Боб Марли

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Боб Марли
Црно бела фотографија од Боб Марли на сцена со гитара
Боб Марли на концерт, 1980.
Биографски податоци
Родено име Роберт Неста Марли
Познат(а) и како Tuff Gong
Роден(а) 6 февруари 1945(1945-02-06)
Nine Mile, Saint Ann, Jamaica
Починал(а) 11 мај 1981(1981-05-11) (на 36 год.)
Мајами, Флорида
Жанрови Реге, ска, рокстеди
Занимања Пејач, музичар, гитарист, текстописец
Инструменти Вокали, гитара, ударни инструменти
Период на активност 1962–1981
Издавачи Beverley's, Studio One, Wail'n Soul'm, JAD, Upsetter, Tuff Gong, Island
Соработници Bob Marley and the Wailers
Мреж. место bobmarley.com

Роберт Неста „Боб" Марли (6 февруари 1945 година - 11 мај 1981 година) — јамајкански пејач-текстописец и музичар. Тој бил лидер, текстописец и гитарист на ска, rocksteady и реге бендовите Wailers (1964-1974) и Bob Marley & The Wailers (1974-1981). Марли остана познат и почитуван изведувач на реге музика, и бил заслужен за помагање во ширењето на Јамајканската музика и движењето Rastafari ширум светот.

Најголеми хитови на Марли се: „I Shot the Sheriff“, „No Woman, No Cry“, „Could You Be Loved“, „Stir It Up“, „Jamming“, „Redemption Song“, „One Love“ и, заедно со The Wailers, „Three Little Birds“, како и постхумно објавените „Buffalo Soldier“ и „Iron Lion Zion“. Албумот Legend (1984), објавен три години по неговата смрт, бил најдобро-продаван реге албум кој достигна 10 кратен платински (дијамантски) тираж во САД и продажба над 20 милиони копии ширум светот.

Живот и кариера[уреди]

Боб Марли бил роден во малото село Nine Mile во Saint Ann Parish, Јамајка како Неста Роберт Марли. Подоцна некој службеник во Одделението за пасоши по грешка ќе го замени неговото средно име. Неговиот татко, Норвал Синклер Марли (Norval Sinclair Marley), бил Јамајканец со англиско потекло, чие семејство потекнува од Есекс, Англија. Норвал бил капетан во Кралската морнарица, како и надзорник на плантажи, кога се оженил со Cedella Booker, Афро-Јамајканка, тогаш на возраст од 18 години. Норвал финансиски ги обезбедуваше неговата сопруга и детето, но ретко се гледал со нив бидејќи често патувал. Во 1955 година, кога Марли имал 10 години, неговиот татко починал од срцев удар на возраст од 60 години. Марли, како мал, често бил предмет на исмевање поради неговото мешано потекло и се соочуваше со прашања во врска со неговиот идентитет низ целиот живот. Тој еднаш рекол: „Јас немам предрасуди кон себе си. Татко ми бил бел, а мајка ми црна. Нека ме викаат полу-каста или како им е мило. Јас не сум на ничија страна. Нити сум на страна од црнците, ниту пак од страна на белците. Јас сум од страна на Бог, оној кој ме создаде и кој е причина да водам потекло од белец и црнкиња.“ Иако Марли го призна неговото мешано потекло, во текот на неговиот живот и поради неговите верувања, тој се само-идентификува како црнец од Африка. Во песните како „Black Survivor“, „Babylon System“, и „Blackman Redemption“, Марли пее за борбата на црнците и Африканците против угнетувањето од Западот.

Марли се спријателил со Neville „Bunny“ Livingston (подоцна познат како Bunny Wailer), со кого започнал да свири. Тој го напуштил училиштето на 14 годишна возраст за да започне да свири со Joe Higgs, локален пеjач и посветен Rastafari. На една сесија за џез импровизадија со Higgs и Livingston, Марли го сретнал Peter McIntosh (подоцна познат како Peter Tosh), кој имал слични музички амбиции. Во 1962 година, Марли ги снимил своите први два сингла, „Judge Not“ и „One Cup of Coffee“, со локалниот музички продуцент Leslie Kong. Овие песни, објавени на етикетата на Беверли под псевдонимот Боби Мартел, привлекле малку внимание. Песните подоцна биле повторно ре-издадени во сетот Songs of freedom, постхумна колекција од музиката на Марли.

