Балиски јазик

Балиски
	ᬪᬵᬱᬩᬮᬶ, ᬩᬲᬩᬮᬶ; Bhāṣa Bali, Basä Bali
Застапен во	Индонезија
Подрачје	Бали, Пенида, Ломбок и Јава
Народ	Балијци, Балиаги
Говорници	3,3 милиони (2000)
Јазично семејство	австронезиско малајско-полинезиско јадрено малајско-полинезиско малајско-сумбавско балиско–сасачки балиски; ; ; ; ;
Претходни облици:	старобалиски балиски;
Писмо	латиница, балиско
Јазични кодови
ISO 639-2	ban
ISO 639-3	ban

Балиски јазик (Basä Bali) — јазик од поширокото малајско-полинезиски семејство кој го говорат 3,3 милиони луѓе^[1] на индонезискиот остров Бали, на северот на Пенида, западниот дел на Ломбок и источна Јава.^[2] Највеќето говорници на балискиот го владеат и индонезискиот јазик.

Балиски јазик

Во 2011, Културната агенција на Бали објавила дека на островот Бали нема повеќе од 1 милион жители што го користат балискиот јазик во секојдневниот живот бидејќи во градовите родителите говорат само на индонезиски (па дури и англиски), а истиот има исчезнато од установите и медиумите. Најголемиот дел од населението не го владее и користи балиското писмо, а во секојдневието, јазикот се употребува смешан со индонезиски. Меѓутоа, иселениците во други подрачја вон Бали го користат јазикот во изворен облик и затоа тие играат важна улога во неговото зачувување.^[3]

Повисоките регистри на јазикот имаат многу заемки од јаванскиот. На Бали се користи и кави (стар облик на класичниот јавански) во богослужби, обреди и свечености.

Фонологија

Самогласки

	Предни	Средни	Задни
Затворени	i		u
Средни	e	ə	o
Отворени		a

Литературниот правопис ги означува обата гласа /a/ и /ə/ со a. Меѓутоа, a обично се изговара како [ə] кога стои на крајот на зборот, а [ə] се јавува и во претставките ma-, pa- и da-.^[4]

Согласки

	Уснени		Забни		Предно- непчени		Задно- непчени		Гласилни
Избувни	p	b	t	d	c	ɟ	k	ɡ
Носни	m		n		ɲ		ŋ
Струјни			s						h
Трепетни			r
Странични			l
Приближни	w				j

Акцент

Акцентот во балискиот паѓа на последниот слог.^[4]

Граматика

Зборовниот ред е сличен на индонезискиот, а глаголите и имениките исто така минимално се менуваат. Меѓутоа, изведувањето игра значајна улога и се користат наставки за определен и неопределен член, како и присвојност (по избор).^[4]

Регистри

Балискиот има разни регистри зависно од односот кон и статусот на соговорникот: низок (basa ketah), среден (basa madia) и висок (basa singgih). Високиот се одликува со многу заемки од санскрит и јавански.

Бројки

Јазикот користи декаден броен систем, но има и голем број на зборови за поединечни бројки како 45, 175 и 1600.

Писмо

Балискиот денес се пишува на латиница, но порано се користело балиското писмо.

Балиско писмо

Балиското писмо („чаракан“) е азбучнослоговно писмо (абугида) и води изворно потекло од индиското писмо брами и е речиси исто како јаванското. Најстариот пронајден запис на ова писмо датира од XI век, но денес само малку луѓе имаат познавања од него.^[5]

Латиница

Денес во улилиштата на Бали се изучува само латиницата, локално наречена Tulisan Bali.^[6]

Поврзано

Наводи

↑ Податок од 2000 г.
↑ Ethnologue
↑ „Балискиот јазик никогаш нема да умре“. The Jakarta Post. 30 март 2012. (англиски)
1 2 3 Spitzing, Günter (2002). Practical Balinese: Phrasebook and Dictionary. Rutland VT: Tuttle Publishing. стр. 22.
↑ Omniglot
↑ Јазиците на Бали Архивирано на 31 март 2012 г. – Bali Vision (англиски)

Надворешни врски

Агер, Сајмон. „Балиски јазик“. Omniglot. Посетено на 7 март 2007.
Балиски јазик - Ethnologue (англиски)
Балиска дигитална библиотека

[1] Податок од 2000 г.

[2] Ethnologue

[3] „Балискиот јазик никогаш нема да умре“. The Jakarta Post. 30 март 2012. (англиски)

[Spitzing-4] 1 2 3 Spitzing, Günter (2002). Practical Balinese: Phrasebook and Dictionary. Rutland VT: Tuttle Publishing. стр. 22.

[5] Omniglot

[6] Јазиците на Бали Архивирано на 31 март 2012 г. – Bali Vision (англиски)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]