Пакт на Друштвото на народите

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Пакт на Друштвото на народите
{{{image_alt}}}
Потпишан28 јуни 1919
МестоПариска мировна конференција (1919)
На сила од10 јануари 1920
Истекувааприл 20, 1946
Истекувајули 31, 1947
СтранкиЧленки на Друштвото на народите
ЧуварДруштво на народите
Пакт на Друштвото на народите на Викиизвор

Пакт на Друштвото на народите била повелбата на Друштвото на народите. Тој бил потпишан на 28 јуни 1919 година како Дел I од Договорот од Версај и стапил на сила заедно со остатокот од Договорот на 10 јануари 1920 година.

Создавање[уреди | уреди извор]

Раните нацрти за можната Лига на нациите започнале дури и пред крајот на Првата светска војна. Лондонската група Брајс дала предлози усвоени од Друштвото на британската лига на нации, основана во 1915 година.[1] Друга група во Соединетите Држави - која ги вклучувала Хамилтон Холт и Вилијам Б. Хоуланд во Здружението на векот во градот Њујорк - имаа свој план. Овој план во голема мерка беше поддржан од Друштвото за спроведување на мирот, организација предводена од поранешниот американски претседател Вилијам Хауард Тафт. Во декември 1916 година, лордот Роберт Сесил предложил да се формира официјален комитет за подготовка на пакт за идно друштво. Британскиот комитет конечно бил назначен во февруари 1918 година; го водел Валтер Филимор (и стана познат како Филиморски комитет), но исто така ги вклучуваше и Ер Кроу, Вилијам Тајрел и Сесил Хурст. Претседателот на САД, Вудроу Вилсон, не бил импресиониран од извештајот на Филиморскиот комитет и на крајот ќе изготви три свои нацрт пакти со помош на неговиот пријател полковник Хаус. Понатамошни предлози биле дадени од Јан Кристијан Смутс во декември 1918 година.

На Париската мировна конференција во 1919 година, била назначена комисија да се согласи за пакт. Членови биле Вудроу Вилсон (како претседател), полковник Хаус (кој ги претставувал САД), Роберт Сесил и Јан Смутс (Британско Царство), Леон Буржоа и Фердинанд Ларно (Франција), премиерот Виторио Орландо и Виторио Сјајалоја (Италија), министерот за надворешни работи Макино Нобуаки и Чинда Сутеми (Јапонија), Пол Хајманс (Белгија), Епитацио Песоа (Бразил), Велингтон Ку (Кина), Џејме Баталха Реис (Португалија) и Миленко Радомар Веснич (Србија).[2] Подоцна биле додадени и дополнителни претставници на Чехословачка, Грција, Полска и Романија. Групата го разгледака прелиминарниот нацрт ко-напишан од Хурст и советникот на претседателот Вилсон, Дејвид Хантер Милер. Во текот на првите четири месеци од 1919 година, групата се состанала во десет наврати, обидувајќи се да преговара за точните услови на основниот договор за пактот за идното друштво.

За време на преговорите што следеле, различни големи приговори се појавиле од различни земји. Франција сакала Друштвото да формира меѓународна армија за да ги спроведува своите одлуки, но Британците биле загрижени дека таквата армија ќе биде доминирана од Французите, а Американците не ќе можеле да се согласат бидејќи само Конгресот можел да објави војна.[1] Јапонија побарала да се вметне клаузула што го поддржувала принципот на расна еднаквост, паралелно со постојната клаузула за верска еднаквост. Ова било длабоко спротивставено, особено од американското политичко чувство, додека самиот Вилсон едноставно го игнорирал прашањето.

За време на одреден интервал додека Вилсон бил отсутен, уште еднаш се поставило прашањето за меѓународна еднаквост. Било гласано за предлогот за поддршка на „еднаквоста на народите и правичниот третман на нивните државјани“, а бил поддржан од 11 од 19 делегати. По враќањето на Вилсон, тој изјавил дека „сериозните приговори“ од другите делегати го негирале мнозинството гласови, а амандманот бил отфрлен.[1] Конечно, на 11 април 1919 година, ревидираниот нацрт Хурст-Милер бил одобрен, но без целосно решавање на одредени прашања што биле изнесени во врска со прашања како што се национална еднаквост, расна еднаквост и како новото друштво би можело практично да ги спроведува своите различни мандати.

Новата лига би опфатила Генерално собрание (кое ги претставува сите земји-членки), Извршнен совет (со членство ограничено на големи овластувања) и постојан секретаријат. Од земјите-членки се очекувало „почитување и зачувување на територијалниот интегритет на другите членки како против надворешната агресија“ и разоружување „до најниската точка во согласност со домашната безбедност“. Од сите држави требало да достават жалби за арбитража или судска истрага пред да влезат во војна.[1] Извршниот совет ќе создал постојан суд за меѓународна правда, за да донесува пресуди за споровите.