Музичка кариера[уреди]

The Wailers[уреди]

Во 1963 Боб Марли, Bunny Wailer, Peter Tosh, Junior Braithwaite, Beverley Kelso и Cherry Smith ја формирале ска и rocksteady групата The Teenagers. Подоцна го промениле нивното име во „The Wailing Rudeboys“, потоа во „The Wailing Wailers“, кога биле откриени од продуцентот Coxsone Dodd, и конечно во „The Wailers“. До 1966, Braithwaite, Kelso и Smith го напуштиле The Wailers, оставајќи го триото Bob Marley, Bunny Wailer, and Peter Tosh. Во 1966, Maрли се оженил со Рита Андерсон и за кратко се преселил во близина на куќата на неговата мајка во Вилмингтон, Делавер, САД, за кратко време за кое работел како помошник во лабораторијата на DuPont и на лентата за берба на плантажата Крајслер, под името Доналд Марли.

Кога се вратил во Јамајка, Марли станал член на Rastafari движењето и започна да го носи она по што стана препознатлив, неговите суканици. После недоразбирањето со Дод, Марли и неговиот бенд се соединиле со Lee „Scratch“ Perry и неговиот студио бенд, The Upsetters. Иако сојузот траел помалку од една година, тие, според многумина, ги снимиле најдобрите хитови на The Wailers’. Марли и Пери се разделиле по несогласувањето во односот на правата за снимање, но тие останале пријатели и работеле повторно заедно помеѓу 1968 и 1972 година. Боб и Рита Марли, Питер Тош и Бани Вејлер издале некои стари снимки од JAD Records, во Кингстон и Лондон, во обид да го комерцијализираат звукот на The Wailers'. Бани подоцна тврдел дека овие песни „никогаш не требаше да се објават во албум… тие беа само демо снимки кои продуцентските компании ги слушаа." Во 1968, Боб и Рита го посетиле Бронкс за да се видат со текстописецот на Џони Неш, Џими Норман. Тридневната сесија за џез импровизација со Норман и останатите, вклучувајќи го и ко-авторот на Норман, Al Pyfrom, резултирала со 24 минутна снимка на која Марли изведуваше неколку негови и композиции од Норман и Pyfrom, што според Реге архиварот Роџер Стефенс е ретко тоа што бил под влијание на поп наместо на реге, како дел од обидот Марли да се пробие на Американските топ листи. Според една статија во The New York Times, Марли на таа снимка експериментирал со различни звуци, приспособувајќи го doo-wop стилот на „Stay With Me“ и „бавниот стил на артистите од 1960-тите" на „Splish for My Splash“. Првиот албум на The Wailers, Catch a Fire, бил издаден во 1973 год. и добро се продаваше. Година подоцна бил издаден Burnin', во кој се наоѓаа песни како: „Get Up, Stand Up" и "I Shot the Sheriff“. Ерик Клептон направи хит сингл од „I Shot the Sheriff“ во 1974, подигнувајќи го на повисоко ниво интернационалниот профил на Марли. The Wailers се растуриле во 1974, секој од трите главни членови тргна во своја соло кариера. Има повеќе претпоставки за причините за распадот на гурпата; некои веруваат дека имало несогласувања помеѓу Бани, Пиетри Боб околу нивните изведби, додека други тврдат дека Бани и Питер едноставно сакаа да започнат соло кариери.

