Чаморски јазик

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Чаморски јазик
Fino' Chamoru
Застапен во Северни Маријански Острови
Народ Чаморци
Говорници мајчин јазик на над 60.000 луѓе  
Јазично семејство
Статус
Службен во  Гуам
 Северни Маријански Острови
Јазични кодови
ISO 639-1 ch
ISO 639-2 cha
ISO 639-3 cha

Чаморскиот (самонар. Fino' Chamoru или само Chamoru) е малајско-полинезиски јазик, дел од групата на сундско-сулавески јазици. Јазикот се зборува во Северни Маријански Острови и во Гуам. Јазикот го зборуваат околу 47.000 луѓе во двете зависни територии на САД.[1]

Класификација[уреди | уреди извор]

За разлика од останатите соседни јазици, чаморскиот не е микронезиски ниту полинезиски јазик. Јазикот, како и палауанскиот, тој сочинува, најверојатно, засебна гранка од малајско-полинезиските јазици. Според анализите на Базата на основен австронезиски зборовен фонд,[2] со сигурност од 85% јазикот е близок со централн-источните малајско-полинезиски јазици.

Кај чаморскиот се забележува силно шпанско влијание, поради тривековната шпанска колонијална власт. Голем број именки, придавки, броеви и глаголи се од шпанско потекло. Од историска гледна точка, јазикот може да се смета за мешан јазик.[3]

Азбука[уреди | уреди извор]

букви глас македонски
еквиваленти
[ʔ] (грлен глас)
A [æ] е
Å [ɑ] а
B [b] б
Ch [ts] ц
D [d] д
E [e] е
F [f] ф
G [ɡ] г
Gu [ɡʷ] гв/ гу
H [h] Х
I [i] и
K [k] к
L [l] л
M [m] м
N [n] н
Ñ [ ɲ] њ
Ng [ŋ] нг
O [o] о
P [p] п
R [ɾ] ~ [ɻ ] р
S [s] с
T [t] т
U [u] у
Y [dz] ѕ

Примери[уреди | уреди извор]

Håfa Adai! "Здраво!"
Memorias Поздрав
Kao mamaolek ha' hao? Како си?
Håfa tatatmånu hao? Како сте?
Håyi nå'ån-mu? Како се викаш?
Nå'ån-hu si Chris Моето име е Крис.
Ñålang yu' Јас сум гладен.
Må'o yu' Јас сум жеден.
Ådios Довидување.
Put Fabot молам
Fanatåtte оди подоцна
Buenas dias добро утро.
Buenas tåtdes добар ден.
Buenas noches добра ноќ.
Esta ågupa' до утре
Si Yu'us ma'åse' Благодарам
Buen probechu "Повели и друг пат"

Броеви[уреди | уреди извор]

македонски современ чаморски старочаморски: основни броеви старочаморски: живи нешта старочаморски: неживи нешта старочаморски: долги предмети
еден unu/una (time) hacha maisa hachiyai takhachun
два dos hugua hugua hugiyai takhuguan
три tres tulu tato to'giyai taktulun
четири kuåttro' fatfat fatfat fatfatai takfatun
пет singko' lima lalima limiyai takliman
шест sais gunum guagunum gonmiyai ta'gunum
седум sietti fiti fafiti fitgiyai takfitun
осум ocho' gualu guagualu guatgiyai ta'gualun
девет nuebi sigua sasigua sigiyai taksiguan
десет dies manot maonot manutai takmaonton
сто siento gatus gatus gatus gatus/manapo

Месеци[уреди | уреди извор]

Пред да се воведе шпанскиот календар, Чаморците користеле месечев календар со 13 месеци.

1 Tumaiguini
2 Maimu'
3 Umatalaf
4 Lumuhu
5 Makmamao
6 Fananaf/Mananaf
7 Semu
8 Tenhos
9 Lumamlam
10 Fangualu/Fa'gualu
11 Sumongsong
12 Umayanggan
13 Umagahaf
[4]
јануари Ineru
февруари Fibreru
март Måtso
април Abrit
мај Måyu
јуни Huño
јули Hulio
август Agosto
септември Septembre
октомври Oktubri
ноември Nubembre
декември Disembre


Наводи[уреди | уреди извор]

  1. Chung, Sandra. 1998. The design of agreement: Evidence from Chamorro. University of Chicago Press: Chicago.
  2. Austronesian Basic Vocabulary Database
  3. Rafael Rodriguez-Ponga y Salamanca, Del español al chamorro: Lenguas en contacto en el Pacífico. Madrid, Ediciones Gondo, 2009, www.edicionesgondo.com
  4. Cunningham, Lawrence J. (1992). Ancient Chamorro Society. Honolulu, Hawaii: The Bess Press. стр. 144. ISBN 1-880188-05-8. 

Поврзано[уреди | уреди извор]

Портал „Јазик

Надворешни врски[уреди | уреди извор]