Договорот стапил на сила на 10 јануари 1920 година. Членовите 4, 6, 12, 13 и 15 биле изменети во 1924 година. Договорот споделувал слични одредби и структури со Повелбата на ООН.[3]

Член X[уреди | уреди извор]

Членот X од Пактот на Друштвото на народите е дел кој повикува на помош да се даде на член кој доживува надворешна агресија. Тој бил потпишан од најголемите миротворци (сојузнички сили) по Првата светска војна, пред се од Велика Британија и Франција. Поради природата на написот, американскиот претседател Вудроу Вилсон не бил во можност да ја ратификува својата обврска да се приклучи кон Лигата на нациите, како резултат на силниот приговор од американските политичари.

Иако Вилсон го обезбедил својот предлог заДруштво на народи во последниот нацрт на Версајскиот договор, американскиот Сенат одбил да даде согласност за ратификување на Договорот. За многу републиканци во Сенатот, членот X бил најнепожарната одредба. Нивните приговори се засновале на фактот дека, со ратификување на таков документ, Соединетите држави ќе биле обврзани со меѓународен договор да бранат член на Друштвото доколку биле нападнати. Хенри Кабот Ложа од Масачусетс и Френк Б. Брандеги од Конектикат ја воделе борбата во американскиот Сенат против ратификацијата, сметајќи дека е најдобро да не се вклучат во меѓународни конфликти. Според Уставот на Соединетите Држави, Претседателот на Соединетите Држави не можел да ратификува договор доколку Сенатот со двотретинско гласање не дал свој совет и согласност.

Член XXII[уреди | уреди извор]

Член XXII се однесувал на создавање мандатни територии, кои биле дадени да бидат управувани од европски сили. Иако повеќето мандати биле дадени на земји како Велика Британија и Франција, кои поседувале значителни колонијални империи, Пактот направил јасна разлика дека територијата на мандатот не била колонија.

Пактот тврдел дека таквите територии „биле населени со народи кои сè уште не можат да стојат сами под силни услови на современиот свет“ и затоа „туторството на таквите народи треба да им се довери на напредните нации кои поради своите ресурси, нивното искуство или нивната географска положба најдобро може да ја преземе оваа одговорност„ како „света доверба на цивилизацијата“.

Мандатните територии биле сортирани во неколку под-категории:

  • Заедниците кои претходно припаѓаа на Турската империја“ се сметало дека „достигнале фаза на развој каде нивното постоење како независни нации може привремено да се признае“ и Задолжителните овластувања биле обвинети за „давање административни совети и помош сè додека не бидат во можност да застанат сами“.
  • Во врска со „Другите народи, особено оние од Централна Африка“, Задолжителните овластувања биле обврзани да „гарантираат слобода на совест и религија, само под услов зачувување на јавниот ред и морал, забрана за злоупотреби како трговија со робови, трговија со оружје и сообраќајот на алкохол и спречување на воспоставување на утврдувања или воени и поморски бази и воена обука на домородците за други цели, освен за полициските цели и одбраната на територијата“, и не се споменувала каква било евентуална независност.
  • Во однос на „Териториите, како што се Југозападна Африка и одредени јужнотихоокеански острови“, тие се претпоставувале „заради реткоста на нивното население, или нивната мала големина, или нивната оддалеченост од центрите на цивилизацијата, или нивната географска придружба на територијата на Задолжителниот и други околности„ да се „администрираат најдобро според законите на Задолжителното како интегрални делови на нејзината територија, предмет на погоре споменатите заштитни мерки во интерес на домородното население“. Повикувањето на „географската придружба на територијата на Задолжителното“ јасно се однесувало на Југозападна Африка (сега Намибија) што била направена мандат на Јужна Африка, наместо Велика Британија.

Исто така види[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Northedge, F. S. (1986). The League of Nations: Its life and times, 1920–1946. Leicester University Press. ISBN 0-7185-1194-8.
  2. Commission de la Société des Nations, Procès-verbal N° 1, Séance du 3 février 1919 (PDF), 1919-02-03, Посетено на 2014-01-05
  3. League of Nations Covenant and United Nations Charter: A Side-by-Side (Full Text) Comparison Архивирано на 23 октомври 2008 г. by Walter Dorn

Надворешни врски[уреди | уреди извор]

Дела поврзани со Covenant of the League of Nations на Викиизвор