Прнар

Прнар
Научна класификација [ у ]
Царство:	Растенија
клад:	Скриеносеменици
клад:	Евдикоти
клад:	Розиди
Ред:	Буковидни
Семејство:	Буки
Род:	Даб
Вид:	Прнар
Научен назив
	Quercus coccifera; Л.
	Распространетост
Синоними
	Список Ilex aculeata Garsault ; Quercus aquifolia Kotschy ex A.DC. ; Quercus arcuata Kotschy ex A.DC. ; Quercus brachybalanos Kotschy ex A.DC. ; Quercus calliprinos Webb ; Quercus chainolepis Kotschy ex A.DC. ; Quercus consobrina Kotschy ex A.DC. ; Quercus cretica Raulin ex A.DC. ; Quercus dipsacina Kotschy ex A.DC. ; Quercus dispar Kotschy ex A.DC. ; Quercus fenzlii Kotschy ; Quercus inops Kotschy ex A.DC. ; Quercus mesto Boiss. ; Quercus palaestina Kotschy ; Quercus pseudococcifera Desf. ; Quercus pseudorigida Kotschy ex A.Camus ; Quercus recurvans Kotschy ex A.DC. ; Quercus rigida Willd. ; Quercus rivasmartinezii (Capelo & J.C.Costa) Capelo & J.C.Costa ; Quercus sibthorpii Kotschy ex Boiss. ; Quercus valida Kotschy ex A.DC. ; Scolodrys rigida (Willd.) Raf. ;

Прнар (латински: Quercus coccifera) – вид даб што расте како шумјак, наменет за кастрење за добиточна храна.^[2] Прнарот е зимзелено ниско дрво од родот дабови, по потекло од Средоземјето.

Распространетост

Прнарот како самоник расте во јужна Европа, Мала Азија, северозападна Африка,^[3] Сирија и Палестина. Неговиот ареал во Европа се простира долж целото Средоземје, најмногу на Пиринејскиот Полуостров, а потоа на југ на Балканскиот Полуостров. На Апенинскиот Полуостров го има во Апулија, а мал ареал се простира и во атлантското приморје. Извесна континенталност се гледа во продирањето во Шпанија и Македонија. Во Хрватска и Црна Гора се јавува долж брегот на Јадранското Море.^[4]^[5]

Во Македонија се простира до надморска висина од 670 метри, во Бугарија на јужните Родопи до 800 метри, а во Грција до 1.100 метри.^[5]

Опис

Прнарот е ниско, зимзелено дрво. Ретко достига висина од 10 м, со граден пречник на стеблото од 10 до 50 см. Кората на стеблото е густо и плитко испукана. Крошната е густа. Младите гранчиња се покриени со ѕвездести влакненца, а изданоците се ситни, скоро голи.^[4] Кореновиот систем се одликува со јако развиен централен корен со бројни странични жили.^[6]

Листовите се ситни, долги 2 до 5, а некогаш и само 1 см, долгунесто јајчести. Кожести се, крути, со јака кутикула и голи, освен по нервите каде се видливи ситни влакненца. На лице се сјајни, зелени, на наличје бледо зелени. По ободот се брановити, трнливо назабени и повиен надолу. Петелката е долга 3 до 4 мм. Листовите на гранките остануваат 3−4 години.^[4]

Цветовите се еднодомни и еднополни, собрани во соцветија. Машките цветови се во висечки реси, а женските седечки, на кратки дршки. Цвета од март до мај.^[3] Плодот е кус и дебел желад, долг до 3 см и широк до 1,5 см, со купула која е скоро седечка (без петелка). Купулата е прекриена со лушпи (стипули) кои се тврди, зашилени, оддалечени од основата. Желадот е една третина, или повеќе, во купулата. Созрева во август−септември втората година.^[4]

Кора на стеблото
Лист
Машки соцветија
Плодови

Живеалиште

Прнарот е топлољубив вид, кој најдобро расте на присојни места. Поднесува и полусенка.^[3] Му одговараат сиромашни, најчесто варовнички земјишта, но се јавува и на силикатни. Со другите средоземни видови гради макии и гариги^[5] Гради шумјаци со црн јасен на јадранскиот брег и со Coccifero-Carpinetum orientalis во јужна Македонија.^[4]

Има силна и трајна моќ за потерувања од пенушки и корени, па почесто се наоѓа на пенушки и корени, додека поединечни стебла добиени од семе, се многу ретки и може да се најдат главно во декоративни зелени површини.^[5]

Употреба

Во време на немаштија и глад и желадите од прнарите, како и желадите од многу други видови дабови, се користеле како храна.

