Хајди (роман)

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Хајди  
Spyri Heidi Cover 1887.jpg
Насловна страна на изданието на Хајди од 1887
Автор Јохана Шпири
Наслов на
оригиналот
Heidi
Преведувач на македонски: Сегеј Дилевски (1975), Светлана Иванова (2004)
Земја Швајцарија
Јазик германски
Жанр(ови) Детска литература

Романот „Хајди“ е дело кое припаѓа на литературата за деца објавено во 1881 од швајцарската авторка Јохана Шпири, оригинално објавена во два дела Хајди: нејзините години на прашување и учење[1] (германски: Heidis Lehr- und Wanderjahre) и Хајди : Како таа го применува наученото[2] (германски: Heidi kann brauchen, was es gelernt hat).[3] Хајди е една од најпродаваните книги некогаш напишани и едно од најпознатите дела на швајцарската книжевностe.[4][5]Главниот лик е девојчето Хајди, а сижејното дејство го градат нејзините доживувања и искуства во дедовиот дом сместен во швајцарските планини и подоцна во вилата од градот Франкфурт. Освен Хајди, се појавуваат низа споредни ликови пoчнувајќи од Петре козарот, дедото, Клара па сѐ до надлежните во домот на Клара.

Биографски податоци за писателот[уреди | уреди извор]

Crystal Clear app xmag.svg Главна статија: „Јохана Шпири.

Јохана Луис Шпири (1827 – 1901) е родена во Швајцарија. Во 1852 година, Јохана Хеусер стапила во брак со Бернард Шпири, кој бил адвокат. Тие живееле во Цирих. Нејзиното прво и најпознато дело е приказната за деца и возрасни "Хајди", која ја напишала за четири недели. Хајди е приказна за едно сираче кое живее со својот дедо на Швајцарските Алпи. Сопругот на Јохана и единственото дете по име Бернард починале во 1884.

Содржина[уреди | уреди извор]

Еднаш, во старото гратче Маенфелд постоела некоја жена која имала две ќерки од кои едната имала сопруг и била бремена. Таа родила прекрасно девојче но таткото од одредени причини не можел да ја види ќерката по име Хајди бидејки бил починат. Не поминало многу време Хајди ја изгубила и мајка си, а нешто подоцна и баба си, па единствен старател сега ѝ билa нејзината тетка Дета. Дета се грижела за Хајди сама веќе неколку години па решила својата внука да ја однесе кај дедо ѝ. По патот додека Дета и Хајди се качувале за да стигнат кај дедото на Хајди кого луѓето воопшто не го сакале и сите го избегнувале, сметајќи го за чудак. По патот го сретнале Петре козарот, кој му бил единствен пријател на чичкото од планина и секогаш кога козарчето ќе го носело своите кози на пасење ги земал и Белка и Лиска, неговите кози. Дета и Хајди се искачиле до горе во планината заедно со Петре. Кога стигнале, Хајди му се претставила возбудено, насмеана на дедото, а тој по една мала расправија со Дета, ја задржал Хајди кај себе. Хајди убаво ја запознала планината и веднаш ја засакала. Ја разгледала и куќата која имала само еден кревет, а тие биле двајца, но Хајди горе на кровот си направила кревет од сено, а веднаш до креветот имало мало прозорче низ кое влегувала прекрасна светлина. Утредента Хајди отишла во планината горе со Петре да ги пасат козите, а дедото им дал малку да јадат леб, сирење и млеко. Хајди брзо се спријателила со козите, кога ќе паднело снег дедото си ја возел внуката со санка. Така Хајди го поминувала своето време. Многу била среќна и посакала засекогаш да остане на планината. Но по некое време дошла тетка ѝ Дета од градот и кажала дека нашла убав дом за Хајди во градот. Во куќата во градот, каде Хајди требало да престојува луѓето биле многу богати, а девојчето во куќата по име Клара било врсничка на Хајди и не можело да оди, но Хајди и Клара брзо се спријателиле. Во нивниот заеднички пријателски живот колку и да ги имало среќните мигови на чело со по малку строгата дадилка на Клара, г-ѓа Ротенмаер, Клара ја гледала тагата и загриженоста во очите на Хајди за својот дедо, а и копнежот да се врати кај него. Кога дошле таткото и бабата на Клара, г-дин и г-ѓа Сеземан, и додека сѐ уште биле тука на Хајди ѝ бил роденденот. Тие го прославиле а Клара како подарок ѝ дала билет за на планината кај дедото. Хајди била пресреќна. Пред да замине ја поканила Клара да дојде на планината, а таа тоа го прифатила со задоволство. Откако дедото си ја видел внуката многу се израдувал. По некое време дошла Клара со својата баба. Клара тука проодела.

