Призрен

Од Википедија — слободната енциклопедија
Прејди на: содржини, барај
Призрен/Prizren
Prizen kosovo.jpg Prizren 2006.PNG
Призрен Положба
координати: 42°13′48"N, 20°44′24"E Временска зона: UTC+1
Администрација
Држава Србија / Косово
Покраина Косово и Метохија
Округ Призренски
Општина Призрен
Градоначалник Рамадан Муја
Општи податоци
Надморска височина 412 - 500м
Население 171 464 (2006)
Повикувачки број (+381) 029
Поштенски код
Официјална веб страница www.prizreni-komuna.org

Призрен (Албански. Prizreni, Турски Prizren), е град на северните падини на Шар Планина, близо до границата со Албанија и Македонија. Тој е центар на истоимената општина и Призренскиот округ.

Географија[уреди]

Градот се наоѓа на јужниот дел на Метохија, во Призренската котлина. Таа, заедно со Љубижданското поле сочинуваат посебен шарско-пиндски регион, заобиколен од ридот Цвилен (1381 м) и планините Ошљак (2212 m), Паштрик (1978 m), Коритник (2395 m) и Шар. Надморската висина се изменува од 412 до 500 метри. Низ градот тече реката Призренска Бистрица, која го дели на два дела. Таа извира од Шара, а се влева во Бели Дрим. Подрачјето е релативно земјотресно, така што меѓу 1900 година и 1936 година се регистрирани 136 земјатреси.

Клима[уреди]

Климата е умерено - континентална со влијание на субмедитеранска. На повисоките предели се чувствува влијанието на Шар, а во пониските на Јадранот. Просечните темпратури за месец јануари се од +0,5 °C до -0,5 °C. Летото е жешко и за месец јули просечните температури се од +21,5 °C до 22,8 °C. Сончевото греење годишно изнесува 2 150 часови.

Население и демографија[уреди]

Во XVII век најмалку 20 000 православни лица се иселиле, бегајќи од турските војски, кои го зазеле градот. Тогаш во градот почнуваат да се населуваат Албанци, кои што доаѓале од југозапад, односно Северна Албанија.

Во 1838 година австриецот Јозеф Мулер го проценува населението на Призрена и неговата околина на околу 24.950 Срби (христијани и муслимани) или 73,68%, а Албанците (католици и муслимани) се 16,63%.

На крајот на деветнаесетиот век во градот и околината живееле околу 60 000 лица, од кои 11 000 христијани и 30 000 муслимани Срби. Останатите биле Турци, Албанци, Цинцари и Роми.

Во последните години демографската ситуација е значајно променета:

Година Албанци  % Бошњаци  % Срби  % Турци  % Роми  % останати  % Вкупно
1991 132,591 75.6 19,423 11.1 10,950 6.2 7,227 4.1 3,96 3 2.3 1,259 0.7 175,413
1998 нп нп 38,500 нп 8,839 нп 12,250 нп 4,500 нп нп нп нп
Јануари 2000 181,531 76.9 37,500 15.9 258 0.1 12,250 5.2 4,500 1.9 нп нп 236,000
Март 2001 181,748 81.9 22,000 9.9 252 0.1 12,250 5.5 5,424 2.4 нп нп 221,674
Мај 2002 182,000 79.6 29,369 12.8 197 0.09 11,965 5.2 4,400 1.9 550 0.25 228,481
Декември2002 180,176 68.4 0.0 0.0 0 0.0 41,198 31.6 0 0.0 нп нп 221,374

Историја[уреди]

За прв пат Призрен се спомнува во 1019 година како Приздријана (Призрѣнь) во грамота на царот Василиј II Македонецот.

Византиски период[уреди]

Во времето на Византија, Призрен беше значајно регионално седиште и во тоа време во него беа изградени тврдините Дрвенград и Вишеград, познат како призренски Горен град. Во него било седиштето на Византиската епископије. Со Повелбата на царот Василиј од 1019. година, на Охридската архепископија му се подарува Призренската епископија и ова е прв пишан документ во кој се споменува Призрен, тогаш под името Приздријана.

Во времето на византиската власт над Призрен, во него е подигнато востание против царот Михајо VII и на седницата која беше одржана во 1072, учесниците на востанието , властелините и скопските бољари го прогласија кнезот Бодин за владател и го крунисале за бугарски цар. Востанието за кратко време било крваво угушено.

Средновековен период[уреди]

Османски период[уреди]

Балкански војни и Прва светска војна[уреди]

Меѓу двете светски војни[уреди]

Втора светска војна[уреди]

Мартовски настани 2004[уреди]

Споменици[уреди]

Тврдини[уреди]

Во Призен и неговата околина постојат неколку тврдини. Сите тие се со словенски имиња, иако повеќето се градени пред доаѓането на Словените.

  • Калајавизантиска тврдина, која се наоѓа надвор од градот. Подигната е во единаесетито век. Во наредните векови повеќе пати е обновувата и доградувана за време на српскиот цар Стефан Душан и османлиската власт.
  • Остатоци Дрвенград – тврдина на патот од Средечка жупа за Призрен, која била разурната од турците. Според народните преданија била дрвена од каде е и името. Но тоа не еточно, бидејќи и денес постојат остатоци од камени ѕидини.

Цркви и манастири[уреди]

  • Манастир Свети Архангели – наоѓа се на 3 км од Призрен. Таму бил погребан царот Стефан Душан. Манастирот е уништен од турците, а неговите остатоци се користени за изградба на џамијата на Синан паша.

Џамии[уреди]

Синан-пашовата џамија со камен мост на Призренска Бистрица

За време на петвековното турско владеење Призрен е бил важен исламски центар во кој се подигнати бројни џамии, теќета, турбета и медресета. Во еден период во градот имало 23 џамии, 15 турбета, 21 училишта, 4 медресета и 4 месеџида. Во нив се препишувале арапски, персиски и турски дела со литературна и научна содржина. Најзначајни џамии се:

  • Бајракли (Мехмед-пашова) џамија – изградена во 1549. године од Гази Мехмед Паша.
  • Синан пашова џамија – изградена во 1615 година во центарот на Призрен. Нејзина особена црта се високите и завиткани минариња.

Хамам[уреди]

Хамам или Турска бања, е подигнат кога е градена и Бајракли џамија. Еден од најголемите во Србија, тој е поделен на машки и женски соби.

Камен мост[уреди]

Еден од симболите на Призрен - Камениот мост е изграден заедно со Синан пашовата џамија. За време на поплавите во 1980 година е оштетен, а потоа обновен.

Богословско училиште[уреди]

Архитектура[уреди]

Познати личности[уреди]

Видете исто така[уреди]

Призренска лига

Литература[уреди]

  • Михајло Чемерикић, Призрен и околина 1019-1941, Прво слово, Београд, 2003. (ISBN 86-7620-002-5)
  • Мирјана Детелић, Градови у хришћанској и муслиманској епици, Београд, 2004. (ISBN 86-7179-039-8)

Надворешни врски[уреди]