Мајанска митологија

Од Википедија, слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај

Мајанската митологија е дел од поголема група на митолиогии од Средна Америка. Мајанската митологија воглавно се базира на приказни и раскажувања каде има персонификација на природните сили и феномени. Останатите приказни со етичка порака не се сметаат за дел од мајанската митилогија.

Извори[уреди]

Најстарите мајански митови датираат од 16 век и се пронајдени во историските извори во Гватемала. Најзначаен од ситe овие е „Попул Вух“ или Книгата на советот, кој содржи приказни за создавањето и авантурите на Близнаците-херои, Хунахпу и Шбаланке.

Јукатан е исто така значаен регион за мајанската митологија. Книгите од Чилам Балам содржат митолошки текстови и митолошки фрагменти се пронајдени кај раноте шпански извештаи кога го колонизирале регионот.

Во 19 век и 20 век, антрополозите заедно со локалниот фолклор собрале голем број на митолошки приказни. Поголем дел се за време на шпанското освојување, но некои од нив датираат и пред периодот на колонизација. Денес ова е полесно, зошто самите Мајанци објавуваат книги со приказни од мајанската митологија.

Значајни митолошки теми[уреди]

Некои од најзначајните теми присутни во мајанската митологија се опишани подолу.

Создавање на светот[уреди]

Попул Вух го опишува создавањето на земјата од страна на силите на морето и небото. Книгата од Чилам Балам опишува распад на небото проследено со поново раѓање на небото е израснување на Петте светски дрва.

Создавање на човештвото[уреди]

Попул Вух дава четири описи за создавањето на животот. Во првиот опис се дава објаснување за создавањето на животните, потоа следи создавање на глината/ почвата, потоа следи шумата и на крај човекот. Создавањето на човекот се опишало како отворање на Планината Пченка и од неа излегол човекот проследено со молњи.

Дејства на хероите: Подредување на светот[уреди]

Најпознатиот митски херој е за победата над смртта и болеста од страна на браќата Хунахпу и Шбаланке. Од иста важност е и победата на молњата од страна на херојот од пченката и создал договор со нив.

Брак со земјата[уреди]

Оој мит ја опишува врската помеѓу човештвото и житариците. Херојот Шбаланке ѝ се додворува на ќерката на Богот Земја и покасно жената на херојот е претворена во пчели, змии, инсекти и пченка.

Потекло на сонцето и месечината[уреди]

Потеклото на сонцето и месечината не било како производ на напоменатиот брак со земјата. Од Чијапаси Гватемала доаѓа приказна за еден Помлад Брат и неговиот љубоморен постар брат. Помладиот брат станува сонце, неговата мајка станува месечина и постариот брат бил претвпрен во диви животни.

Реконструкција на митологијата од пред колонизацијата[уреди]

Трите преживеани мајански книги се воглавно од ритуален карактер, и содржат малку митски сцени. Не е сигурно дали митските приказни биле претставувани хиерархиски. Токму поради тоа, откривањето и разбирањето на митовите се тесно сврзани со керамиката на кои се претставени или ѕидовите.

Со сигурност е потврдено дека митот за браќата близнаци е од Попол Вух, приказна која кружела и во класичниот мајански период. Понекогаш, античките мајански митови биле зачувани од околните народи, не од самите Маи.

Наводи[уреди]

John Bierhorst, The Mythology of Mexico and Central America. Oxford U.P. 2002.
Didier Boremanse, Cuentos y mitología de los lacandones. Tradición oral maya. Editorial: Academia de Geografia e Historia de Guatemala.
Gary Gossen, Chamulas in the World of the Sun.
Robert Laughlin, Of Cabbages and Kings.
Karl Taube, The Major Gods of Yucatan. Dumbarton Oaks 1992.
Miller, Mary; and Karl Taube (1993). „The Gods and Symbols of Ancient Mexico and the Maya: An Illustrated Dictionary of Mesoamerican Religion“. London: Thames and Hudson. ISBN 0-500-05068-6. OCLC 27667317. 
Mary Miller; and Simon Martin (2004). „Courtly Art of the Ancient Maya“. London: Thames and Hudson. ISBN 0-500-05129-1. OCLC 54799516. 
Thompson, J. Eric S. (1970). „Maya History and Religion“. Civilization of the American Indian Series, No. 99. Norman: University of Oklahoma Press. ISBN 0-8061-0884-3. OCLC 177832. 

Видете исто така[уреди]