Песок

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Песочни дини во Мароко.

Песокот е природен зрнест материјал што се јавува како маса од ситни камчиња[1] од карпесто или минерално потекло. Составот на песокот во голема мера се разликува од место до место, зависно од релјефот и условите. Во нетропски брежни средени начест составен елемент е силициум диоксидот (SiO2), обично во облик на кварц.

Втор облик на песок по застапеност е калциум карбонатот, као на пример арагонит, создаден во текот на изминатите половина милијарда години претежно од разни живи суштества како што се коралите и школките. Ова е главниот вид на песок во подрачја каде доминирале гребенски екосистеми со милиони години, како што се Карибите.

Состав[уреди]

Портокалов песок од кварц со хематитна наслага, која му ја дава бојата.
Песок со разнообразен состав на плажа во Калифорнија. Составен е претежно од кварц, рожнец, магматски камчиња и парченца од школки.

Според гранулометријата што ја користат геолозите, зрната песок можат да имаат пречник од 0,0625 мм (116 мм) до 2 мм. За „зрно песок“ се смета сето она што е покрупно од чакал (2-64 мм), а поситно од мил (0,062-0,004 мм).

Стандардот ISO 14688 го дели песокот на ситен, среден и крупен, во опсег од 0,063 мм - 0,2 мм - 0,63 мм - 2.0 мм. Оваа класификација ја следи Крумбајновата Φ-скала, каде Φ = -log2D; D е пречникот на зрното во милиметри. Според оваа скала, вредноста на Φ се движи од −1 до +4, со поткатегории помеѓу целите броеви.

Песок под електронски микроскоп

Составот на песокот е различен на различни места. Покрај силициум диоксидот во облик на кварц, тропските и суптропските брегови се одликуваат со светлобели песоци, кои се составени од сронет варовник и може да содржи парченца од корали и школки, покрај други органски или органски изведени материјали, што значи дека образувањето на песокот може да зависи од живите колку и од неживите материи.[2] Споменикот на природата „Бели Песоци“ во Ново Мексико (САД) е познат по својата силна белина, поради тоа што е составен од гипс. Аркозата е песок или песочен камен со значителни примеси на фелдспат, добиени со абење или ерозија на блиските гранитни карпести изданоци. Некои песоци содржат магнетит, хлорит, глауконит и гипс. Песоците кои се богати со магнетит имаат темна до црна боја, а истото важи и за песоците добиени од вулкански базалт и опсидијан. Со карактеристична зелена боја се одликуваат хлоритно-глауконосните песоци со базалтно потекло (од лава), кои се богати со оливин. Многу видови песоци, особено оние во јужна Европа имаат кварцните кристали со примеси од железо и силна темножолта боја. Песочните наноси во некои подрачја содржат отпорни материјали, вклучувајќи и извесни драги камења.

Песокливи средини[уреди]

Песокот се носи со ветерот и водата и налегнува во облик на плажи, дини, спрудови, насипи и слични образби. Во проточните средини како ситнокаменестите корита на реките и ледничките морени, песокот е присутен заедно со разни други поедри зрнести материјали. Постојат и реки чиишто корита имаа само песок, кога реката нема други покрупе материјал за разнесување. Во пустините се обликуваат дини бидејќи единствено песокот е доволно ситен за да се движи со ветерот, натрупувајќи се врз другите неподвижни релјефни елементи. Песокот се среќава и како составен дел од почвата.

Употреба на песокот[уреди]

Кула за двоење на песок во коп.
  • аквариуми: како дно наместо камчиња, и како неопходност кај оние со солена вода.
  • анимација во песок: изедбена ликовна уметност каде уметникот црта во песок.
  • бетон: песокот е главна состојка на оваа значајна градежна смеса.
  • вештачки гребени: песок ставен во вреќи од геоткаенини како основа за создавање на нов гребен.
  • експлоатација на земен гас: по еден од методите, земјиштето се расцепува со хидраулични направи и де потура округол песок за да ги држи процепите отворени
  • земјоделство: песокливите почви се најпогодни за растителни култури како лубеницата, праската и кикириките, како и за интензивно испаша.
  • леарство: на посебниот леарски песок му се додава вода или масло и од него се обликуваат калапи во кои се тура течен материјал за леење. Овој вид на песок е издржлив на висока температура и притисок, ги испушта гасовите, и има еднообразни мали зрнца и реагира на метали.
  • малтер: песокот се меша со цемент и, понекогаш вар.
  • молерисување и бојадисување: песокот се меша со бои за да се добие текстура на ѕидовите и таваните, како и за нелизгавост на подовите.
  • наполнети вреќи: песок во вреќи се користи како заштита од поплави и огнено оружје. Вреќите се носат празни онаму кајшто има потреба, и можат набрзина да се наполнат со локалниот песок.
  • одржување на плажите - кога водата и временските прилики го носат песокот и ги соголуваат бреговите.
  • патишта: песокот се фрла на патиштата за да се спречи лизгање на возилата кога ќе се јават голомразици.
  • пејзажно уредување: ритчиња и косини (на пр. кај терените за голф).
  • песочни замоци: обликувањето на замоци и други градби е популарна разонода на плажа.
  • пруги: железничарите ставаат песок на шините за да го подобрат фатот на тркалата.
  • стакло: песокот е главна состојка на стаклото.
  • филтрирање на водата: песокот се користи како филтер за пречистување и добивање на питка вода
  • цигли: се изработуваат со додавање на песок во глина и други материјали.
  • шмирлање и пескарење: зрна песок во разни големини се користат како абразив во чистењето, рамнењето и мазнењето на материјалите. Кај шмирглите, песокот има еднообразна големина и рамномерно се налепува на хартија.

Поврзано[уреди]

Наводи[уреди]

  1. „песок“ - Дигитален речник на македонскиот јазик
  2. Во образувањето на песокот играат улога и морските треви - Susanscott.net, 1 март 2012 (англиски)

Надворешни врски[уреди]