Ели Кохен

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Ели Кохен
EliCohen.jpg
Роден Елијаху Бен-Шаул Кохен
26 декември 1924 г.
Александрија, Египет
Починал 18 мај 1965 г.
Дамаск, Сирија

Елијаху Бен-Шаул Кохен (на хебрејски: אֱלִיָּהוּ בֵּן שָׁאוּל כֹּהֵן‎, на арапски: إيلي كوهين‎; 26 декември 1924, Александрија - 18 мај 1965, Дамаск), познат како Ели Кохен — израелски разузнавач, припадник на Мосад. Се смета за национален херој во Израел поради своите придонеси во градењето на државата. Тој е познат по својата разузнавачка работа во периодот од 1961 до 1965 година во Сирија каде што изградил блиска соработка со политички и воени лица и успеал да се искачи на функцијата Главен секретар на Министерството за одбрана на Сирија.

Во 1965 година контраразузнавачките служби во Сирија го откриле ликот на Ели Кохен. Поради неговите дела, сириските власти го осудиле Кохен на смрт, и покрај реакциите од меѓународната заедница, бил обесен на Плоштадот на мачениците во Дамаск, Сирија на 18 мај 1965 година. Разузнавачките материјали кои Кохен ги собрал и ги испратил до неговите колеги во Израел пред неговото апсење одиграле важна улога во успесите на Израел во Шестдневната војна.

Животопис[уреди | уреди извор]

Рани години[уреди | уреди извор]

Ели Кохен е роден на 26 декември 1924 година во еврејско и ционистичко семејство во Александрија, Египет. Во јануари 1947 година започнал со служба во Египетската армија како алтернатива на пропишаната сума која Евреите требале да ја плаќаат кон државата, но бил деклариран како неподобен врз основа на сомнителна лојалност. Следната година го напуштил универзитетот поради вознемирувања од страна на египетската организација Муслиманско братство и продолжил да се образува од дома.

Во 1949 година, неговите родители и тројцата браќа заминале за Израел по формирањето на државата, сепак Кохен останал во Египет за да дипломира електроника, но исто така и да координира ционистички активности. Во 1951 година бил организиран воен удар во Египет за кој биле обвинети ционистите. Познат како таков активист, Кохен бил уапсен и испрашуван од тамошните власти.[1] По започнувањето на Суецката криза, египетските власти започнале со прогон на Евреите од земјата. Под такви околности, во декември 1956 година, Кохен бил присилен да го напушти Египет. Преку брод од Неапол, Италија имигрирал во Израел, пристигнувајќи во Хаифа.[1]

Разузнавачка кариера[уреди | уреди извор]

Во 1957 година, Кохен се приклучил на Израелските одбранбени сили и работел во областа на воено разузнавање, каде што станал контраразузнавачки аналитичар. По одреден период ја напуштил својата работа и пробал да се вработи во Мосад, но тоа поминало безуспешно. Сепак, околу две години подоцна, генералниот директор на Мосад, Меир Амит, барајќи агент кој ќе може да се инфилтрира во владата на Сирија, наишол на името на Кохен и одлучил да го регрутира. Во првите две недели Кохен бил ставен под надзор при што бил оценет како способен за работата. Тогаш бил информиран дека Мосад има намера да го вработи и учествувал во шестмесечен курс. Во извештајот за неговото регрутирање се вели дека ги поседувал сите способности за да биде теренски агент.[2][3]

Сирија[уреди | уреди извор]

Кохен кај Голанската Висорамнина со поглед кон Израел, заедно со високи сириски воени функционери

Првата и единствена задача на Кохен како агент на Мосад била во Сирија. Тој имал за цел да се инфилтрира меѓу сириските власти. Таквата мисија започнала во февруари 1962 година кога пристингал во Дамаск, Сирија. Лажниот идентитет со кој се претставувал Кохен бил сириски стопанственик под името Камел Амин Табет (на арапски: كامل أمين ثابت), кој се вратил од Аргентина во својата родна земја Сирија. За да ја утврди својата маска, Кохен живеел во Буенос Аирес во текот на 1961 година.[4][5]

Тактиките на Кохен за градење на односи со сириските политичари, воени функционери и други важни јавни личности биле внимателно планирани од страна на Мосад. Во главно, ликот на Кохен, Камел Табет имал навик да го поминува своето време во барови. Па така, во станот на Табет во Дамаск често се одржувале ноќни забави на кои присуствувале високи сириски функционери, кои таквите моменти ги користеле за да се опуштат конзумирајќи алкохол.[6]

Еден од најважните моменти во разузнавачката кариера на Ели Кохен е неговата посета на Голанската Висорамнина, во која во тоа време бил забранет пристап на цивили бидејќи претставувала силно чувана воена област на Сирија. Како сочувство за војниците изложени на сонце, Кохен овде успеал да исползува поставување на дрвја на секоја позиција. Израелската војска знаела за ова за време на Шестдневната војна и ги искористила дрвјата како точки за позициите зад кои се криеле сириски војници.[7]

