Исоп

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето


{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/{{автотаксономија/Предлошка:Автотаксономија/Hyssopus (plant)|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} |machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}} |machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}|machine code=parent}}
Hyssop
Illustration Hyssopus officinalis0.jpg
1885 illustration[1]
Научна класификација [ у ]
Непознат таксон (попр): Hyssopus (plant)
Вид: Hyssop
Биномен назив
Hyssopus officinalis
L.
Синоними[2]
  • Hyssopus alopecuroides Fisch. ex Benth.
  • Hyssopus altissimus Mill.
  • Hyssopus angustifolius M.Bieb.
  • Hyssopus aristatus Godr.
  • Hyssopus beugesiacus Jord. & Fourr.
  • Hyssopus canescens (DC.) Nyman nom. inval.
  • Hyssopus caucasicus Spreng. ex Steud.
  • Hyssopus cinerascens Jord. & Fourr.
  • Hyssopus cinereus Pau
  • Hyssopus cretaceus Dubj.
  • Hyssopus decumbens Jord. & Fourr.
  • Hyssopus fischeri Steud.
  • Hyssopus hirsutus Hill
  • Hyssopus judaeorum Sennen
  • Hyssopus montanus Jord. & Fourr.
  • Hyssopus myrtifolius Desf.
  • Hyssopus orientalis Adam ex Willd.
  • Hyssopus passionis Sennen & Elias
  • Hyssopus polycladus Jord. & Fourr.
  • Hyssopus pubescens Jord. & Fourr.
  • Hyssopus recticaulis Jord. & Fourr.
  • Hyssopus ruber Mill.
  • Hyssopus schleicheri G.Don ex Loudon
  • Hyssopus torresii Sennen
  • Hyssopus vulgaris Bubani
  • Thymus hyssopus E.H.L.Krause
Исоп
1885 illustration[3]
Научна класификација edit
Царство: Plantae
Оддел: Tracheophytes
Оддел: Angiosperms
Оддел: Eudicots
Оддел: Asterids
Ред: Lamiales
Фамилија: Lamiaceae
Род: Hyssopus
Вид:
H. officinalis
Биномен назив
Hyssopus officinalis

Синоними[4]
  • Hyssopus alopecuroides Fisch. ex Benth.
  • Hyssopus altissimus Mill.
  • Hyssopus angustifolius M.Bieb.
  • Hyssopus aristatus Godr.
  • Hyssopus beugesiacus Jord. & Fourr.
  • Hyssopus canescens (DC.) Nyman nom. inval.
  • Hyssopus caucasicus Spreng. ex Steud.
  • Hyssopus cinerascens Jord. & Fourr.
  • Hyssopus cinereus Pau
  • Hyssopus cretaceus Dubj.
  • Hyssopus decumbens Jord. & Fourr.
  • Hyssopus fischeri Steud.
  • Hyssopus hirsutus Hill
  • Hyssopus judaeorum Sennen
  • Hyssopus montanus Jord. & Fourr.
  • Hyssopus myrtifolius Desf.
  • Hyssopus orientalis Adam ex Willd.
  • Hyssopus passionis Sennen & Elias
  • Hyssopus polycladus Jord. & Fourr.
  • Hyssopus pubescens Jord. & Fourr.
  • Hyssopus recticaulis Jord. & Fourr.
  • Hyssopus ruber Mill.
  • Hyssopus schleicheri G.Don ex Loudon
  • Hyssopus torresii Sennen
  • Hyssopus vulgaris Bubani
  • Thymus hyssopus E.H.L.Krause

Hyssopus officinalis или исоп е грмушка од семејството Lamiaceae, домородно на Јужна Европа, Блискиот Исток и регионот околу Каспиското Море. Поради неговите наводни својства како антисептик, ублажува кашлица и експекторанс, тој се користи во традиционалната хербална медицина.

Опис[уреди | уреди извор]

Исоп е грмушка или подгрмушка со светли бои кои се движат од 30 до 60 см во висина. Стеблото е како дрво кај основата, од кое растат голем број исправени гранки. Листовите му се ланцетни, темно зелени и од 2 до 2.5см долги.[5]

Во текот на летото, исопот дава розови, сини или, поретко, бели миризливи цветови. Тие предизвикуваат мали долгнавести тетра-ахени.

Историја[уреди | уреди извор]

Растението наречено исоп се користи уште од класичната антика. Неговото име е директна адаптација од грчкиот ὕσσωπος (исопос). Хебрејскиот збор אזוב ( ezov, esov или esob ) и грчкиот збор ὕσσωπος веројатно имаат заедничко (но непознато) потекло. [6] Името исоп се појавува како превод на ezov во некои преводи на Библијата, особено во Psalms 51:7 KJV: „Исчисти ме со исоп и ќе бидам чист“, но, истражувачите сугерираат дека библиските извештаи не се однесуваат на растението во моментов. Исопот бил спомнат повеќе пати во Библијата.

