Јован Кантакузин. И двајцата соседи на Византија всушност искористиле од војната, за да постигнат сопствени политички цели и да ги прошират териториите на сметка на империјата. Јован Кантакузин го привлекол на своја страна и отоманскиот султан Орхан I. Во 1342 година Јован Кантакузин бил принуден да оди во Србија, каде што норал да отиде и да побара помош од српскиот крал Стефан Душан. Останала сама во Димотика и притисната од цариградската партија во градот, Ирина побарала поддршка од бугарскиот цар, ветувајќи на Иван Александар дека ќе му го предаде градот ако сопругот не се врати. Така, Иван Александар испратил писмо до својот зет Душан и сестра Елена во кое инсистирал да го затворат или погубат својот гостин, но Душан и неговата сопруга го отфрлиле предлогот на царот[1].

Граѓанската војна меѓу Кантакузин и централната власт траела до 1347 година. На 3 февруари 1347 двете завојувани страни постигнале договор според кој Јован Кантакузин бил прогласен за старател и соимператор на Јован V Палеолог. Договорот бил постигнат преку брак меѓу ќерката на Јован Кантакузин, Елена Кантакузина и Јован V. Јован VI Кантакузин влегол во Константинопол и успешно воспоставил контрола над градот.

Официјално бракот помеѓу Елена и Јован V бил склучен на 28/29 мај 1347 година. Во тоа време Елена имала 13 години, а на Јован V му останувало еден месец, за да наполни 15 години. Мирот меѓу Јован V и таткото на Елена траел до 1352, кога сопругот, потпомогнат како легитимен император, кренал бунт по кое Јован Кантакузин бил соборен од престолот и се повлекол во манастир.

Во 1376 година синот на Елена, Андроник IV Палеолог извршил државен удар против својот татко. Царицата Елена Кантакузина била затворена во Голубац заедно со поголемиот дел од царското семејство. Андроник IV дејствал со поддршка на Република Џенова. Главен противник на узурпаторот била Република Венеција и самиот султан Мурат I. Благодарение на тоа, во 1379 Јован V успеал да го врати престолот, a Андроник IV побегнал во соседството Пера[2], кој се наоѓал под контрола на генуезците. Елена Кантакузина исто била одведена во Пера како заложник на својот син, кое продолжило до 1381 година.

Јован V починал на 16 февруари 1391 година. По смртта, Елена Кантакузина се повлекла во манастирот "Света Марта", каде го прифатила монашкото име Хипомона (Трпение). Таму таа починала на 10 декември 1396 година.

Семејство[уреди | уреди извор]

Елена Кантакузина му родила на Јован V барем 9 деца[3]:

  • Андроник IV Палеолог (1348-1385), оженет за Кераца Бугарска
  • Ирина Палеологина (1349-1362)
  • Мануел II Палеолог (1350-1425)
  • Теодор I Палеолог, деспот на Мореја (1355-1407)
  • Михаил Палеолог (починал околу 1376/1377)
  • Марија Палеологина (починала околу 1376), свршена за Мурат I
  • Непозната ќерка, свршена за Петар II Кипарски
  • Непозната ќерка, за која има сведоштва дека се замонашила во 1373 година
  • Втора непозната ќерка, која исто така се замонашила во 1373 година

Наводи[уреди | уреди извор]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]

Елена Кантакузина
Роден(а): 1333 Починал(а): 1396
Претходник
Ирина Асенина
Византиска царица
1347–1376
со Ирина Асенина (1347–1354)
Ирина Палеологина (1353–1357)
Наследник
Кераца Бугарска
Претходник
Кераца Бугарска
Византиска царица
1379–1391
Наследник
Елена Драгаш