Фауст

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај

Фауст или Фаустус (на латински: среќен) е главниот лик на класичната германска легенда. Покрај тоа што тој е многу успешен научник, тој е незадоволен и склучува договор со ѓаволот разменувајќи ја својата душа за бесконечно знаење и световни задоволства. Приказната за Фауст е основата на многу литературни, уметнички, филмски и музички дела.

Значењето на зборот и името е толкуван на различни начини низ вековите. Фауст и придавката „фаустиан“ често се употребуваат за ситуација во која некоја амбициозна личност го отфрла моралниот интегритет за да постигне моќ и успех: поговорката „Договор со ѓаволот“.

Фауст од првите книги, како и балади, драми, куклени претстави, е неотповикливо осуден, бидејќи преферира човекот да го проповеда знаењето. „Тој го положи Светото Писмо зад вратата и под клупата, и одбиваше да го нарекуваат доктор по теологија, туку доктор по медицина.“

Драмите и комичните куклени претстави базирани според оваа легенда биле популарни низ Германија во 16 век со претставување на Фауст и Мефистофел како ликови за вулгарна забава. Приказната стана популарна во Англија поради Кристофер Марлов (Christopher Marlowe) кој ѝ даде класичен третман во неговата претстава „Трагичната историја на доктор Фауст“. Во преработката на Гете на приказната 200 години подоцна, Фауст станува незадоволен интелектуалец кој копнее за „повеќе од обично месо и пијалок“.

Краток преглед на приказната[уреди]

И покрај неговата научна успешност, на Фауст му е досадно и е разочаран. Тој решава да го побара Ѓаволот за да добие понатамошно знаење и магични моќи со кои ќе се препушти на сите задоволства и знаења на светот. Како претставник на Ѓаволот се појавува Мефистофел. Тој прави договор со Фауст: Мефистофел ќе го служи Фауст со неговите магични моќи за одреден период (години), но на крајот од тој период, Ѓаволот ќе ја земе душата на Фауст, и тој ќе биде вечно проколнат. Во првите приказни, овој период траел 24 години.

За време на договорот, Мефистофел му служи на Фауст на различни начини. Во многу верзии од приказната, посебно во драмата на Гете, Мефистофел му помага на Фауст да заведе една прекрасна и невина девојка Гречен (Gretchen), чиј живот на крајот ќе биде уништен. Сепак, невиноста на Гречен ќе ја спаси на крајот, и таа ќе отиде во рајот. Во препевот на Гете, господовата милост го спасува Фауст преку неговиот постојан стремеж - во комбинација со одбраните на Гречен кон Господ во форма на Вечната Жена.

Сепак,во првите приказни, Фауст е неотповикливо корумпиран и верува дека неговите гревови не можат да се простат и кога целиот период ќе пројде, ѓаволот го праќа во пеколот.

Извори за легендата[уреди]

Првиот испечатен извор за легендата е малиот џебен леток, издаден во 1587 година, со наслов „Историјата на доктор Јохан Фауст“ (Historia von D.Johann Fausten). Книгата беше преуредувана и позајмувана од текот на 16 век. Други „Фаустови книги“ во таа ера се:

  • Das Wagnerbuch (1593 година)
  • Das Widmann'sche Faustbuch (1599 година)
  • Dr. Fausts großer und gewaltiger Höllenzwang (Франкфурт 1609 година)
  • Dr. Johannes Faust, Magia naturalis et innaturalis (Passau 1612)
  • Das Pfitzer'sche Faustbuch (1674 година)
  • Dr. Fausts großer und gewaltiger Meergeist (Амстердам 1692 година)
  • Das Wagnerbuch (1714 година)
  • Faustbuch des Christlich Meynenden (1725 година)

Книгата за Фауст од 1725 година кружела насекаде, и младиот Гете исто така ја прочитал. Потеклото на името и личноста на Фауст останува непознато, иако се претпоставува дека се базира врз ликот на д-р Јохан Џорџ Фауст (Dr.Johann Georg Faust) (1480–1540 година), магионичар и алхемичар, веројатно од Книтлиген, Виртенберг кој добил диплома за богословие од универзитетот Хајделберг во 1509 година. Научниците, како Франк Барон и д-р Лео Рукби се сомневаат во многу од овие предходни претпоставки. Личноста на Фауст се поврзува со многу градови. Во Лајпциг, во еден познат вински подрум и денес на ѕидот стои слика поставена во 1525 година, а која го претставува Фауст на винско буре.

Некои извори го поврзуваат легендарниот Фауст со Јохан Фуст (Johann Fust), бизнис партнерот на Јохан Гутенберг или сугерираат дека Фуст е дел од повеќето зачетоци на приказната за Фауст.

Ликот во полскиот фолклор наречен Пан Твардовски има сличности со Фауст, и оваа легенда се чини дека потекнува од приближно исто време. Не е јасно дали овие две приказни имаат заедничко потекло или влијаеле една на друга. Пан Твардовски може да се заснова на германски емигрант од 16 век во тогашниот главен град на Полска - Краков или веројатно на Џон Ди или Едвард Кели. Според теологичарот Филип Меланктон, историскиот Јохан Фауст исто така студирал во Краков.

Поврзани или слични приказни во врска со пакт меѓу човекот и ѓаволот ги вклучуваат и легендата за Теофил од Адана, бискуп од 5 век и драмите Мери од Нијмеген (Mary of Nijmegen) (холaндска, почеток на 15 век, припишано на Ана Бијнс) и Сенодоксус (Cenodoxus) (германска, почеток на 17 век, од Џејкоб Бидерман).

Забелешките на едно издание на „Фауст“ од Гете тврдат дека алхемичарите Агрипа и Парацелсиус биле комбинирани во главниот лик.

Марловиот доктор Фаустус[уреди]

Додека првиот џебен леток за Фауст кружеше во северна Германија, се појави и во Англија каде што беше објавен англиски превод во 1592 година: Историјата на проколнатиот живот и заслужената смрт на доктор Фауст. Кристофер Марлов го искористил ова дело како основа за неговите поамбициозни драми, Трагичната историја на доктор Фаустус (објавена 1604 година).

Друга инспирација за верзијата на Марлов е Џон Ди (1527–1609 година) кој практикувал форми на алхемија и наука и ја создал енокијанската магија (Enochian magic).

Фауст од Гете[уреди]

главна статија: Фауст од Гете

Друга важна верзија на легендата е драмата Фауст од германскиот автор Јохан Волфганг фон Гете. Фауст од Гете го прави сложен едноставниот христијански морал на оргиналната легенда. „Затворената драма“ на Гете во два дела е епска мешавина меѓу драма и проширена поема. Драмата содржи делови од христијанската, средноовековната, римската, источната и хеленската поезија, филозофија и литература.

Составувањето и префинетоста на верзијаta на Гете за оваа легенда, траело 60 години (неинтензивни 60 години). Крајната верзија, објавена по неговата смрт ,е призната како дело од голема важност во германската литература.

Приказната ја обработува вербата на Фауст во неговата потрага по вистинската суштина на животот. Фрустриран од учењето и границите на неговото знаење, моќи и уживање во животот, тој го привлекува вниманието на ѓаволот (претставен преку Мефистофел) кој се согласува да му служи на Фауст сè до моментот кога тој ќе ја достигне кулминацијата на човековата среќа - момент во кој Мефистофел може да ја земе неговата душа. Фауст е задоволен со договорот и верува дека овој момент на кулминација нема да дојде.

Наводи[уреди]

Надворешни врски[уреди]