Опис на ликови[уреди | уреди извор]

  • Хајди-главниот лик во оваа книга е опишана како мало девојче со руса коса и ангелско лице. Нејзиниот карактер отсекогаш бил добродушен,а душата-наивна,детска. Хајди ги сакала сите со сето срце,и правдата секогаш ја возвишувала во победа!
  • Петре Козарот-тоа било момче на возраст од 10 до 13 години. Имал кафеава коса,а изразот на неговото лице давал впечаток на забавно и дружељубиво момче!
  • Дедото на Хајди-поради своето минато,старецот обидувајки се да се казни себе си,се преселил на планина во една мала колибка далеку од малата цивилизација која се наоѓала во подножјето на Швајцарските Алпи. Тој бил карактеризиран како тврд човек кој незнае за милост,но длабоко во својата душа,тој имал љубов и мекост до кои само Хајди успеала да допре!
  • Клара-таа била малку поголема од Хајди,но во неа отсекогаш се криела желба за играње цел ден до залезот на сонцето. Имала големо разбирање за секого кое само го потрепувало фактот дека Клара била доста зрела за  нејзината возраст[6][7].

Адаптации[уреди | уреди извор]

Филм и телевизија[уреди | уреди извор]

Биле направени околу 20 филмови или телевизиски адаптации од оригиналната приказна. Филмовите за Хајди забележале голема популарност а јапонската анимирана серија станала популарна во многу земји ширум светот. Иако оригиналната приказна ја опишува Хајди со кратка кадрава коса, таа честопати е прикажувана како русокоса.

Верзиите на приказната вклучуваат:

  • Хајди, игран филм од 1937 со Ширли Темпл во главната улога[8].
  • Хајди, игран филм од 1952 на германски јазик, снимен на локации во Швајцарија.
  • Подарок за Хајди (1958) со Сенди Дешер во улогата на Хајди[9].
  • Хајди, телевизиска серија од 1959 со Сара О Конор во улога на Хајди[10].
  • Хајди од 1965 германски филм.
  • Хајди 1968 телевизиски филм со Џенифер Едвардс во улога на Хајди[11].
  • Хајди: девојчето од Алпите 1974, јапонска анимирана серија (Nippon Animation), која се прикажувала на разни јазици низ цел свет[12]
  • Хајди од 1974 адаптација на BBC со Ема Блејк во улогата на Хајди[13].
  • Телевизиска серија во 26 епизоди (Хајди 1978) германско-швајцарска продукција синхронизирана на разни јазици. Улогата на Хајди ја толкува Катја Полетен[14]
  • Новите авантури на Хајди (1978)
  • Анимиран филм Песната на Хајди (1982) во продукција на Хана и Барбера[15].
  • Храбрата планина (1990) американска адаптација на приказната за Хајди во режија на Кристофер Лит.[16]
  • Минисерија за Хајди воамриканска продукција од 1993, со Ноли Торнтон во улога на Хајди.
  • Хајди (1995) анимиран филм.
  • Хајди (2005) анимиран филм.
  • Хајди CGI римејк на аниме серијата од 1974 развиена во 2015, од Studio100, истите кои го развиле цртаниот Пчеличката Маја.[17]

Инспирацијата за Хајди[уреди | уреди извор]

Во април 2010, Питер Бетнер открил книга напишана во 1830 од германски автор Херман Адам во Камп. Насловот бил "Аделаида: Девојче од Алпите" (германски: Adelheide, das Mädchen vom Alpengebirge). Двете приказни делат многу сличности во приказната и претставите.[18] Биографката на Шпири, Реџина Шиндлер, рекла дека целосно е можно Шпири да се запознала со приказната додека растела во својот дом преполн со книги.