Свежите лисја не би требало да се користата бидејќи танинот во нив делува на другите растенија како инхибитор на растот.^[7]

Во рамките на природниот ареал, прнарот може да се користи за формирање високи живи огради.^[4]

Занимливости

На дабјето често се јавуваат гали, израстоци предизвикани од активности на ларви на разни инсекти. Инсектите живеат во овие гали и од нив црпат хранливи материи. Во галите на прнарот живеат штитести вошки од родот кермес (Kermes vermilio). Од телата на мртвите женки на овие инсекти се добива крмуз боја (темноцрвена).^[3] Името на видот coccifera потекнува од латинскиот збор coccum (алово црвено).^[8] Од кората и семето, богати со танини, исто така се добива црна боја.^[7]
Дабот прнар е заштитен вид на сите природни живеалишта во Хрватска од 9 мај 1969 година.^[5]

Наводи

↑ ThePlantList kew-172199 Quercus coccifera L.
↑ „прнар“ — Дигитален речник на македонскиот јазик
1 2 3 4 „Quercus coccifera“. Missouri Botanical Garden. Посетено на 12 декември 2016.
1 2 3 4 5 6 Vukićević 1993, стр. 282−283
1 2 3 4 5 Najvirt, Željko; Miličević, Ante; Meštrović, Šime (јун 2008). „Areal hrasta oštrike (Quercus coccifera l.) u zapadnom dijelu poluotoka Pelješca“. Šumarski list. 132 (5–6): 253–258. Проверете ги датумските вредности во: |date= (help)
↑ „QUERCUS COCCIFERA L“. Moja bašta. Архивирано од изворникот на 3 март 2017.
1 2 „Quercus coccifera - L“. Plants For A Future. Посетено на 12 декември 2016.
↑ „Oštrika“. Priroda i biljke.

Литература

Vukićević, Emilija (1996). Dekorativna dendrologija. Beograd: Šumarski fakultet. ISBN 978-86-7299-041-6.
Lanzara, Paola; Pizzetti, Mariella (1982). Drveće. Ljubljana: Mladinska knjiga.
Vojin Gligić, (1953), Etimološki botanički rečnik, Sarajevo: "Veselin Masleša"
Tsiouvaras, Constantinos N (новембар 1987). „Ecology and Management of Kermes Oak (Quercus coccifera L.) Shrublands in Greece: A Review“. Journal of Range Management. 40 (6): 542–546. Проверете ги датумските вредности во: |date= (help)

Надворешни врски

„Quercus coccifera L.“. Global Biodiversity Information Facility. Посетено на 13 декември 2016.
„Quercus coccifera“. Oaks of the World. Посетено на 13 декември 2016.
„Quercus coccifera“. EOL - Encyclopedia of Life. Посетено на 13 декември 2016.

[1] ThePlantList kew-172199 Quercus coccifera L.

[2] „прнар“ — Дигитален речник на македонскиот јазик

[missouribotanicalgarden-3] 1 2 3 4 „Quercus coccifera“. Missouri Botanical Garden. Посетено на 12 декември 2016.

[vukicevic-4] 1 2 3 4 5 6 Vukićević 1993, стр. 282−283

[Šumarski_list-5] 1 2 3 4 5 Najvirt, Željko; Miličević, Ante; Meštrović, Šime (јун 2008). „Areal hrasta oštrike (Quercus coccifera l.) u zapadnom dijelu poluotoka Pelješca“. Šumarski list. 132 (5–6): 253–258. Проверете ги датумските вредности во: |date= (help)

[Moja_bašta-6] „QUERCUS COCCIFERA L“. Moja bašta. Архивирано од изворникот на 3 март 2017.

[Plants_For_A_Future-7] 1 2 „Quercus coccifera - L“. Plants For A Future. Посетено на 12 декември 2016.

[Priroda_i_biljke-8] „Oštrika“. Priroda i biljke.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]