Мајмун

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
За други значења на овој поим, видете Мајмун (појаснување).
Мајмун
Monkey batu.jpg
Макаки мајмун (Macaca fascicularis)
Научна класификација
Царство: Животни
Колено: Хордати
Класа: Цицачи
Ред: Примати
Подред: Haplorrhini
Инфраред: Simiiformes
Фамилија

-{Cebidae}-
-{Aotidae}-
-{Pitheciidae}-
-{Atelidae}-
-{Cercopithecidae}-

Приближна светска дистрибуција на мајмуните

Мајмун — назив за неколку различни животински видови од редот примати, кој спаѓа во класата на цицачи. Тоа не е систематски поим. Редот на приматите може да се подели во две групи: во првата се вбројуваат сите полумајмуни (Prosimii), а во другата вистинските мајмуни, човеколиките мајмуни и луѓето (Anthropoidea). Во потесна смисла, поимот „мајмун“ би се однесувал за вистинските и човеколиките мајмуни (но не е грешно и ако се вклучат полумајмуните, бидејќи самиот поим не е монофилетска група). Во поширока смисла на зборот, мајмун би бил поим за кој било вид на примат, освен човекот и неговите непосредни претци.

Општи особини[уреди | уреди извор]

Лицето на мајмуните е главно без влакна и е со развиена мускулатура која ја овозможува мимиката, која е важна за меѓусебната комуникација. Сетилото за мирис е послабо развиено. Забите се од бунодонтен тип. Стопалата се зарамнети, сите екстремитети се петточлени, а на врвот на прстите се наоѓаат широки, зарамнети и орожнати нокти. Првиот прст (палец) и на предните, а и на задните екстремитети им опонира на останатите, што е адаптација кон подобро прифаќање на предметите (прилагодување за живот на дрво). Женката има само еден пар на млечни жлезди кои се сместени на градите. Матката е едноставна, а плацентата е дискоидална. Бројот на родените млади е мал, а најчесто изнесува едно младенче.
Мајмуните се одликуваат со висока интелигенција и со развиени моторички способности, т.е. тие се во состојба да извршуваат сложени работи и да решаваат тешки проблеми. На пример, во 2015 година, весникот „Пекинг њуз“ објавил дека кинеската армија обучила пет мајмуни-мажјаци од видот „резус“, со цел да помогнат во уништувањето на гнездата на птиците, кои претставувале опасност за воените авиони. Претходно, мајмуните биле подложени на обука во траење од три месеци.[1]

Еволуција[уреди | уреди извор]

Од самото име на редот се заклучува дека се работи за најсовршените цицачи. Приматите се многу стара група која во текот на Терциер се одвоила од своите сродници. Притоа се сочувале многу примитивни карактеристики кои се слични на оние од инсектојадите и другите примитивни цицачи. Многу други групи на цицачи, како копитарите, неспоредливо помалку ја менувале својата организација во текот на еволуцијата. Единствено мозокот кај приматите достигнал неспоредливо повисок степен на организација за разлика од останатите животни. Кај мајмуните, големиот мозок е силно развиен, а мозочната кора е доста набрана.

Мајмуните како тема во уметноста и во популарната култура[уреди | уреди извор]

Мајмунот како мотив во книжевноста[уреди | уреди извор]

  • „Како се меси тесто“ - расказ на египетската писателка Селва Бакр.[2]
  • „Лисицата и мајмунот“ - басна на старогрчкиот баснописец Езоп.[3]
  • „Ме нарекуваат мајмун“ - кус расказ на рускиот писател Данил Хармс.[4]
  • „Два Брухелови мајмуна“ - песна на полската поетеса Вислава Шимборска.[5]
  • „Мајмун“ - песна на полската поетеса Вислава Шимборска.[6]

Мајмунот како мотив во музиката[уреди | уреди извор]

  • Арктички мајмуни“ (Arctic Monkeys) - британска рок-група.[7]
  • „Лимен мајмун“ (Brass monkey) - песна на американската рап-група „Бисти Бојс“ (Beastie Boys) од 1986 година.[8]
  • „Водење љубов со вампир со мајмун на моето колено“ (Making Love to a Vampire with a Monkey on my Knee) - песна на американскиот рок-музичар Капетан Бифхарт (Captain Beefheart) од 1980 година.[9]
  • „Човек-мајмун“ (Monkey Man) - песна на англиската рок-група „Спешлс“ (The Specials).[10]
  • „Мајмуни“ (Majmuni) - песна на словенечкиот рок-музичар Марко Брецељ од 1981 година.[11]

Мајмунот како мотив во филмот[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. „Одред мајмуни во кинеската армија се бори против птици“, Дневник, година XIX, број 5856, четврток, 3 септември 2015, стр. 21.
  2. Riba, patka, vodozemac: Priče o životinjama (Priredila Ljubica Arsić). Beograd: Laguna, 2014, стр. 217-229.
  3. Езоп, Басне (по Доситеју Обрадовићу). Београд: Просвета, 1963, стр. 36.
  4. Данил Хармс, Случаи.Скопје: Темплум, 2004.
  5. Vislava Šimborska, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 27.
  6. Vislava Šimborska, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 41-42.
  7. Официјална интернет-страница на „Arctic Monkeys“ (пристапено на 21.12.2016)
  8. Beastie Boys, Licensed to Ill, Def Jam Recordings, 1986.
  9. YouTube, Making Love to a Vampire with a Monkey on my Knee - Captain Beefheart & His Magic Band (пристапено на 3.10.2017)
  10. YouTube, The Specials FULL ALBUM (пристапено на 12.10.2017)
  11. YouTube, Marko Brecelj - Majmuni (пристапено на 18.3.2017)
  12. Антена, број 859, 12.12.2014, стр. 25.
  13. Антена, број 862, 2.1.2015, стр. 25.