Ферски дијалект

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Ферски дијалект
Fering
Застапен во Германија
Подрачје Фер, Северна Фризија
Говорници 1500  (2004)[1]
Јазично семејство
Јазични кодови
ISO 639-3
Linguasphere 2-ACA-dbb to 2-ACA-dbd[2]
{{{mapalt}}}
Севернофризиски дијалекти

Ферски дијалект или фериншкидијалект на севернофризискиот јазик говорен на островот Фер, во областа Северна Фризија, во Германија. Заедно со другите севернофризиски дијалекти — емраншки, зелриншки и халундски — создава дел од внатрешната група на севернофризиски дијалекти. Самиот дијалект е многу сличен со емраншкиот.

Статус[уреди | уреди извор]

Околу 3.000 од 8.700 жители на Фер говорат фериншки (на 1.500 од нив им е мајчин јазик[1]), броејќи една третина од сите севернофризиски говорници. Непознат број на емигранти во САД, главно во Њујорк и Северна Калифорнија, говорат фериншки исто така. Фериншкиот дијалект се разликува од другите севернофризиски дијалекти во тоа дека е исто така јавно користен на Фер, не само во домашни услови. Општините Олдзум и Зидеренде (фериншки: Olersem и Söleraanj) во западниот дел на Фер се упоришта на дијалектот.[1]

Имиња и презимиња[уреди | уреди извор]

Имињата на Фер сè уште се под силно влијание на фризискиот јазик. Чести се хипохористични имиња и имиња со два дела. Раните заемки биле направени од данскиот јазик и христијанизацијата на Северните Фризи околу 1000 година, кое донело умерено влијание на христијанските и библиските имиња. Со поморството, кое било развиено на островот, станале популарни и холандските и западнофризиските облици.[3]

Презимињата обично биле патроними, односно биле поединечно создавани како генитивен облик од името на таткото. Спротивно на скандинавските Петерсен или Петерсон, означувајќи „син на Петер“, фериншкото име како Петерс означува „на Петер“. Овој обичај бил забранет од данската власт во 1771 година за Војводството Шлезвиг и затоа била напуштена во источниот дел на Фер. Бидејќи западниот дел на Фер бил директен дел на данското кралство до 1864 година, патронимите биле во употреба до 1828 година, кога биле забранети и во Данска.[3]

Заемки[уреди | уреди извор]

Покрај холандските имиња, поморците во холандска служба исто така донеле многу заемки од холандскиот јазик во фериншкиот кои се користат и денес. Било забележано дека покрај африканс, ниеден друг јазик надвор од Холандија не бил толку под влијание на холандскиот јазик како севернофризиските дијалекти. Примерите за фериншки се:[4]

Фериншки Холандски Македонски
al of ei al of niet „да или не“
bak bak „чаша“
bekuf bekaf „уморен“
kofe koffie „кафе“
skraal schraal „сув“
det spiit mi dat spijt mij „Извини“

Други заемки доаѓаат од англискиот јазик, поради многуте луѓе кои емигрирале во САД од Фер, но одржувале контакт со нивните роднини на островот. Примери се:[5]

Фериншки Англиски Македонски
gaabitsch garbage can „ѓубре“
friiser freezer „фрижидер“
sink sink „потонува“

Фериншка книжевност[уреди | уреди извор]

Постојат неколку фериншки писатели. Еден од првите јавно објавени писатели бил Арфст Јенс Арфстен (1812–1899), кој започнал да пишува анегдоти на фериншки околу 1855 година.[6] Други се Стине Андресен (1849–1927) кој бил поет и писател од Вик, чија литература често се однесува на нејзиниот роден остров. Таа ја објавила нејзината поезија на германски јазик, но и на фериншки. Во 1991 година била објавена новелата „Темна свадба“ (Jonk Bradlep) на Елин Никелсен. Со нејзе, таа ја освоила првата одржана севернофризиска книжевна награда.[7]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 1,2 Bohn, Ocke-Schwen. How to organize a fairly large vowel inventory: the vowels of Fering (North Frisian). „Journal of the International Phonetic Association“ том  34 (2): 161–173. doi:10.1017/s002510030400180x. http://www.hum.au.dk/engelsk/engosb/pdf/jipa34.pdf. 
  2. „f“. The Linguasphere Register. стр. 164. http://www.linguasphere.info/lcontao/tl_files/pdf/index/LS_index_d-e-f.pdf. посет. 19 септември 2011 г. 
  3. 3,0 3,1 Faltings, Volkert F., уред (1985) (на германски). Kleine Namenkunde für Föhr und Amrum. Хамбург: Helmut Buske. ISBN 3-87118-680-5. 
  4. Faltings, Jan I. (2011) (на германски). Föhrer Grönlandfahrt im 18. und 19. Jahrhundert. Амрум: Verlag Jens Quedens. стр. 39–40. ISBN 978-3-924422-95-0. 
  5. Kunz, Harry; Steensen, Thomas (2013). Nordfriisk Instituut. уред (на германски). Föhr Lexikon. Neumünster, Hamburg: Wachholtz Verlag. стр. 120–122. ISBN 978-3-529-05523-2. 
  6. Arfsten, Arfst J. (1993). Faltings, Volkert F.. уред (на фериншки, германски и долногермански). Fering düntjin. Nuurdfresk tekstbiblioteek. 1. Амрум: Verlag Jens Quedens. стр. 9–22. ISBN 978-3-924422-16-5. 
  7. Nickelsen, Ellin (1991) (на фериншки). Jonk Bradlep. Бредштет: Nordfriisk Instituut. ISBN 978-3-88007-175-9. http://www.nordfriiskinstituut.de/verlagsprogramm/indexv.html?titel_jonkbradlep.php. 

Надворешни врски[уреди | уреди извор]

  • Оке-Швен Бон — примероци од говорот и фонетски опис на фериншки