Смрт[уреди | уреди извор]

Во 1964 година, сириското разузнавање добило нов раководител, полковникот Ахмед Садини, кој немал доверба во своите колеги. Поради тоа, Кохен бил исплашен дека може да биде откриен, и на тајна посета на Израел во ноември 1964 година побарал неговата мисија да биде прекината, но таквото барање било одбиено.[1] Претпоставките на Кохен биле точни, и во јануари 1965 година, сириските власти започнале да работат на разоткривање на непријателите во своите кругови. Таквите напори на сириските власти биле успешни, и по откривање на радиоврска преку која Кохен пренесувал информации на безбедносните служби во Израел, на 24 јануари 1965 година бил уапсен во неговиот стан во Сирија.

Ели Кохен бил осуден на смрт поради шпионажа. Поради таквата казнена мерка, од Израел започнала меѓународна кампања за помилување, но истата била неуспешна иако добила поддршка од многу јавни личности меѓу кои и папата Павле VI. На 18 мај 1965 година, Кохен јавно бил обесен од страна на сириските власти на Плоштадот Марижа во централниот дел на Дамаск. Неговата последна желба да се види со рабин била испочитувана и на патот кон плоштадот, Кохен бил во придружба на Нисим Андабо, главниот рабин на Сирија.[2]

... Те замолувам моја мила Надија, не троши го своето време на плачење за нешто што поминало, сконцентрирај се на себеси и гледај напред кон подобра иднина!

— Последното писмо на Кохен, напишано на 15 мај 1965 година до неговата сопруга.[1]

Приватен живот[уреди | уреди извор]

Пред да започне со работа во Мосад, во периодот помеѓу 1958 и 1959 година работел како службеник за поднесување во агенција за осигурување во Тел Авив. Во 1959 година се оженил со Надија Мажалд, ирско-еврејска имигрантка и сестра на израелскиот автор Сами Мајкл. Заедно со Надија, Кохен имал три деца, Софија, Ирит и Шаи. Нивната семејна куќа била во Бат Јам, крајбрежен град во близина на Тел Авив.[8]

Останки[уреди | уреди извор]

Камен споменик посветен на Ели Кохен во Ерусалим

Во ноември 1965 година, по неколку месеци од убиството на Кохен, неговата жена Надија испратила писмо до тогашниот министер за одбрана на Сирија, Хафез ал-Асад во кое побарала прошка за чиновите на Кохен, надевајќи се дека ќе ги добие посмртните останки на својот сопруг. Сепак тоа не се случило. Во февруари 2007 година, турски официјален извор потврдил дека владата на Турција е спремна да биде посредник во враќањето на останките на Кохен на неговата фамилија.[9]

Во август 2008 година, поранешниот шеф на кабинетот на Хафез ал-Асад, Монтир Маозили, изјавил дека местото на гробот на Кохен не е познато, тврдејќи дека тогашните власти го закопале телото на Кохен три пати за да ги спречат израелските служби во враќање на неговите останки.[10]

Чествување[уреди | уреди извор]

Денес, Кохен се смета за национален херој во Израел. Многу улици и населби се именувани по него. Во 1987 година бил продуциран филмот „Невозможниот шпион“ кој е базиран на неговиот живот.[11] Неговото име е испишано на камен-споменик во Градината на исчезнатите во Херцелската гора во Ерусалим, Израел.

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Хронологија на Ели Кохен
  2. 2,0 2,1 Thomas, Gordon: Gideon's Spies: The Secret History of the Mossad
  3. Јоси Кац, A Voice Called: Stories of Jewish Heroism, Ерусалим, 2010, стр. 111
  4. Ефраим Кахана, Historical Dictionary of Israeli Intelligence, 2006 г.
  5. Абрам Шмит, Silent warfare: Understanding the world of intelligence, 2002, стр. 14.
  6. Ели Кохен, Еврејска виртуална библиотека (англиски)
  7. Ијан Блек, Бени Морис, Israel's Secret Wars: A History of Israel's Intelligence Services, Њујорк, 2003, стр. 227.
  8. „Бескрајна агонија за легендарниот шпион Ели Коен и неговата вдовица“. Haaretz (англиски). 14 мај 2010. Посетено на 17 јануари 2018.
  9. „Дали израелскиот супер-шпион конечно ќе почива во мир?“. The First Post (англиски). 20 февруари 2007.
  10. „Поранешен помошник на Асад: Гробното место на Ели Кохен е непознато“. YNet News (англиски). 30 август 2008. Посетено на 16 јануари 2018.
  11. The Impossible Spy IMDB.com

Надворешни врски[уреди | уреди извор]