Прејди на содржината

Бозелова орхидеја

Од Википедија — слободната енциклопедија
Бозелова орхидеја
Научна класификација [ у ]
Царство: Растенија
клад: Скриеносеменици
клад: Монокотиледони
Ред: Шпаргловидни
Семејство: Орхидеи
Потсемејство: Орхидни
Род: Прстест салеп
Вид: Бозелова орхидеја
Научен назив
Dactylorhiza sambucina
(L.) Soó (1962)
Синоними[1]

Бозелова орхидеја (науч. Dactylorhiza sambucina) — тревно растение кои припаѓаат на семејството Orchidaceae . Таа е доста честа и распространета низ поголем дел од Европа, од источна Португалија до Финска и Украина . Цветовите се појавуваат во пролет и лето, во разни бои од жолта до виолетова.

Етимологија[уреди | уреди извор]

Името на родот Dactylorhiza е формирано од грчки зборови δάκτυλος "daktylos" што значи "прст" и ρίζα "rhiza" што значи "корен" и се однесува на клубени од ова растение, кои се поделени во неколку туберкули. Специфичното латинско име „sambucina“, се однесува на мирисот на постариот ( Sambucus nigra ) што произлегува од некои растенија од овој вид.

Научното биномско име на ова растение првично било Orchis sambucina, предложено од шведскиот натуралист и ботаничар Карл Линеј во 1755 година. Името последователно било изменето во она што во моментов е прифатено ( Dactylorhiza sambucina ), од унгарскиот ботаничар Кароли Реззи Соо во 1962 година

Опис[уреди | уреди извор]

Бозеловата орхидеја достигнува висина во просек 10–40 cm. Овие растенија се луковични геофити со подземни клубени или луковици кои годишно произведуваат нови стебла, лисја и цветови.

Листовите се амплексикаули и варираат од 4 до 7 броја по растение. Долните лисја се триаголник-надујни со тап врв, додека горните лисја се ланцетни со акутен врв. Големината на лисјата е: ширина од 1 до 2,5 сm и должина 6 – 12 cm.

Подземниот дел на стеблото има два клубени, секој еден, повеќе или помалку, длабоко поделен на неколку лобуси (одлика на родот Дактилорихиза ). Првиот игра важни функции за снабдување на стеблото, додека секундарните собираат хранливи материи за развој на растението што ќе се формира во наредната година.

Соцветот е долг 5–10 cm и тој е составен од цветови собрани во густ скок. Цветовите растат во пазувите на брак, кои се мембранозни и во форма на ланцета. Цветовите се појавуваат од средината на април до почетокот на јули. Нивните бои варираат од жолта со светло-црвеникава дамка или виолетова попрскана со потемни дамки на етикетата .

Тие се хермафродити и се опрашуваат од инсекти ( ентомофилно ), особено бумбари ( видови бомби ). Овие орхидеи се скоро без нектар, но ги посетуваат разни инсекти опрашувачи бидејќи се мешаат со другите растенија со нектар. `Ртење на семето е условено од присуство на специфични габи.

Овој вид припаѓа на семејството на орхидеите (Orchidaceae), а неговото научно име значи „со цвет како бозел“ (мириса слично на бозел). Цвета од пролет до лето најчесто во сино виолетова боја. Од луковицата која има изглед на прсти (што и во превод значи Dactylorhizа) ,се развива стебленцето кое има висина од 10 до 40 cm, а околу него се распоредени 4 до 7 шиловидни листови. Соцветието е составено од многу густо распоредени мембранозни цветови кои цветаат од април до јули. Нивната боја варира од жолта до црвено виолетова. Широко е распространет во Европа, а се поретко се среќава и на Алпите. Во Националниот парк Галичица е распространет на надморска висина до 2000 метри на отворени и добро осветлени високо планинински пасишта и рабови на шума.[2]

Распространетост[уреди | уреди извор]

Бозеловата орхидеја е доста честа и распространета билка низ поголем дел од Европа, од источна Португалија до Финска и Украина . Отсуствува на британските острови, ниските земји, Динаридите и поретко на северната страна на Алпите.[1][3][4][5][6]

Живеалиште и екологија[уреди | уреди извор]

Ова растение претпочита свежи или суви ливади (субалпски и алпски пасишта), лесни шуми и чистилишта или грмушка. Тие растат на силикатна и варовна подлога, на надморска височина од 300 до 2000 метри надморска висина иако локално, на пример во Упленд, Шведска, може да се најдат и на ниво на море. Однесувањето на `ртење, долговечноста на растенијата и побарувањата на почвата неодамна биле прегледани за „Биолошката флора на Европа“.[7]

Галерија[уреди | уреди извор]

Наводи[уреди | уреди извор]

  1. 1,0 1,1 Kew World Checklist of Selected Plant Families
  2. НП Галичица
  3. Altervista Flora Italiana, Orchide sambucina, Dactylorhiza sambucina (L.) Soó
  4. Castroviejo, S. & al. (eds.) (2005). Flora Iberica 21: 1-366. Real Jardín Botánico, CSIC, Madrid.
  5. Pedersen H.A. (2006). „Systematics and evolution of the Dactylorhiza romana/sambucina polyploid complex (Orchidaceae)“. Botanical Journal of the Linnean Society. 152 (4): 405–434. doi:10.1111/j.1095-8339.2006.00573.x.
  6. Griebl N (2008). „Vorkommen und verbreitung der gattung Dactylorhiza in Österreich“. Berichte aus den Arbeitskreisen Heimische Orchideen. 25 (2): 80–118.
  7. Jersáková, J.; I. Traxmandlová; Z. Ipser; M. Kropf; G. Pellegrino; B. Schatz; V. Djordjević; P. Kindlmann; S. S. Renner (2015), „Biological flora of Central Europe: Dactylorhiza sambucina (L.) Soó“, Perspectives in Plant Ecology, Evolution and Systematics, 17 (4): 318–329, doi:10.1016/j.ppees.2015.04.002

 

Надворешни врски[уреди | уреди извор]