Боб Марли & The Wailers[уреди]

И покрај распадот, Марли продолжил да снима под името „Bob Marley & The Wailers“. Неговиот нов бенд кој го придружувал на настапите ги вклучувал браќата Carlton и Aston „Family Man“ Barrett на тапани и бас, односно Џуниор Марвин и Ал Андерсон како гитарист, Tyrone Downie и Earl „Wya“ Lindo на клавијатури и Alvin „Seeco“ Patterson на ударни инструменти. „I Threes“, во состав Judy Mowatt, Marcia Griffiths и сопругата на Марли, Рита, биле придружни вокали. Во 1975 година, Марли се пробил на интернационална сцена со својот прв хит надвор од Јамајка, „No Woman, No Cry“, песна од „Тhe Natty Dread“ албумот. Ова било проследено со неговиот деби албум во САД, Rastaman Vibration (1976), кој бил четири недели на Billboard Hot 100. Во декември 1976 година, два дена пред „Насмевни се Јамајка", бесплатен концерт организиран од Премиерот на Јамајка, Michael Manley, во обид да се намали тензијата меѓу две завојувани политички групи, Марли, неговата сопруга, и менаџерот Дон Тејлор биле повредени во напад од непознати вооружени лица врз домот на Марли. Тејлор и сопругата на Марли се здобиле со сериозни повреди, но подоцна се опоравиле. Боб Марли се здобил со помали рани во градите и раката. Нападот се смета дека бил политички мотивиран, бидејќи многумина мислеа дека концертот всушност бил за поддршка на Manley. Сепак, концертот продолжил, а повредениот Марли имал настап и два дена после концертот. Кога го прашале зошто го направил тоа, Марли одговорил: „Луѓето кои се обидуваат да се направи овој свет уште полош не земаат слободен ден. Како јас да го направам тоа?" Членовите на групата Zap Pow, кои немаа радикални религиозни или политички убедувања, се појавија како бенд во придружба на Боб Марли пред фестивалска публика од 80.000, додека членовите на The Wailers се уште се водеа за исчезнати или се криеја. Марли ја напуштил Јамајка на крајот на 1976 година и заминал во Англија, каде што помина две години во свој наметнат егзил. Додека бил таму ги снимил албумите Exodus и Kaya. Exodus останал на Британските листи за најпопуларен албум 56 непрекинати недели. Од тој албум имало четири хит синглови во тоа време во Велика Британија: „Exodus“, „Waiting in Vain“, „Jamming“, и „One Love“ (препев на хитот на Curtis Mayfield, „People Get Ready“). За време на неговиот престој во Лондон, тој бил уапсен и добил пресуда за поседување на мало количество на канабис. Во 1978 година, Марли се вратил во Јамајка и настапил на друг политички концерт, „One Love Peace Concert“, повторно во обид да се смират завојуваните страни. Кон крајот на концертот, по барање на Марли, Michael Manley (лидер на тогаш владејачката Национална народна партија) и неговиот политички противник Edward Seaga (лидер на спротивната Јамајканска Лабуристичка партија), се качиле на сцената и се ракувале. Под името Bob Marley & Wailers биле издадени единаесет албуми, четири албуми од живи настапи и седум студиски албуми. Во издадените спаѓаат: Babylon by Bus, двоен албум во живо со 13 песни, бил издаден во 1978 година. Овој албум, а особено последната песна „Jammin“ со побеснетата публика во позадина, го опфати интензитетот на настапи во живо на Марли. Survival, дрзок и политички нападнат албум, бил издаден во 1979 година. Преку песните како „Zimbabwe“, „Africa Unite“, „Wake Up and Live“, и „Survival“ се гледала поддршката на Марли за борбата на Африканците. Со неговото појавување на Амандла фестивалот во Бостон, јули 1979 година, го покажал своето силно спротивставување на аперхејдот во Јужна Африка, што веќе го имал прикажано во неговата песна „War“ од 1976 година. Во почетокот на 1980 година, бил поканет да настапи на прославата на Денот на независноста на Зимбабве (17 април). Uprising (1980) бил последниот студиски албум на Боб Марли и е една од неговите најистакнати верски продукти, вклучувајќи ги и „Redemption Song“ и „Forever Loving Jah“. Confrontation, објавен постхумно во 1983 година, се состои од необјавени материјали снимени во текот на неговиот живот, вклучувајќи го и хитот „Buffalo Soldier“ и нови миксови на синглови претходно достапни само во Јамајка.

