Афарски јазик

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на прегледникот Прејди на пребарувањето
Афарски
Qafár af
Застапен воЕтиопија, Еритреја, Џибути
ПодрачјеАфарска Котлина, североисточна Африка
Говорници1,4–1,5 милиони  
Јазично семејство
Писмоетиопско (во Етиопија), латиница
Признаен како малцински во Еритреја
Јазични кодови
ISO 639-1aa
ISO 639-2aar
ISO 639-3aar

Афарскиот јазик (Qafár af) е низински источнокушитски јазик на народот Афари што се говори во Етиопија, Еритреја и Џибути. Се смета дека има 1,5 говорници. Како и кај другите јазици од групата, основниот збороред е од обликот „подмет-предмет-прирок“. Јазикот во практика е претежно говорен, бидејќи само 1-3% од неговите говорници се писмени. Најсроден јазик е сахо.[1]

Во Еритреја, афарскиот е еден од деветте државни јазици со формално рамноправен статус (иако тигриња и арапскиот се во огромна мера најзначајните службени јазици). Во медиумите јазикот е застапен со секојдневна програма на државното радио. Во образованието, Афарите претпочитаат да го користат арапскиот јазик, кој го говорат како втор.[2] Во регионот Афар во Етиопија, афарскиот е делумно застапен во неколку училишта,[3] додека пак работен јазик во регионот е амхарскиот.[4]

Фонологија[уреди | уреди извор]

Согласки[уреди | уреди извор]

Ова се согласките застапени во јазикот, запишани со стандарден правопис и изговор според МФА во загради:

  Уснени Венечни Свиени Предно-
непчени
Задно-
непчени
Голтнички Гласилни
Избувна безвучни     t  [t]       k  [k]    
звучни   b  [b]   d  [d]   x  [ɖ]     g  [ɡ]    
Струјни безвучни   f  [f]   s  [s]         c  [ħ]   h  [h]
звучни             q  [ʕ]  
Носни   m  [m]   n  [n]          
Приближни   w  [w]   l  [l]     y  [j]      
Едноударни     r  [r]        

Согласките што ги затвораат слоговите се изговараат со приздив akʰˈme.

Самогласки и нагласок[уреди | уреди извор]

  • кратки
    • a [ʌ]
    • e [e]
    • i [i]
    • o [o]
    • u [u]
  • долги
    • aa [aː]
    • ee [eː]
    • ii [iː]
    • oo [oː]
    • uu [uː]

Самогласките во потврдните глаголи на крајот од реченицата се приздивни (и нагласени), како на пр. abeh = /aˈbeʰ/ „направил“. Самогласките во потврдните глаголи на крајот од реченицата се неприздивни (и ненагласени), како на пр. maabinna = /ˈmaabinna/ „не направил“.

Самогласките во прашалните глаголи на крајот од реченицата се издолжени (и нагласени), како на пр. abee? = /aˈbeː/ „направи ли?“

Во сите други случаи, акцентот е на последниот слог од зборот.

Фонотактика[уреди | уреди извор]

Слоговите се од обликот (Сг)См(Сг)(См). Исклучок е трисложната група „-str-“.

Писмо[уреди | уреди извор]

Афарскиот се пишува на латиница или со етиопско писмо (геез).

Афарско писмо во подготовка[уреди | уреди извор]

Лингвистите во Јазичниот институт на Џибути, Министерството за образование на Еритреја и Центарот за изучување и збогатување на афарскиот јазик во Етиопија работат на стандардизирано афарско писмо за полесно описменување на неговите говорници.[5]

Латинично писмо[уреди | уреди извор]

A, B, T, S, E, C, K, X, I, D, Q, R, F, G, O, L, M, N, U, W, H, Y

Поврзано[уреди | уреди извор]


Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Raymond G. Gordon, Jr, ed. 2005. Ethnologue: Languages of the World. 15th edition. Dallas: Summer Institute of Linguistics.
  2. Marie-Claude Simeone-Senelle: Les langues en Erythrée - Chroniques Yeménites 8, 2000
  3. Интервју со афарскиот претседател - IRIN, 24 мај 200 (англиски)
  4. Афар - Парламент на Етиопија (англиски)
  5. Развој на афарскиот јазик - Афарски пријатели во Шведска (PDF) (англиски)

Библиографија[уреди | уреди извор]

  • Loren F. Bliese. 1976. "Afar", The Non-Semitic Languages of Ethiopia. Ed. Lionel M. Bender. Ann Arbor, Michigan: African Studies Center, Michigan State University. Pages 133–164.
  • Loren F. Bliese. 1981. A generative grammar of Afar. Summer Institute of Linguistics publications in linguistics vol. 65. Dallas: Summer Institute of Linguistics & The University of Texas at Arlington. ISBN 0-88312-083-6.
  • J.G. Colby. 1970. "Notes on the northern dialect of the Afar language", Journal of Ethiopian Studies 8:1–8.
  • R.J. Hayward and Enid M. Parker. 1985. Afar-English-French dictionary with Grammatical Notes in English. London: School of Oriental and African Studies, University of London.
  • Richard J. Hayward. 1998. "Qafar (West Cushitic)", Handbook of Morphology. Ed. A. Spencer & A. Zwicky. Oxford: Blackwell. Pages 624-647.
  • Didier Morin. 1997. Poésie traditionnelle des Afars. Langues et cultures africaines, 21 / SELAF vol. 363. Paris/Louvain: Peeters.
  • Enid M. Parker. 2006. English–Afar Dictionary. Washington DC: Dunwoody Press.
  • Rainer M. Voigt. 1975. "Bibliographie des Saho–Afar", Africana Marburgensia 8:53–63.

Надворешни врски[уреди | уреди извор]