Има повеќе предлози за модерната врска на библискиот исоп, почнувајќи од ѕидни растенија како мов или папрат, до широко користени кулинарски билки како мајчина душица, рузмарин или мајоран. Друг предлог е растението капер за кое е познато дека расте во карпестите почви во регионот и покрај ѕидовите.[7]

Исоп се користел и за прочистување (религиозно прочистување) во Египет, каде што, според Херемон Стоикот, свештениците го јаделе со леб за да го прочистат овој вид на храна и да го направат погоден за нивната строга исхрана.[8]

Одгледување[уреди | уреди извор]

Исопот е отпорен на суша и толерантен на кредасти, песочни почви. Успева во полно сонце и топла клима.

Жетва[уреди | уреди извор]

Под оптимални временски услови, билкиот исоп се бере двапати годишно, еднаш на крајот на пролетта и уште еднаш на почетокот на есента. Растенијата е пожелно да се берат кога цветаат за да се соберат цветните врвови.

Откако ќе се исечат стебленцата, тие се собираат и се сушат или наредени на палети за да се исцеди или се закачуваат за да се исушат. Вистинскиот процес на сушење се одвива на ладно, суво, добро проветрено место, каде што материјалите се мешаат неколку пати за да се обезбеди рамномерно сушење. Билките за сушење се чуваат подалеку од сонцето за да се спречи промена на бојата и оксидација. Процесот на сушење трае приближно шест дена во целост. Откако ќе се исушат, листовите се отстрануваат и двете компоненти, листовите и цветовите, се сечкаат ситно. Конечниот исушен производ тежи една третина од почетната свежа тежина и може да се чува до 18 месеци.

Етерично масло[уреди | уреди извор]

Етеричното масло ги вклучува хемикалиите тујон и фенол, кои му даваат антисептички својства.[9] Содржи високи концентрации на тујон и на хемикалии кои го стимулираат централниот нервен систем, вклучувајќи ги пинокамфонот и кинеолот, можат да предизвикаат епилептични реакции.[10] Маслото од исоп може да предизвика напади, па дури и мали дози (2-3 капки) може да предизвикаат конвулзии кај децата.[11]

Корист[уреди | уреди извор]

Кулинарство[уреди | уреди извор]

Свежата билка најчесто се користи во готвењето. За'атар е позната билна мешавина од Блискиот Исток, чиишто верзии вклучуваат сушени листови од исоп.

Растението најчесто го користат пчеларите за производство на нектар од кој западните медоносни пчели прават богат и ароматичен мед.

Хербален лек[уреди | уреди извор]

Во хербалната медицина се верува дека исопот има смирувачки, експекторантни и супресивни својства на кашлица.[12] Исопот со векови се користел во традиционалната медицина со цел да се зголеми циркулацијата и да се третираат повеќе состојби како што се кашлање и болки во грлото. [13] Исоп може да го стимулира гастроинтестиналниот систем. [14]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé, Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz 1885, Gera, Germany
  2. „The Plant List: A Working List of All Plant Species“. Посетено на 13 January 2015.
  3. Prof. Dr. Otto Wilhelm Thomé, Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz 1885, Gera, Germany
  4. "The Plant List: A Working List of All Plant Species". Retrieved 13 January 2015.
  5. Pérez Maté, P. (2002). Especies aromáticas y medicinales (шпански). Buenos Aires: INTA. [1].
  6. Oxford English Dictionary, 2nd Edition, 1989, s.v. hyssop
  7. Balfour, John Hutton (1866). The plants of the Bible, trees and shrubs. стр. 34. Посетено на 27 August 2019.
  8. From Chaeremon's History of Egypt, as quoted by Porphyry, De Abstinentia IV.6.9.
  9. van Wyk, Ben-Erik; Wink, Michael (2004). Medicinal Plants of the World (изд. 1.). Timber Press, Incorporated. ISBN 978-0-88192-602-6.
  10. Pierre R. Burkhard; Karim Burkhardt; Charles-Antoine Haenggeli; Theodor Landis (1999). „Plant-induced seizures: reappearance of an old problem“. J Neurol. 246 (8): 667–670. doi:10.1007/s004150050429. PMID 10460442.
  11. Hyssop, WebMD
  12. Grieve, M. „Hyssop: A Modern Herbal“. Botanical.com.
  13. „Hyssop“. livertox.nih.gov.
  14. Crellin, John; Philpott, Jane (1997). A Reference Guide to Medicinal Plants: Herbal Medicine Past and Present. Duke University Press. ISBN 978-0-8223-1019-8.