Подоцнежни години[уреди]

Болест[уреди]

Во јули 1977 година, кај Марли бил откриен acral lentiginous melanoma, форма на малигна меланома, појавена во една негова рана, која наводно ја здобил во пријателски фудбалски натпревар. По албумот Uprising, издаден во мај 1980 година, групата завршува голема турнеја низ Европа, каде што го имале најголемиот концерт во нивната кариера, пред сто илјади луѓе во Милано. По турнејата Марли отишол во Америка, каде што имал два настапи во Madison Square Garden како дел од Uprising турнејата. Набргу потоа неговото здравје се влошило и тој прилично многу се разболел, ракот веќе се проширил низ неговото тело. Остатокот од турнејата била откажана и Марли бил на лечење во Бавариската клиника Josef Issels, каде што добил контроверзен вид на терапија делумно базирана врз избегнување на одредени видови храна, пијалоци и други супстанции. По осуммесечната борба против ракот, без успех, тој изнајмил авион за неговото враќање во Јамајка.

Смрт и постхумна репутација[уреди]

Додека летале дома од Германија до Јамајка, прифаќајќи дека ќе умре, виталните функции на Марли се влошиле. Слетале во Мајами, каде бил однесен во болница за да добие итна медицинска помош. Тој починал во болницата Cedars of Lebanon, во Мајами, утрото на 11 мај, 1981 година, на возраст од 36. Ширењето на ракот на неговите бели дробови и на мозокот ја предизвикале смртта. Неговите последни зборови до неговиот син Ziggy беа: „Парите не можат да купат живот.“ Марли доби државнички погреб во Јамајка на 21 мај 1981 година, комбиниран со елементи од Етиопското Православие и Rastafari традицијата. Тој бил погребан во капела во близина на родното место со неговата црвена Fender Stratocaster - гитара (некои тврдат дека тоа бил Gibson Les Paul). Еден месец пред неговата смрт, бил награден со Орден за заслужност од неговата татковина Јамајка.

Во 1994 година Марли бил примен во Rock and Roll Hall of Fame, а во 1999 година магазинот Time го избра албумот на Боб Марли & The Wailers „Exodus“ за најдобар албум на 20-тиот век. Во 2001 година, тој бил постхумно награден со Греми за животно дело, бил снимен и документарен филм за неговиот живот под наслов Rebel Music, кој освои различни награди на доделувањето на Grammys. Со придонеси од неговата сопруга Рита, од Wailers, и од љубовниците и децата на Марли, исто така, поголемиот дел од приказната ја раскажува со неговите сопствени зборови. Во негова чест била поставена и статуа веднаш до националниот стадион Arthur Wint Drive во Кингстон. Во 2006 година, државата Њујорк преименувала дел од црквата Avenue од Remsen Avenue во East 98th Street, во источниот дел на Flatbush „Булевар Боб Марли.”

Религија[уреди]

Боб Марли бил член на движењето Rastafari, чија култура била клучен елемент во развојот на регето. Боб Марли станал водечки проповедник на Rastafari, издвојувајќи ја нивната музика надвор од социјално осиромаштените области на Јамајка и претставувајќи ја на меѓународната музичка сцена. Според неговите биографи, тој се поврзувал со дванаесетте племиња на Мансион. Тој бил именуван како „Племето на Јосиф", бидејќи бил роден во февруари (секоја од дванаесетте секти бише составена од членови родени во различен месец). Како вистински Rastas кој практикува диета без месо, позната како Ital, Марли бил вегетаријанец. Тој го претставил ова во белешките во неговиот албум, цитирајќи дел од генезата која го вклучувал благословот на Јаков на неговиот син Јосиф. Марли бил крстен од страна на Архиепископот на Етиопската православна христијанска црква во Кингстон, Јамајка, на 4 ноември 1980 година.