Изданија на македонски[уреди | уреди извор]

Хајди на планина (2003) - сликовница[19]

Шпири Јохана, Хајди (2016)[20]

Надворешни врски[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Title few of the public library of SIKJM
  2. Page few of the electronic SIKJM library
  3. Nathan Haskell Dole, translator of the 1899 edition
  4. „Swiss Literature (old link)“. revue.ch. архивирано од оригиналот на 8 август 2007. https://web.archive.org/web/20070808132233/http://www.revue.ch/swisskids_en/schweizer_geschichten/SG7_eng_juli.php. конс. 4 март 2008 г. 
  5. „Swiss Literature“. admin.ch. архивирано од оригиналот на 6 февруари 2008. https://web.archive.org/web/20080206223105/http://ead.nb.admin.ch/web/swissinfodesk/cultl-en.html. конс. 4 март 2008 г. 
  6. „Прераскажување на лектирата „Хајди“ од Јохана Шпири“. Креативно.мк. http://kreativnomk.blogspot.mk/p/blog-page_21.html. 
  7. Шпири, Јохана (2004). Хајди. Скопје: Феникс,. ISBN ISBN 9989-33-089-1. 
  8. Temple, Shirley; Hersholt, Jean; Treacher, Arthur (1937-10-15), Heidi, конс. 2017-10-17 
  9. Descher, Sandy; Fowley, Douglas; Parks, Van Dyke, A Gift for Heidi, конс. 2017-10-17 
  10. O'Connor, Sara; Spaull, Colin; Dignam, Mark, Heidi, конс. 2017-10-17 
  11. Edwards, Jennifer; Redgrave, Michael; Schell, Maximilian (1968-11-17), Heidi, конс. 2017-10-17 
  12. Sugiyama, Kazuko; Miyauchi, Kôhei; Ohara, Noriko, Heidi: A Girl of the Alps, конс. 2017-10-17 
  13. Blake, Emma; Meyer, Hans; Robson, Flora, Heidi, конс. 2017-10-17 
  14. Polletin, Katia; Barnes, Nicholas; Horney, Brigitte, Heidi, конс. 2017-10-17 
  15. Greene, Lorne; Jr, Sammy Davis; Gray, Margery (1982-11-19), Heidi's Song, конс. 2017-10-17 
  16. Caton, Juliette; Sheen, Charlie; Clarke, Joanna (1990-02-16), Courage Mountain, конс. 2017-10-17 
  17. „Animation“. http://www.studio100.tv/activities/animation/. „Studio 100 is producing a new CGI format animated series of Heidi, which will be delivered for broadcast in 2015. It has been sold to more than 100 countries and coincides with the 40th anniversary of the classic 2D series. Johanna Spyri wrote the first Heidi books back in 1880; since then more than 50 million books have been translated into 50 languages worldwide.“ 
  18. „Basis for Heidi“. Heidi inspiration. http://www.breitbart.com/article.php?id=D9EVRPDO0. 
  19. Hajdi i tainstveniot zamok.. [Skopje]: Toper. [2003]. ISBN 9989809887. OCLC 898669717. https://www.worldcat.org/oclc/898669717. 
  20. Шпири, Јохана (2016). Хајди. Скопје: Просветно дело, Редакција Детска радост, 2016 (Тетово : Напредок). ISBN ISBN 978-608-228-267-1.