Миштеци

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Миштечкиот крал Осум елени (десно) на средба со Четири јагуари (лево.

Миштеците (миштечки: tu'un savi, но и неколку други поими) се староседелски народ на територијата на Средна Америка, поточно на териториите на мексиканските сојузни држави Оашака, Гереро и Пуебла. Регионот кој овој народ го населувале/ населуваат се нарекува Ла Миштека или на шпански La Mixteca. Мајчини јазици на овој народ се миштечките јазици.

Поимот Миштеци доаѓа од наватлскиот збор Mixtecapan што значи „место на луѓето-облаци“. Самите Миштеци се нарекуваат себе си со повеќе имиња, меѓу кои ñuu savi, ñuu djau, ñuu davi, sa'an davi, da'an davi, tu'un savi, naa savi и други, во зависност од локалната верзија на јазикот. Кевин Терасиано го користел помот Њуѕахуи (Ñudzahui) што во превод значи „луѓе од дождливото место“.


Преглед[уреди]

Карта на светот во 1 година.

Во предколумбовиот период, Миштеците биле едни од главните цивилизации во Мезоамерика. Важни миштечки стари центри миле стариот главен град Тилантонго, како и Ачиутлае, Куилапан, Хуамелулпан, Митла, Тлашиако, Тутутепек, Хаштлахуака и Јукуњудахуи. Миштеците, исто така, направиле големи градби во стариот град Монте Албан, кој бил изграден од Запотеците. Производите на Миштеците, кои воглавно биле од камен, дрво и метал, биле ширум познати во Мезоамерика.

Ацтеките, во својата најголема политичка моќ, наплатувале надоместоци во миштечките области, но важно е да се напомене дека не сите миштечки градови биле вазали на Ацтечката Империја. Исто така, Миштеците дале голем отпор кон шпанската окупација. Денес, голем број Миштеци се раселени низ Мексико и САД, особено во пограничниот регион.

Географија[уреди]

Карта на историските миштечки предели.

Миштечката територија, историски и современо, се совпаѓа со западната половина на сојузната држава Оашака, со некои миштечки населби во соседните сојузни држави Пуебла на северозапад и Гереро. Миштечката татковина е поделена на три географски и културни региони:

  • Миштека Алта или Планински Миштеци - е планински регион, западно од долината Оашака,
  • Миштека Баха или Рамничарски Миштеци- е рамничарски регион околу планините, и
  • Миштека де ла Коста или Крајбрежни Миштеци- е регионот околу брегот на Тихиот Океан.

Низ историјата, најдоминантен миштечки регион бил планинскиот, каде се наоѓал и главниот град на Миштеците. Рамничарскиот регион бил оспоруван регион, односно за него и Миштеците и Запотеците тврделе дека е нивен. Пештерата во басенот Коиштлахуака било свето место за Миштеците.

Култура[уреди]

Кодексот Зуче-Нутал.

Миштечките јазици, во своите различни варијанти, го зборувале околу 300.000 жители според проценката од крајот на 20 век. Сепак, голем дел од Миштеците се двојазично, односно можат професионално да зборуваат шпански.

Во антропологијата, Миштеците се познати по нивните кодекси каде е запишана нивната историја. Кодексите се направено од кожа од елен. Најпозната приказна за Миштеците е таа за кралот Осум елени, кој пак го добил своето име по датумот на раѓање. Некои познати миштечки кодекси се Кодекс Бодли и Кодекс Зуче-Нутал, каде е запазен животот на кралот Осум елени.

Поврзано[уреди]

Надворешни врски[уреди]