Жена и деца[уреди]

Боб Марли имал многу деца: три со неговата сопруга Рита, две посвоени од претходните врски на Рита, и неколку други со различни жени. На официјалниот веб-сајт на Боб Марли, признати се единаесет деца.

Наведени се:

1. Sharon, родена 23 ноември 1964 година, од претходната врска на Рита

2. Cedella родена 23 август 1967 година, со Рита

3. David "Ziggy", роден 17 октомври 1968, со Рита

4. Stephen, роден 20 април 1972, со Рита

5. Robert "Robbie", роден 16 мај 1972 година, со Пет Вилијамс

6. Rohan, роден 19 мај 1972 година, со Janet Hunt

7. Karen, роден/а 1973 со Janet Bowen

8. Стефани, родена 17 август 1974; според Cedella Booker таа е ќерка на Рита и човек наречен Итал со кого Рита била во љубовна врска; сепак, таа бил признаена како ќерка на Боб

9. Julian, роден 4 јуни 1975 година, со Lucy Pounder

10. Ky-Mani, роден 26 февруари1976 година, со Anita Belnavis

11. Damian, роден 21 Јули 1978, со Cindy Breakspeare


Makeda, која е родена на 30 мај 1981 година, од Yvette Crichton, по смртта на Марли, е наведена како дете на Марли, но таа не е во листата на официјалниот вебсајт на Боб Марли.

Различни веб сајтови, (како на пример "Bob Marley's Children". Chelsea's Entertainment Reviews. http://chelseasreviews.wordpress.com/2006/12/07/bob-marleys-children/) исто јо наведуваат Imani Carole, родена 22 мај 1963 година од Cheryl Murray, но таа не се појавува на официјалниот веб-сајт.

Турнеи[уреди]

  • април-јуни 1973: Catch a Fire Tour (England, USA)
  • октомври-ноември 1973: Burnin' Tour (USA, England)
  • јуни-јули 1975: Natty Dread Tour (USA, Canada, England)
  • април-јули 1976: Rastaman Vibration Tour (USA, Canada, Germany, Sweden, Netherlands, France, England, Wales)
  • мај-јуни 1977: Exodus Tour (France, Belgium, Netherlands, Germany, Sweden, Denmark, England)
  • мај-август 1978: Kaya Tour (USA, Canada, England, France, Spain, Sweden, Denmark, Norway, Netherlands, Belgium)
  • април-мај 1979: Babylon by Bus Tour (Japan, New Zealand, Australia, Hawaii)
  • октомври 1979 – јануари 1980: Survival Tour (USA, Canada, Trinidad/Tobago, Bahamas, Gabon)
  • мај-септември 1980: Uprising Tour (Switzerland, Germany, France, Norway, Sweden, Denmark, Belgium, Netherlands, Italy, Spain, Ireland, England, Scotland, Wales, USA)

Награди и почести[уреди]

  • 1976: Група на годината според списанието „Ролинг Стоун (Rolling Stone)“
  • февруари 1981: Орден за заслуги на Јамајка
  • 1999: Албум на векот според списанието „Тајм (Time)“ (за албумот „Exodus“)
  • февруари 2001: Ѕвезда на Холивудската патека на славните (Hollywood Walk of Fame)
  • февруари 2001: Награда „Греми (Gremmy)“ за животно достигнување
  • 2004: Прво место на листата на најголемите 100 изведувачи, според списанието „Ролинг Стоун“
  • „One Love“ прогласена за песна на милениумот според „BBC“
  • Еден од најголемите текстописци според анкетата на „BBC“.
  • 2006: Плоча посветена на него од страна на „Nubian Jak community trust“ и поддржана од министерството за надворешни работи на Обединетото Кралство.
  • 2010: „Catch a Fire“ примена во Гремиевата хала на славните (Grammy Hall of Fame)“, во категоријата „реге албум“.